Trường THPT Nguyễn Du
Download eBook, Tài liệu học tập nhiều hơn
Hãy vào Onbai.Org
1
HƯỚNG DẪN ÔN TẬP LỚP 12 MÔN SINH HỌC
Năm học 2007 – 2008
I. NHỮNG KIẾN THỨC CƠ BẢN
Chương 1: Biến dị
1. Thường biến. Mức phản ứng.
2. Đột biến. Nguyên nhân chung của các dạng đột biến. Cơ chế phát sinh từng dạng đột biến
Loại đột biến gen nào không di truyền qua thế hệ sau bằng sinh sản hữu tính? Bộ ba nào có thể đột biến
trở thành bộ ba vô nghĩa bằng ácch chỉ thay thế một bazơ?
3. Phân biệt thường biến và mức phản ứng cho ví dụ minh hoạ.
4. Đột biến gen. Hậu quả của đột biến gen cấu trúc. Hãy nêu những hậu quả khác nhau có thể có được
của một đột biến gen đối với một prôtêin. Cho ví dụ minh hoạ?
5. Các dạng đột biến cấu trúc NST. Cơ chế phát sinh và hậu quả của từng dạng.
6. Cơ chế phát sinh thể dị bội. Hậu qủa thể dị bội ở NST giới tính của người. Đặc điểm của người bị hội
chứng Đao. Cơ chế phát sinh và đặc điểm thể đa bội chẵn, thể đa bội lẻ.
7. So sánh thường biến với đột biến. Vai trò của thường biến và đột biến trong chọn giống và trong tiến
hoá.
8. Bài tập.
Chương 2: Ứng dụng di truyền học vào chọn giống
1. Kỹ thuật di truyền. Trình bày sơ đồ kĩ thuật cấy gen và nêu vài ứng dụng trong việc sản xuất các sản
phẩm sinh học.
Download eBook, Tài liệu học tập nhiều hơn
Hãy vào Onbai.Org
2
Chương 4: Sự phát sinh sự sống
1. Quan niệm hiện đại về cơ sở vật chất chủ yếu của sự sống và những dấu hiệu cơ bản của hiện tượng
sống.
2. Quan niệm hiện đại về các giai đoạn chính trong quá trình phát sinh sự sống.
Chương 5: Sự phát triển của sinh vật
1. Nêu rõ đặc điểm của sinh giới ở các đại Nguyên sinh. Cổ sinh, Trung sinh và Tân sinh. Qua đó rút ra
những nhận xét về sự phát triển của sinh giới.
2. Hãy phân tích các sự kiện sau:
a. Lí do khiến bò sát khổng lồ bị tuyệt diệt ở kỉ thứ ba
b. Sự di cư từ nước lên cạn của động vật, thực vật ở kỷ thứ tư
c. Sự xuất hiện và phát triển của thực vật hạt kín
d. Sự xuất hiện và phát triển của thú có nhau thai
e. Sự xuất hiện và phát triển của các dạng vượn người
Chương 6: Nguyên nhân và cơ chế tiến hoá
1. Quan niệm của Lamac và của Đacuyn về nguyên nhân và cơ chế tiến hoá, về quá trình hình thành các
đặc điểm thích nghi và quá trình hình thành loài mới. Tồn tại chung của các quan niệm trên.
2. Quan niệm giữa học thuyết tiến hoá tổng hợp và thuyết tiến hoá bằng các đột biến trung tính về các
nhân tố tiến hoá và cơ chế của quá trình tiến hoá. Những đóng góp mới của hai thuyết tiến hoá này.
3. Quần thể là gì? Dấu hiệu đặc trưng của một quần thể giao phối.
Download eBook, Tài liệu học tập nhiều hơn
Hãy vào Onbai.Org
3II.NHỮNG KĨ NĂNG CƠ BẢN
1. Kỹ năng quan sát, mô tả các hiện tượng sinh học.
2. Kỹ năng thực hành sinh học.
3. Kỹ năng vận dụng vào thực tiễn
4. Kỹ năng học tập: HS thành thạo các kĩ năng học tập đặc biệt là kĩ năng tự học (biết thu thập, xử lí
thông tin, lập bảng biểu, vẽ đồ thị, làm việc cá nhân hay làm việc theo nhóm, làm báo cáo). Căn cứ vào cấu trúc đề thi do Cục KT&KĐCLGD đề xuất
Đề thi tốt nghiệp THPT dành cho thí sinh chương trình không phân ban
1. Biến dị [11]
2. Ứng dụng di truyền học vào chọn giống [9]
3. Di truyền học người [2]
4. Sự phát sinh sự sống [2]
5. Sự phát triển của sinh vật [2]
6. Nguyên nhân và cơ chế tiến hoá [12]
7. Phát sinh loài người [2]
GỢI Ý ÔN TẬP
CHƯƠNG I - BIẾN DỊ
ĐỘT BIẾN GEN
I. Các khái niệm
a. Đột biến :
b. Thể đột biến :
- Cá thể mang đột biến đã được biểu hiện trên kiểu hình của cơ thể.
c. Biến dị tổ hợp:
- Sự tổ hợp lại vật chất di truyền vốn có ở bố và mẹ.
II. Đột biến gen
1. Định nghĩa
a. Là những biến đổi trong cấu trúc của gen, liên quan tới một hoặc một số cặp Nu, xảy ra tại
một điểm nào đó của phân tử ADN.
2. Các dạng ĐBG:
Trường THPT Nguyễn Du
Download eBook, Tài liệu học tập nhiều hơn
Hãy vào Onbai.Org
4
Thường gặp các dạng:
Mất 1 hoặc một số cặp Nu
Thêm 1 hoặc một số cặp Nu
Thay 1 hoặc một số cặp Nu
Đảo vị trí giữa 2 hay một số cặp Nucleotit.
3. Cơ chế phát sinh ĐBG:
+ Các tác nhân đột biến:
- gây rối loạn quá trình tự sao của ADN
- hoặc làm đứt ADN
- hoặc nối đoạn bị đứt vào ADN ở vị trí mới
+ Sự biến đổi lúc đầu xảy ra ở 1 nucleotit trên 1 mạch tiền đột biến.
- Nếu được enzim sửa chữa trở lại trạng thái ban đầu hồi biến
- Nếu không được sửa chữa, ở lần tự sao tiếp theo, Nucleotit lắp sai sẽ liên kết với Nu bổ sung
với nó phát sinh đột biến gen.
Tần số ĐBG phụ thuộc vào:
+ Loại tác nhân đột biến, cường độ, liều lượng của tác nhân
+ Đặc điểm cấu trúc của gen:
• có gen với cấu trúc bền vững ít bị đột biến
• có gen dễ bị đột biến sinh ra nhiều alen.
III. CƠ CHẾ BIỂU HIỆN RA KIỂU HÌNH CỦA ĐBG:
- Đột biến gen khi đã phát sinh sẽ được "tái bản" qua cơ chế tự nhân đôi của ADN.
1. Đột biến giao tử:
- Là ĐB phát sinh trong giảm phân, xảy ra ở 1 tế bào sinh dục
, qua thụ tinh đi vào 1 hợp tử ,
truyền qua thế hệ sau bằng sinh sản hữu tính:
▪ Đột biến trội biểu hiện trên kiểu hình của cơ thể.
▪ Đột biến lặn :
* Không biểu hiện nằm trong cặp gen dị hợp tồn tại trong quần thể
* Qua giao phối, gặp tổ hợp đồng hợp lặn biểu hiện ra kiểu hình.
* Còn được biểu hiện ở thể đơn bội
* Hoặc gen liên kết với giới tính (X
a
Y hoặc XY
a
)
2. Đột biến xôma:
- Là đột biến xảy ra trong nguyên phân
, phát sinh ở 1 tế bào sinh dưỡng nhân lên thành mô.
+ ĐB trội: biểu hiện ở một phần cơ thể Thể khảm
VD: Ở cừu, những con lông trắng có chùm lông màu xám ở lưng hoặc ở bụng.
+ ĐB lặn: không biểu hiện mất đi lúc cơ thể chết.
- Đb xôma duy trì bằng
sinh sản sinh dưỡng nhưng không thể truyền lại thế hệ sau bằng sinh sản
gây hậu quả càng lớn.
- Lớn nhất, khi nucleotit bị mất hoặc thêm thuộc bộ ba đầu tiên.
- Nếu bộ ba qui định một axit amin nào đó bị biến thành bộ ba kết thúc thì chuỗi pôlipeptit bị
ngắn đi, do đó prôtêin sẽ bị mất chức năng khi đoạn bị mất đi khá dài.
3. ĐBG làm biến đổi tính trạng cơ thể:
Biểu hiện thành 1 biến ñổi ñột ngột, gián ñoạn về 1 hoặc một số tính trạng nào ñó, trên một
hoặc một số ít cá thể trong quần thể.
4. Đa số đột biến gen thường có hại, vì gây rối loạn trong quá trình tổng hợp protein (đặc biệt ở các gen
qui định cấu trúc các enzim).
- Một số đột biến gen là trung tính
- Một số ít có lợi.
ĐỘT BIẾN NHIỄM SẮC THỂ
• Là những biến đổi về cấu trúc hoặc số lượng NST.
• Đây là hình thức biến đổi của vật chất di truyền ở cấp độ tế bào.
I. ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC
1. Khái niệm:
Là những biến đổi trong cấu trúc NST gồm 4 dạng là:
Mất đoạn , lặp đoạn , đảo đoạn , chuyển đoạn
2. Các dạng và cơ chế, hậu quả của từng dạng
a) Mất đoạn:
- NST bị mất 1 đoạn, không có tâm động.
Có thể mất đoạn đầu hay mất đoạn giữa của NST.
Nếu đoạn NST bị đứt gãy không mang tâm động sẽ: tiêu biến trong quá trình phân bào
- Hậu quả:
+ Mất bớt vật chất di truyền :
Thường gây chết hoặc giảm sức sống.
VD: Ở người, cặp NST 21 bị mất đoạn gây ung thư máu.
- Chuyển đoạn không tương hỗ:
Một đoạn của NST này đứt ra, chuyển sang gắn trên 1 NST khác không tương đồng
Hậu quả:
- Đột biến chuyển đoạn lớn thường gây chết
- Hoặc làm mất khả năng sinh sản của sinh vật (bất thụ)
- Chuyển những gen mong muốn Vật nuôi, cây trồng
Vd: Ở tằm, chuyển đoạn mang gen qui định màu đen của vỏ trứng từ NST thường lên NST X
* Trứng mang X
a
Y (nở ra tằm cái) có màu đen.
* Trứng mang X
A
X
─
( nở ra tằm đực) có màu sáng.
Tóm lại :
- Các hội chứng được gây ra do ĐB cấu trúc NST là : ung thư máu, HC mèo kêu
- Những đột biến cấu trúc làm ảnh hưởng đến thành phần và cấu trúc của vật chất di truyền : mất đoạn,
lặp đoạn, đảo đoạn, chuyển đoạn.
- Những ĐB cấu trúc NST làm thay đổi vị trí giữa 2 NST của cặp NST tương đồng : Lặp đoạn
- Những ĐB không làm mất hoặc thêm vật liệu di truyền : Đảo đoạn và chuyển đoạn trên cùng một
NST.
- Cách nhận biết :
+ Mất đoạn : Gen lặn biểu hiện ra kiểu hình ở trạng thái bán hợp tử ( cơ thể dị hợp tử mà NST
mang gen trội bị mất đoạn mang gen trội đó). Hoặc có thể quan sát tiêu bản NST dưới kinh shiển vi dựa
trên sự bắt cặp NST tương đồng hoặc dựa trên sự thay đổi kích thước NST ( NST bị ngắn đi)
+ Lặp đoạn : Có thể quan sát sự tiếp hợp các NST tương đồng trong những trường hợp nhất định
( tạo nên vòng NST) hoặc quan sát kích thước NST : NST dài ra nếu lặp đoạn khá lớn. tăng hoặc giảm
mức độ biểu hiện tính trạng.
+ Đảo đoạn : dựa trên mức độ bán bất thụ hoạc dựa trên sự bắt cặp NST tương đồng trong giảm
- Nhiều NST: Thể đa nhiễm
b. Cơ chế phát sinh : Một hay một số cặp NST không phân li ở kì sau I của quá trình giảm phân
.
Trong giảm phân:
1 cặp NST nào đó đã tự nhân đôi nhưng không phân ly ở kỳ sau của giảm phân 2 loại giao tử
bất thường:
+ 1 loại giao tử mang 2 NST của cặp đó : (n+1)
+ 1 loại giao tử không mang NST của cặp : (giao tử khuyết nhiễm n – 1)
▪ Trong thụ tinh:
+ Giao tử (n + 1) × Giao tử (n) Hợp tử 2n+1
+ Giao tử (n - 1) × Giao tử (n) hợp tử 2n – 1
Sơ đồ : ( Bảng này có tính chất minh hoạ rõ thêm nội dung)
* Sơ ñồ
thụ tinh
của các
giao tử
bất
thường
trên với
các
giao tử
bình
thường
1. Một cặp NST thường không phân ly (chẳng hạn như NST số 21)
P:
Gp:
F:
2. Cặp NST giới tính không phân ly:
chế
phát
sinh
thể dị
bội
Tế bào
mẹ (2n)
Giảm phân I
bình thường Giảm phân II
1 cặp NST không
phân ly
(n + 1) NST ñơn
n NST kép
(n – 1)NST ñơn
Tế bào
mẹ (2n)
Giảm phân II
bình thường
Giảm phân I
1 cặp NST không
phân ly
(n + 1) NST kép
(n + 1) NST ñơn
(n - 1) NST kép (n – 1)NST ñơn
n NST kép
Giảm phân II
bình thường
n NST ñơn
c. Hậu quả:
và thể đa bội lẻ
Cơ chế phát sinh chung : Tất cả các cặp NST không phân li
b. Thể đa bội chẵn
* Định nghĩa : là cơ thể sinh vật mang bộ NST là bôi số chẵn của bộ đơn bội (4n, 6n…)
* Cơ chế phát sinh
- Các NST đã tự nhân đôi nhưng thoi vô sắc không hình thành, tất cả các cặp NST không phân li,
kết quả là NST trong tế bào tăng gấp đôi
Sự không phân li NST trong nguyên phân của tế bào 2n tạo ra tế bào 4n, điều này có thể xảy ra ở
lần nguyên phân đầu tiên của hợp tử tạo nên thể 4n, hoặc ở đỉnh sinh trưởng của một cành cây 2n tạo
nên cành 4n( thể tứ bội trên cây lưỡng bội)
- Sự không phân li NST trong giảm phân tạo ra giao tử 2n, sự thụ tinh của hai giao tử này tạo ra
hợp tử 4n
Sự không phân li trong giảm phân ở cơ thể 4n tạo ra giao tử 4n và sự thụ tinh cuẢ 2 giao tử này atọ nên
hợp tử 8n.
- Lai các dạng đa bội : 4n x 8n 6n
* Đặc điểm:
- Hàm lượng ADN tăng quá trìng tổng hợp các chất hữu cơ mạnh tế bào to, cơ quan sinh dưỡng
to, kích thước lớn, cơ thể phát triển khoẻ, chống chịu tốt.
- Đa bội chẵn thường có khả năng sinh sản hữu tính vì các cặp NST có thể bắt đôi với nhau một cách
tương đối bình thường.
c. Thể đa bội lẻ
* Định nghĩa : là cơ thể sinh vật mang bộ NST là bôi số lẻ của bộ đơn bội ( 3n, 5n…)
* Cơ chế phát sinh:
- Không phân li NST trong giảm phân tạo ra giao tử không giảm nhiễm (2n) , giao tử này kết hợp với
một giao tử bình thường tạo ra hợp tử tam bội(3n) phat triển thành cơ thể tam bội.
- Do lai giữa dạng đa bội với đa bội hoặc với dạng lưỡng bội.
* Đặc điểm:
- Thể đa bội lẻ gặp trở ngại trong việc bắt đôi và phân li của các NST trong phát sinh giao tử nên hầu
như không có khả năng sinh sản hữu tính, ở thực vật các dạng đa bội lẻ thường không có hạt.
Làm thế nào để biết một biến dị nào đó là thường biến hay đột biến.
Chỉ tiêu so sánh Thường biến Đột biến
Nguyên nhân và cơ chế
phát sinh
ảnh hưởng của môi trường lên biểu hiện
kiểu hình của cùng một kiểu gen.
Các nhân tố lí hoá, sinh hoá
trong tế bào, trong cơ thể hoặc
của ngoại cảnh tác động tới cấu
trúc của ADN, kết hợp, trao đổi
chéo, phân li của các NST
Đặc điểm biểu hiện - Biến đổi liên tục, đồng loạt, theo hướng
xác định, tương ứng với điều kiện môi
trường, bảo đảm sự thích nghi của cơ thể
trước sự thay đổi của môi trường.
- Biến đổi đột ngột, riêng lẻ, vô
hướng và có hại cho cơ thể mang
chúng. Một số dột biến trung
tính hay có lợi cho cơ thể mang
chúng
Vai trò đối với tiến hoá
và chọn giống
- Không di truyền nên không phải là
nguyên liệu chọn giống.
- Có ý nghĩa gián tiếp đối với quá trình
tiến hoá, đảm bảo cho cơ thể phản ứng linh
hoạt về kiểu hình trước điều kiện môi
trường thay đổi, do đó cơ thể tồ tại và phát
sinh đột biến.
- Di truyền được nên là nguồn
giống (kiểu gen) qui định.
- Năng suất ( tổng hợp một số tính trạng chất lượng và số lượng) là kết quả tác động của cả giống và
biện pháp kĩ thuật.
Trong chỉ đạo nông nghiệp, tuùy điều kiện cụ thể từng nơi, trong từng giai đoạn mà người ta nhấn mạnh
vai trò của giống hay kĩ thuật nhưng không bao giờ quên một trong hai yếu tố đó.
Trường THPT Nguyễn Du
Download eBook, Tài liệu học tập nhiều hơn
Hãy vào Onbai.Org
10
4. Phân biệt biến dị di truyền và biến dị không di truyền
Biến dị di truyền Biến dị không di truyền
Biến đổi trong kiểu gen, ADN và NST Biến đổi kiểu hình không liên quan đến những
biến đổi trong kiểu gen
Gồm: BDTH, ĐBNST, ĐB gen Thường biến
Do tác động của các tác nhân lý hóa ,những rối
loạn sinh lý, sinh hóa nội bào
Do ảnh hưởng môi trường
Di truyền được Không di truyền được
CHƯƠNG II : ỨNG DỤNG DI TRUYỀN HỌC VÀO CHỌN GIỐNG
Khái niệm giống : Giống vật nuôi, cây trồng, vi sinh vật là những quần thể sinh vật do con người tạo ra,
có các đặc điểm di truyền nhất định, chất lượng tốt, năng suất cao và ổn định, có các phản ứng cùng
kiểu đối với điều kiện ngoại cảnh, thích hợp với các điều kiện khí hậu, sinh thái, dinh dưỡng và kĩ thuật
sản xuất nhất định
2. Ứng dụng
Kĩ thuật di truyền cho phép tạo ra các giống, chủng vi khuẩn có khả năng sản xuất trên quy mô
lớn tạo ra nhiều loại sản phẩm sinh học có giá trị như axit amin, prôtêin, vitamin, enzim, hoocmôn,
kháng sinh làm giảm giá thành chi phí sản xuất tới hàng vạn lần.
Trường THPT Nguyễn Du
Download eBook, Tài liệu học tập nhiều hơn
Hãy vào Onbai.Org
11
Đã có những thành tựu nổi bật như việc chuyển gen mã hóa hoocmôn Insulin ở người vào vi
khuẩn , nhờ đó giá thành insulin chữa bệnh đái tháo đường rẻ hơn hàng vạn lần, chuyển gen kháng thuốc
diệt cỏ từ loài thuốc lá cảnh Petunia vào cây bông và cây đậu tương (1989), cấy gen quy định khả năng
chống được một số chủng virut vào một giống khoai tây (1990).
II. ĐỘT BIẾN NHÂN TẠO
1. Phương pháp tạo đột biến thực nghiệm
a. Dùng các tác nhân vật lí
- Chiếu các phóng xạ với cường độ và liều lượng thích hợp trên hạt khô, hạt đang nảy mầm hặc đỉnh
sinh trưởng của thân, cành hoặc hạt phấn, bầu nhuỵ để gây đột biến gen hay đột biến NST.
- Chiếu tia tử ngoại lên các tế bào vi sinh vật hoặc bào tử, hạt phấn của thực vật.
- Tăng giảm nhiệt độ đột ngột ( sốc nhiệt) gây chấn thương bộ máy di truyền.
b. Dùng các tác nhân hoá học
- Ngâm hạt khô hoặc hạt đang nảy mầm trong dung dịch hoá chất( 5BU, EMS…) có nồng độ thích hợp,
hoặc tiêm dung dịch hoá chất vào bầu nhuỵ, hoặc cuốn bông có tẩm dung dịch hoá chất vào đỉnh sinh
trưởng thân hay chồi để tạo đột biến gen hay đột biến NST.
- Gây dột biến đa bội bằng consixin , khi thấm vào mô đang phân bào, cônsixin làm cản trở sự hình
thành thoi vô sắc, làm cho NST không phân li.
ƯTL là hiện tượng cơ thể lai có sức sống cao hơn hẳn bố mẹ thuần chủng, sinh trưởng nhanh, phát triển
mạnh, chống chịu tốt, năng suất cao. VD : ngô lai khác dòng tăng năng suất 30%.
* Phương pháp tạo ưu thế lai
+ Lai khác dòng : tạo những dòng thuần ( bằng tự thụ phấn hoặc giao phối cận huyết) rồi lai khác dòng
đơn hoặc lai khác dòng kép. VD : Sử dụng lai khác dòng đã tăng sản lượng lúa mì 50%, tăng gấp đôi sản
lượng dầu trong hạt hướng dương.
+ Lai khác thứ : tổ hợp haoi hay nhiều thứ có nguồn gen khác nhau
Trường THPT Nguyễn Du
Download eBook, Tài liệu học tập nhiều hơn
Hãy vào Onbai.Org
12
Cơ thể lai khác thứ cũng có ưu thế lai nhưng thê shệ sau có hiện tượng phân tính. VD : giống láu VX-83
là kết quả chọn lọc từ giống lai khác thứ.
* Ưu thế lai biểu hiện rõ nhất trong lai khác dòng vì:
- Đại bộ phận các gen của cơ thể lai đều ở trạng thái dị hợp, trong đó chỉ các gen trội - phần lớn các gen
qui định đặc tính tốt - được biểu hiện.
- Cơ thể lai khác dòng có độ đồng đều cao về năng suất và phẩm chất.
* Ưu thế lai giảm dần qua các thế hệ vì: ở các thế hệ sau tỉ lệ dị hợp giảm dần, tỉ lệ đồng hợp
tăng dần, trong đó các gen lặn có hại được bểu hiện.
3. Lai kinh tế
* Khái niệm : lai kinh tê slà phép lai nhằm mục đích sử dụng ưu thê lai của con lai F
1
( thường
dùng đối vớ vật nuôi)
* Cách tiến hành: cho giao phối giữa bố, mẹ thuộc hai dòng thuần rồi dùng con lai F
1
làm sản
VD : Giống lúa X
1
(NS cao, chống bệnh bạc lá, không kháng rầy, chất lượng gạo trung bình) x Giống
lúa CN
2
,(NS trg /bình, ngắn ngày, kháng rầy, chất lượng gạo cao.) VX – 83 (ngắn ngày, NS cao,
kháng rầy…
6. Lai xa
* Khái niệm : lai xa là lai giữa hai cơ thể bố, mẹ thuộc 2 loài khác nhau hoặc thuộc các chi, các
họ khác nhau.
VD : Lừa cái x Ngựa đực Con la ( không sinh sản được)
* Nguyên nhân bất thụ của cơ thể lai xa:
Bộ NST của hai loài bố mẹ khác nhau về số lượng, hình dạng, cấu trúc, trở ngại cho sự liên kết các cặp
NST tương đồng trong kì đầu lần phân bào I của giảm phân, do đó cản trở sự hình thành giao tử.
* Phương pháp khắc phục : Đa bội hoá làm cho bộ NST của cơ thể lai xa tăng từ 2n lên 4n, trong đó
mỗi NST đề có một NST tương đồng, giảm phân được tiến hành bình thường.
V
V
D
D:
:K
K
a
a
i
ib
b
ắ
ắ
p
pv
v
ớ
ớ
i
ic
c
ả
ả
i
ic
c
t
t
h
h
ụ
ụ
.
. K
K
h
h
i
it
t
ứ
ứ
ữ
ữ
u
ut
t
h
h
ụ
ụ
.
.*
*Ứ
Ứ
n
n
g
g
c
c
h
h
ọ
ọ
n
ng
g
i
i
ố
ố
n
n
g
gt
t
h
h
ự
ự
x
x
a
av
v
à
àđ
đ
a
ab
b
ộ
ộ
i
ih
h
n
n
h
h
ữ
ữ
n
n
g
gg
g
i
i
ố
ố
n
n
g
gl
l
á
á
đ
đ
a
ab
b
ộ
ộ
i
ic
c
ó
ós
s
ả
ả
n
n
i
it
t
a
ađ
đ
a
a
n
n
g
gq
q
u
u
a
a
n
n
y
yd
d
ạ
ạ
i
ic
c
h
h
ố
ố
n
n
g
gc
c
h
h
ị
ị
r
r
ồ
ồ
n
n
g
g
c
c
h
h
o
on
n
ă
ă
n
n
g
g
c
c
h
h
ấ
ấ
t
tt
t
ố
ố
t
t
.
.Trường THPT Nguyễn Du
Download eBook, Tài liệu học tập nhiều hơn
Hãy vào Onbai.Org
13
-
-
n
g
gv
v
ậ
ậ
t
tn
n
u
u
ô
ô
i
ic
c
ũ
ũ
n
n
g
i
ố
ố
n
n
g
gm
m
ớ
ớ
i
id
d
o
ol
l
a
a
i
i
md
d
â
â
u
u
,
,c
c
á
á
…
…t
t
u
u
y
yn
ậ
t
tn
n
u
u
ô
ô
i
i
,
,l
l
a
a
i
ix
x
a
a
đ
a
as
s
ố
ốl
l
à
àn
n
h
h
ữ
ữ
n
n
g
gđ
t
h
h
ầ
ầ
n
nk
k
i
i
n
n
h
hp
p
h
h
á
á
t
tt
tt
t
ậ
ậ
p
pt
t
í
í
n
n
h
hg
g
i
i
a
a
o
o
r
ố
ố
i
il
l
o
o
ạ
ạ
n
nN
N
S
S
T
Tg
g
i
i
ớ
t
t
ế
ếb
b
à
à
o
o
*
*K
K
h
h
á
á
i
i
b
b
à
à
o
os
s
i
i
n
n
h
hd
d
ư
ư
ỡ
ỡ
n
n
g
g
2
2t
t
ế
ếb
b
à
à
o
ot
t
r
r
ầ
ầ
n
nk
at
t
ế
ếb
b
à
à
o
ol
l
a
a
i
ic
c
h
h
ứ
a
i
it
t
ế
ếb
b
à
à
o
og
g
ố
ố
c
c*
*
:
:-
-T
T
á
á
c
c
h
hm
m
à
à
n
n
g
gt
ct
t
ế
ếb
b
à
à
o
ot
t
r
r
ầ
ầ
n
nk
k
h
m
ô
ô
i
it
t
r
r
ư
ư
ờ
ờ
n
n
g
gn
n
u
u
ô
ô
i
i
ỉl
l
ệ
ệd
d
u
u
n
n
g
gh
h
ợ
ợ
p
pt
t
ế
s
ố
ốt
t
á
á
c
cn
n
h
h
â
â
n
nn
n
h
h
ư
ư
b
b
ị
ịg
g
i
i
ả
ả
m
mh
h
ọ
ọ
a
a
t
tt
t
í
c
a
a
o
oá
á
p
p
,
,p
p
ô
ô
l
l
i
i
ê
ê
t
t
i
i
l
gc
c
á
á
c
cm
m
ô
ô
i
it
t
r
r
ư
ư
ờ
ờ
n
n
g
h
â
â
n
nl
l
ậ
ậ
p
pn
n
h
h
ữ
ữ
n
n
g
gd
d
ò
p
h
h
á
á
t
tt
t
r
r
i
i
ể
ể
n
nb
b
ì
ì
n
n
h
h
á
c
ch
h
o
o
o
o
c
c
m
m
o
o
n
np
p
h
h
ù
ùh
c
h
ht
t
ế
ếb
b
à
à
o
ol
l
a
a
i
it
t
h
.*
*Ứ
Ứ
n
n
g
gd
d
ụ
ụ
n
n
g
gv
v
à
à
Đ
Đ
ã
ãt
t
ạ
ạ
o
ođ
đ
ư
ư
ợ
ợ
c
cc
c
â
â
y
it
t
â
â
y
yv
v
à
à
c
cc
c
à
àc
c
h
h
u
l
l
a
a
i
i
,
,c
c
ó
ót
t
h
h
ể
ểt
t
ạ
ạ
o
h
ể
ểl
l
a
a
i
ic
c
ó
ón
n
g
g
u
u
ò
ò
n
n
a
u
um
m
à
àl
l
a
a
i
ih
h
ữ
ữ
u
ut
t
í
h
i
i
ệ
ệ
n
nđ
đ
ư
ư
ợ
ợ
c
c
,
,c
c
ó
ót
t
h
c
c
ơ
ơt
t
h
h
ể
ểk
k
h
h
ả
ả
m
mm
m
a
a
n
n
g
gl
l
o
o
à
à
i
ir
r
ấ
ấ
t
tk
k
h
h
á
á
c
CP
P
H
H
Ư
Ư
Ơ
Ơ
N
N
G
GP
P
H
H
Á
Á
P
PC
C
H
ê
u
uC
C
h
h
ọ
ọ
n
nl
l
ọ
ọ
c
ch
h
à
à
n
n
g
c
c
á
át
t
h
h
ể
ểC
C
á
á
c
c
h
ht
t
i
i
ế
à
o
ok
k
i
i
ể
ể
u
uh
h
ì
ì
n
n
h
hc
c
h
h
ọ
c
á
át
t
h
h
ể
ểp
p
h
h
ù
ùh
h
ợ
ợ
p
pv
ọ
n
nl
l
ọ
ọ
c
cđ
đ
ể
ểl
l
à
à
m
mg
g
i
r
ồ
ồ
n
n
g
g
,
,h
h
ạ
ạ
t
tc
c
ủ
ủ
a
an
n
h
nđ
đ
ư
ư
ợ
ợ
c
ct
t
r
r
ộ
ộ
n
nl
l
ẫ
ẫ
n
n
mg
g
i
i
ố
ố
n
n
g
gc
c
h
h
o
ov
v
ụ
ụs
ô
i
i,
,n
n
h
h
ữ
ữ
n
n
g
gc
c
á
át
t
h
nđ
đ
ư
ư
ợ
ợ
c
cc
c
h
h
ọ
ọ
n
nr
r
a
ađ
-C
C
h
h
ọ
ọ
n
nn
n
h
h
n
n
g
g
x
xc
c
á
á
h
ù
ùh
h
ợ
ợ
p
pv
v
ớ
ớ
i
im
m
ụ
ụ
c
ct
-M
M
ỗ
ỗ
i
ic
c
á
át
t
h
h
ể
ểđ
đ
ã
ã
n
n
h
h
â
â
n
nt
t
h
h
à
à
n
n
h
hm
m
ộ
ộ
t
t
c
c
á
á
c
cd
d
ò
ò
n
n
g
gv
v
à
àc
c
h
h
ọ
n
h
h
ấ
ấ
t
t
.
.P
P
h
h
ạ
ạ
m
mv
v
i
iứ
ứ
n
ựt
t
h
h
ụ
ụp
p
h
h
ấ
ấ
n
n:
:c
c
h
h
ọ
tm
m
ộ
ộ
t
tl
l
ầ
ầ
n
n
.
.-
-C
C
â
â
y
h
ọ
ọ
n
nl
l
ọ
ọ
c
ch
h
à
à
n
n
g
gl
l
o
o
ạ
V
V
ậ
ậ
t
tn
n
u
u
ô
ô
i
i:
:c
c
h
h
ọ
ọ
n
n
n
h
h
i
i
ề
ề
u
ul
l
ầ
ầ
n
n
.
.C
C
â
â
y
y
h
ẽ
ẽh
h
o
o
ặ
ặ
c
cn
n
h
h
â
â
n
ng
g
ố
ố
n
ọ
n
nl
l
ọ
ọ
c
cc
c
á
át
t
h
h
ể
ểm
m
ộ
u
ô
ô
i
i
:
:
+
+K
K
i
i
ể
ể
m
mt
t
r
r
a
đ
đ
ờ
ờ
i
ic
c
o
o
n
n
+
+K
K
i
i
ể
ể
m
c
ủ
ủ
a
am
m
ỗ
ỗ
i
ic
c
á
át
t
h
h
ể
ểq
c
c
ủ
ủ
a
an
n
ó
ó+
+T
T
r
r
ự
ự
c
ct
i
ể
ể
u
ug
g
e
e
n
nc
c
ủ
ủ
a
am
m
ỗ
ỗ
i
i
cc
c
h
h
ỉ
ỉt
t
i
i
ê
ê
u
ud
d
i
it
t
r
it
t
r
r
u
u
y
y
ề
ề
n
nh
h
o
o
á
ás
s
i
i
n
i
ễ
ễ
n
nd
d
ị
ị
c
c
h
hƯ
Ư
u
u
,
,n
n
h
h
ư
g
i
i
ả
ả
n
n
,
,d
d
ễ
ễl
l
à
à
m
m
,
,c
c
ó
ộ
n
n
g
gr
r
ã
ã
i
i-
-K
K
h
h
ô
ô
n
n
g
g
h
ọ
ọ
n
nl
l
ọ
ọ
c
ct
t
r
r
ê
ê
n
nk
k
i
i
ể
t
t
r
r
a
ak
k
i
i
ẻ
ẻ
u
ug
g
e
e
n
n
.
.-
u
ả
ảr
r
õ
õđ
đ
ố
ố
i
iv
v
ớ
ớ
i
it
t
í
s
s
ố
ốd
d
i
it
t
r
r
u
u
y
y
ề
ề
n
nc
c
a
ô
n
n
g
gp
p
h
h
u
ut
t
h
h
e
e
o
od
d
õ
õ
i
á
á
p
pd
d
ụ
ụ
n
n
g
gr
r
ộ
ộ
n
n
g
gr
r
ã
á
n
n
h
hg
g
i
i
á
ád
d
ự
ự
a
av
v
à
à
o
o
t
t
r
r
a
ak
k
i
i
ể
ể
u
ug
g
e
e
n
n.
.
c
a
a
o
ođ
đ
ố
ố
i
iv
v
ớ
ớ
i
ic
c
á
á
c
c
h
h
ệ
ệs
s
ố
ốd
d
i
it
t
r
r
u
u
y
y
ề
ề
n
Hãy vào Onbai.Org
14
- Định luật liên kết gen, hoán vị gen : tật thừa ngón tay và tậ đục thuỷ tinh thể do 2 gen trên
cùng một NST qui đinh nên thường di truyền cùng nhau nhưng cũng có khi không liên kết với nhau.
- Định luật tương tác gen : Chiều cao ở người chịu tác dụng cộng gộp của nhiều cặp gen cho nên
có một dãy tính trạng trung gian.
- Di truyền giới tính : tỉ lệ nam/nữ xấp xỉ bằng 1
- Di truyền liên kết với giới tính : Bệnh máu khó đông do gen lăn nằm trên NST X, không có
alen trên NST Y qui định, di truyền chéo.
b. Ví dụ về sự biểu hiện các qui luật biến dị :
- Ung thư máu do đột biến mất đoạn NST 21
- Hội chứng Đao do 3 NST 21
- Thường biến : thể trong tăng hoặc giảm tho chế độ dinh dưỡng.
2. Vì sao trong nghiên cứu di truyền ở người phải áp dụng nhiều phương pháp khác nhau ? Tại sao
không thể áp dụng các phương pháp lai giống, gây đột biến với người?
* Vì : Mỗi phương pháp có ưu điểm, nhược điểm riêng, phải phối hợp nhiề phương pháp để có
thể xác định chính xác đặc điểm di truyền của loài người trên cơ sở đó mới có thể phòng và chữa một số
bệnh di truyền ở người cũng như tư vấn di truyền y học.
VD : người ta thường sử dụng phương pháp phân tích tế bào hcọ bộ NST kết hợp với phân tích
phả hệ.
* Các phương pháp phân tích giống lai, gây dột biến không áp dụng được trên người vì gây nguy
hiểm đối với tính mạng, nòi giống, vi phạm các vấn đề ga đình và xã hội.
3. Các phương pháp nghiên cứu di truyền ở người
a. Phương pháp nghiên cứu phả hệ
* Khái niệm : phương pháp nghiên cứu phả hệ là theo dõi sự di truyền của một tính trnạg đặc
biệt trong một dòng họ qua nhiều thế hệ bằng cách lập sơ đồ, từ đó xác định đặc điểm di truyền của tính
trạng đó do một hay nhiều gen chi phối, có liên kết với giới tính hay không.
* Ví dụ ( sơ đồ SGK) :
Hãy vào Onbai.Org
15
Nếu bệnh di truyền thuộc loại không chữa được thì phải ngăn ngừa hậu quả cho con cháu như cấm kết
hôn gần, hạn chế sinh con.
CHƯƠNG IV
SỰ PHÁT SINH SỰ SỐNG
1. Quan niệm hiện đại về sự cơ sở vật chất chủ yếu của sự sống và những dấu hiệu cơ bản của
hiện tượng sống? Vật chất vô cơ khác vật chất hữu cơ ở những điểm cơ bản nào? Ở những vật thể vô cơ
có các dấu hiệu tăng trưởng kích thước, trả lời kích thích, chuyển động hay không? Co ví dụ : những
dấu hiệu nào là độc đáo riêng của cơ thể sống?
a. Cơ sở vạt chất củ yếu của sự sống :
- Cơ sở vật chất chủ yếu gồm hai loại hợp chất hữu cơ là prôtêin và axit nuclêic.
- Prôtein là hợp phần cấu tạo chủ yếu của chẩt nguyên sinh, là thnàh phần chức năng trong cấu tạo của
các enzim đóng vai trò xúc tác và các hoocmon đóng vai trò điều hoà.
- Axit nuclêic ( ADN, ARN) là cơ sở chủ yếu của hiện tượng di truyền và biến dị.
b. Điểm khác nhau cơ bản giữa vật chất vô cơ và vật chất hữu cơ:
- Thống nhất từ cấp độ nguyên tử nhưng khác nhau từ cấp độ phân tử.
- Do cấu tạo đa phân, prôtêin và axit nuclêic vừa rất đa dạng lại vừa đặc thù. Càng lên cấp độ tổ chức
cao hơn, tính phức tạp, đa dạng, đặc thù càng thể hiện rõ.
c. So sánh điểm gióng nhau và khác nhau giữa vật thể vô cơ và cơ thể sống:
+ Những dáu hiệu cũng có ở giới vô cơ:
- Tăng trưởng kích thước ; tinh thể muối, đường.
- Trả lời kcíh thích : sắt bị nam châm hút, thanh kim loại dài ra khi bị đót nóng.
- Chuyển động : Trái Đất tự quay quanh trục của nó và chuyển động quanh Mặt Trời.
+ Những dấu hiệu riêng chỉ có ở cơ thể sống : trao đổi chất theo phương thức đồng hoá, dị hoá, sinh sản.
d. Những dấu hiệu độc đáo của hiện tượng sống :
16
- Sự hình thành cơ chế sinh sản và di truyền trên cơ sở hình thành hệ tương tác hệ tương tác giữa prôtêin
và axit nuclêic có khả năng tự đổi mới, tự nhân đôi.
- Sự xuất hiện các dạng sống đơn giản đầu tiên ( trước tế bào, đơn bào)
b. Ngày nay sự sống không tiếp tục hình thành từ những chất vô cơ theo con đường hoá học vì thiếu
hững điều kiện lịch sử cần thiết, chất hữu cơ được tổng hợp ngoài cơ thể sống ( nếu có) sẽ bị các vi
khuẩn phân huỷ.
CHƯƠNG V - SỰ PHÁT TRIỂN CỦA SINH VẬT
1. Hoá thạch
Để nghiên cứu lịch sử phát triển của sinh vật người ta dựa vào các hoá thạch. Hoá thạch là di tích của
sinh vật sống trong các thời đại trước đã để lại trong các lớp đất đá.
Từ chỗ xác định được các loài sinh vật hoá thạch chứa trong các lớp đất người ta có thể suy ra lịch sử
xuất hiện, phát triển, diệt vong của chúng. Căn cứ vào tuổi của các lớp đất chứa hoá thạch được tính
bằng các phương pháp địa tầng học, đo thời gian phóng xạ, có thể xác định được tuổi thọ của hoá thạch.
Ngược lại từ những sinh vật hoá thạch đã xác định tuổi có thể suy ra tuổi của lớp đất chứa chúng. 1. Nêu rõ đặc điểm sinh giới ở các đại Thái cổ, Nguyên sinh, Cổ sinh, Trung sinh, Tân sinh. Qua đó rút
ra nhận xét về sự phát triển của sinh giới.
a. ðại Thái cổ :
- Bắt đầu cách đây 3500 triệu năm, kéo dài khoảng 900 triệu năm.
- Vỏ quả đất chưa ổn định, nhiều lần tạo núi và phun lửa dữ dội
- Sự sống đã phát triển từ dạng chưa có cấu tạo tế bào đến đơn bào rồi đa bào, phân hoá thành 2 nhánh
thực vật va` động vật nhưng vẫn đang tập trung dưới nước.
b. ðại Nguyên sinh :
- Bắt đầu cách đây 2600 triệu năm, kéo dài 2038 triệu năm.
- Những đợt tạo núi lớn đã phân bố lại đại lục va` đại dương.
17
- Cá giáp có hàm thay thế cá giáp không hàm và phát triển ưu thế, cá sụn va` đã có cá xương với hàm và
vây chẵn phát triển. Xuất hiện cá phổi và cá vây chân.
+ Kỉ Than đá
- Bắt đầu cách đây 325 triệu năm.
- Đầu kỉ khí hậu ẩm và nóng.Đến cuối kỉ biển rút lui nhiều, khí hậu khô hơn.
- Xuất hiện dương xỉ có hạt.
- Bò sát ñầu tiên xuất hiện, đẻ trứng có vỏ cứng, da có vảy xừng, chịu được khí hậu khô, phổi và tim
hoàn thiện hơn. Đã xuất hiện những sâu bọ bay.
+ Kỉ Pecmi
- Lục địa tiếp tục được nâng cao, khí hậu khô và lạnh hơn.
- Quyết khổng lồ bị tiêu diệt, xuất hiện những cây hạt trần đầu tiên. Chúng thụ tinh không lệ thuộc nước
nên thích ứng khí hậu khô. Bò sát phát triển nhanh, đa số ăn cây cỏ, một số ăn thịt. Xuất hiện bò sát răng
thú mình dài 4m có bộ răng phân hoá thành răng cửa, răng nanh, răng hàm.
Đáng chú ý nhất trong đại Cổ sinh là sự chinh phục đất liền của thực vật , động vật đã được vi khuẩn,
tảo xanh và địa y chuẩn bị trước. Điều kiện sống trên cạn phức tạp hơn dưới nước nên CLTN đã đảm
bảo sự phát triển ưu thế của những cơ thể phức tạp hơn về tổ chức, hoàn thiện hơn về cách sinh sản.
d. ðại Trung Sinh
Bắt đầu cách đây 220 triệu năm, kéo dài khoảng 150 triệu năm và chia làm 3 kỉ:
* Kỉ Tam Điệp
- Địa thế tương đối yên tĩnh, đại lục chiếm ưu thế, khí hậu khô.
- Quyết thực vật và lưỡng cư (ếch nhái) bị tiêu diệt dần.
- Cây hạt trần phát triển mạnh. Cá xương phát triển, cá sụn thu hẹp
- Cuối kỉ, biển tiến sâu vào lục địa. Cá và thân mềm phong phú làm cho một số bò sát quay lại sống ở
nước như : thằn lằn cá dài 13m, thằn lằn cổ rắn dài 55m. Xuất hiện những thú đầu tiên từ bò sát răng thú
tiến hoá lên, có lẽ mới chỉ là những loài thú đẻ trứng tương tự như thú mỏ vịt, thú lông nhím.
* Kỉ Giura
- Cách đây 175 triệu năm.
18
rừng, 1 số khác xuống đất và bắt đầu xâm chiếm các vùng đất trống, chúng là tổ tiên lồi người.
* Kỉ Thứ tư
- Đây là kỉ ngắn nhất (3 triệu năm), đặc trưng bởi sự xuất hiện lồi người.
- Trong kỉ này có những thời kì băng hà rất lạnh xen kẽ những thời kỳ khí hậu ấm áp.
Tóm lại, đại Tân sinh là` đại phồn thịnh của thực vật hạt kín, sâu bọ, chim và thú.
- Điểm qua lịch sử phát triển của sinh vật, chúng ta có thể rút ra mấy nhận xét:
* Lịch sử phát triển của sinh vật gắn liền với lịch sử phát triển của vỏ quả đất. Sự thay đổi các điều kiện
địa chất, khí hậu đã thúc đẩy sự phát triển của sinh giới
* Sự thay đổi điều kiện địa chất, khí hậu thường dẫn tới sự biến đổi trước hết ở thực vật và qua đó ảnh
hưởng tới động vật. Sự thay đổi đó có thể ảnh hưởng đến một số lồi rồi thơng qua những mối quan hệ
phức tạp giữa sinh vật với sinh vật trong hệ sinh thái mà ảnh hưởng dây chuyền đến nhiều lồi khác. Vì
vậy sự phát triển của sinh giới đã diễn ra nhanh hơn sự thay đổi chậm chạp của điều kiện khí hậu, địa
chất.
* Sinh giới đã phát triển theo hướng ngày càng đa dạng, tổ chức ngày càng cao, thích nghi ngày càng
hợp lý. Càng về sau sự tiến hố diễn ra với tốc độ càng nhanh do sinh vật đã đạt những trình độ thích
nghi hồn thiện hơn, bớt lệ thuộc vào mơi trường. Đặc biệt sự chuyển biến từ đời sống dưới nước lên
đời sống trên cạn đã đánh dấu một bước quan trọng trong q trình tiến hố.
CHƯƠNG VI - NGUN NHÂN VÀ CƠ CHẾ TIẾN HỐ
I. THUYẾT TIẾN HỐ CỔ ĐIỂN
1. So sánh quan niệm của Lamac và Đacuyn về ngun nhân và cơ chê tiến hố, q trình hình thành
các đặc điểm thích nghi và q trình hình thành lồi mới. Tồn tại chung của các quan niệm trên là gì?
Lồi mới được hình thành từ từ qua
nhiều dạng trung gian d\ưới tác dụng
của CLTN theo con đường phân li
tính trạng từ một nguồn gốc chung.
5. Tồn tại chung - Chưa phân biệt được biến dị di truyền và biến dị khơng di truyền.
- Chưa hiểu được ngun nhân phát sinh biến dị và cơ chế di truyền biến dị.
- Chưa thấy được vai trò của sự cách li đối với việc hình thành lồi.
2. So sánh CLTN và CLNT theo quan niệm của Đacuyn
* Giống nhau
- Đều dựa trên cơ sở tính biến dò và di truyền.
- Vừa tích lũy biến dò có lợi, vừa đào thải biến dò có hại.
- Đều hình thành nhiều dạng sinh vật mới từ một dạng ban đầu.
* Khác nhau
Vấn đề PB
Chọn lọc nhân tạo Chọn lọc tự nhiên
Trường THPT Nguyễn Du
Download eBook, Tài liệu học tập nhiều hơn
Hãy vào Onbai.Org
19
Nguyên
nhân
Do nhu cầu nhiều mặt của con
người.
Do tác động của điều kiện môi
trường sống.
Cơ chế
- Quá trình đột biến và giao phối cung
cấp nguồn nguyên liệu cho tiến hóa.
- Quá trình chọn lọc tự nhiên quy đònh
chiều hướng và nhòp độ tiến hóa.
- Các cơ chế cách ly thúc đẩy sự phân
hóa của quần thể gốc.
Đột biến ở cấp độ phân tử
làm phát sinh các đột biến
trung tính.
Cơ chế
tiến
hóa
Sự biến đổi thành phần kiểu gen của
quần thể dưới áp lực của CLTN được các
cơ chế cách ly thúc đẩy hệ gen kín, cách
ly di truyền với hệ gen của quần thể gốc.
Sự củng cố ngẫu nhiên các
đột biến trung tính, không
chòu tác dụng của chọn lọc
tự nhiên.
Đóng
góp
mới
- Làm sáng tỏ cơ chế tiến hóa nhỏ diễn
ra trong lòng quần thể.
- Bắt đầu làm rõ những nét riêng của
tiến hóa lớn.
Giải thích tiến hóa ở cấp
phân tử, sự đa dạng của
prôtêin, sự đa hình cân bằng
Download eBook, Tài liệu học tập nhiều hơn
Hãy vào Onbai.Org
20
Phương
pháp
nghiên cứu
Có thể nghiên cứu trực tiếp bằng thực
nghiệm.
Chỉ có thể nghiên cứu
gián tiếp qua tài liệu cổ
sinh vật học, giải phẫu so
sánh.
SỰ CÂN BẰNG THÀNH PHẦN KIỂU GEN TRONG QUẦN THỂ GIAO PHỐI
1.Quần thể giao phối là gì? Dấu hiệu đặc trưng của một quần thể giao phối?
* Quần thể giao phối : là một nhóm cá thể cùng lồi, trải qua nhiều thế hệ cùng chung sống
trong một khoảng khơng gian xác định, giữa các cá tơáic sự giao phối tự do với nhau và được cách li ở
một mức độ nhất định với các nhóm cá thể lân cận cũng thuộc lồi đó.
* Dấu hiệu đặc trưng của một quần thể giao phối:
- Ở QTGP, các cá thể giao phối tự do ngẫu nhiên với nhau( các cá thể thuộc những quần thể khác nhau
trong cùng một lồi thường khơng giao phối vơi nhau do cách li bở những điều kiện sống thiếu thuận lợi
khi tiếp xúc chúng vẫn giao phối được với nhau hoặc giao phối được nhưng khơng kết quả)
- Đa dạng về kiểu gen và kiểu hình.
- Mỗi quần thể xác định được phân biệt với các quần thể khác cùng lồi về tần số alen, tần số kiểu gen
và vốn gen.
- Tần số tương đối của các alen về một hoặc vài gen điển hình nào đó là dấu hiệu đặc trưng cho sự phân
A
0,08 ( giống thế hệ xuất phát)
a 0,02
Tương tự , tần số tương đối của alen A
vẫn khơng thay đổi.
a
* Ý nghĩa: Giải thích được vì sao trong thiên nhiên có những quần thể được duy trì ổn định qua
thời gian dài
- Trong tiến hố mặt ổn định cũng có ý nghĩa quan trọng khơng kém mặt biến đổi, cũng gải
thích hiện trạng đa dạng của sinh giới.
- Về mặt thực tiễn : Từ tỉ lệ các loại kiểu hình có thể suy ra tỉ lệ các loại kiểu gen và tấn số tương
đối của các alen, ngược lại từ tần số tương đối của các alen đã biết có thể dự đốn được tỉ lệ các loại
kiểu gen và kiểu hình trong quần thể.
CÁC NHÂN TỐ TIẾN HỐ
Có 4 nhân tố tiến hố làm biến đổi thành phần kiểu gen của quần thể : Q trình đột biến, q trình
giao phối, q trình chọn lọc tự nhiên, các cơ chế cách li.
1. Vai trò của q trình đột biến và q trình giao phối trong tiến hố? Vì sao đa số đột biến là có hại
cho cơ thể mang chúng nhưng lại được xem là nguồn ngun liệu của tiến hố? Vì sao đột biến gen là
nguồn ngun liệu chủ yếu?
* Vai trò của q trình đột biến :
Gây ra những biến đổi trong vật chất di truyền (ADN, NST) tạo nên các đột biến là nguồn ngun liệu
tiến hố sơ cấp.
* Vai trò của q trình giao phối :
- Phát tán đột biến trong quần thể.
- Trung hồ tính có hại của đột biến ( đột biến lặn đi vào trạngn thái dị hợp)
- Tạo ra các biến dị tổ hợp là nguồn ngun liệu tiến hố thứ cấp. Q trình đột biến kết hợp với q
sống hay tập quán hoạt động ít
có ý nghóa.
- Đột biến và biến dò tổ hợp.
- Thường biến chỉ có ý nghóa
gián tiếp.
2. Đối tượng
tác động của
CLTN
Cá thể. Đối tượng chủ yếu là cá thể
Ởû loài giao phối : quần thể
3. Thực chất
của CLTN
Phân hóa khả năng sống sót
giữa các cá thể trong loài.
Phân hóa khả năng sinh sản
của các cá thể (kiểu gen) trong
quần thể.
4. Kết quả
của CLTN
Sự sống sót của những cá thể
thích nghi hơn.
Sự phát triển và sinh sản ưu thế
của những kiểu gen thích nghi hơn. * Vai trò của CLTN :
- Thuyết tiến hố hiện đại củng cố quan niệm của Đacuyn xem CLTN là nhân tố tiến hố cơ bản vì nó
định hướn q trình tích luỹ biến dị, qui định nhịp độ biến đổi thành phần kiểu gen của quần thể.
- Thuyết tiến hố của Kimura cho rằng đại đa số các đột biến ở cấp độ phân tử là trung tính ( khơng có
lợi khơng có hại) do đó khơng chịu tác dụng của CLTN. Tính đa hình trong quần thể ( VD tỉ lệ các
Có thể phân biệt 4 hình thức cách li: Cách li địa lý, cách li sinh thái, cách li sinh sản, cách li di truyền.
Cách li địa lý la` điều kiện cần thiết để các nhóm cá thể đã phân hố tích luỹ các đột biến theo hướng
Trường THPT Nguyễn Du
Download eBook, Tài liệu học tập nhiều hơn
Hãy vào Onbai.Org
23
khác nhau, làm cho kiểu gen sai khác nhau ngày càng nhiều. Cách li địa lý và cách li sinh thái kéo dài sẽ
dẫn tới cách li sinh sản và cách li di truyền, đánh dấu sự xuất hiện loài mới.
QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH CÁC ĐẶC ĐIỂM THÍCH NGHI
1. Quá trình hình thành các đặc điểm thích nghi chịu sự chi phối của những nhân tố nào? Vai trò của
mỗi nhân tố đó? Cho một ví dụ minh hoạ?
Quan niệm hiện đại đã bác bỏ quan niệm thích nghi trực tiếp của Lamac, củng cố và phát triển quan
niệm của Đacuyn như thế nào?
* Quan niệm hiện đại về quá trình hình thành các đặc điểm thích nghi : Đây là một quá trình lịch
sử chịu sợ chi phối của 3 nhân tố chủ yếu: Quá trình đột biến, quá trình giao phối, quá trình chọn lọc tự
nhiên.
* Vai trò của mỗi nhân tố trong sự hình thành các đặc điểm thích nghi :
+ Quá trình đột biến làm cho một gen bíen đổi thành nhiều gen. Đột biến phát sinh vô hướng,
không tương ứng với ngoại cảnh.
+ Quá trình giao phối tạo ra những tổ hợp alen mới, trong đó có những tổ hợp có tiềm năng thích
nghi với những điều kiện mới.
+ Quá trình CLTN đào thải các kiểu gen bất lợi, làm tăng tần số tương đối của các alen và tổ hợp
alen có giá trị thích nghi.
* Ví dụ : Xét ví dụ về sự hình thành màu xanh ở sâu ăn lá
dần và bị
tiêu diệt
Sâu
có
màu
xanh
Nguyên nhân CLTN
Nội dung CLTN
Kết quả
CLTN
+ Ý nghĩa : nếu quần thể không có vốn gen đa hình hoàn cảnh sống thay đổi sinh vật sẽ không có
tiềm năng thích ứng kịp và sẽ bị tiêu diệt hàng loạt.
Đó là điểm mà thuyết thích nghi trự tiếp với sự thay đổi của ngoại cảnh của Lamac chưa hình dung
được.
Quan niệm về tính đa hình của QTGP cho thấy CLTN có một nguồn nguyên liệu phong phú, CLTN có
một phổ rộng rãi, càng củng cố học thuyết Đacuyn về vai trò của CLTN.
LOÀI VÀ QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH LOÀI
1. Nêu quan niệm hiện đại về loài và bản chất của quá trình hình thành loài mới. Trình bày phương tức
hình thành loài bằng con đường địa lí.
Trường THPT Nguyễn Du
Download eBook, Tài liệu học tập nhiều hơn
Hãy vào Onbai.Org
24
Phân tích vai trò của điều kiện địa lí và cách li địa lí, vai trò của qúa trình đột biến và CLTN. Minh hoạ
loài thân thuộc có khu phân bố trùng nhau một phần hoặc trùng nhau hoàn toàn, trong đó mỗi loài thích
nghi với những điều kiện sinh thái nhất định.
- Tiêu chuẩn sinh lý – hoá sinh
Dựa vào khả năng chịu nhiệt của prôtêin của các loài, trình tự phân bố các axit amin trong prôtêin.
- Tiêu chuẩn di truyền
Giữa 2 loài có sự cách li sinh sản, cách li di truyền, biểu hiện ở nhiều mức độ.
Mỗi tiêu chuẩn nói trên chỉ có giá trị tương đối. Tuỳ mỗi nhóm sinh vật mà người ta vận dụng tiêu
chuẩn này hay tiêu chuẩn kia là chủ yếu để phân biệt. Đối với vi khuẩn, tiêu chuẩn hoá sinh có ý nghĩa
hàng đầu. Ở một số nhóm thực vật, động vật có thể dùng tiêu chuẩn hình thái là chính hoặc kết hợp tiêu
chuẩn sinh lý tế bào, hoá sinh. Đối với các loài thực vật, động vật bậc cao phải đặc biệt chú ý tiêu chuẩn
di truyền. Trong nhiều trường hợp phải phối hợp nhiều tiêu chuẩn mới có thể xác định các loài thân
thuộc một cách chính xác.
3. Cấu trúc của loài
- Loài tồn tại như một hệ thống quần thể. Quần thể la` đơn vị cơ bản trong cấu trúc của loài.
- Các quần thể hay nhóm quần thể có thể phân bố gián đoạn hoặc liên tục, tạo thành các nòi. Các cá thể
Trường THPT Nguyễn Du
Download eBook, Tài liệu học tập nhiều hơn
Hãy vào Onbai.Org
25
thuộc các nòi khác nhau trong một loài vẫn có thể giao phối với nhau.
c) Hình thành loài bằng con đường lai xa và đa bội hoá.
Lai xa và đa bội hoá là con đường hình thành loài phổ biến ở thực vật, rất ít gặp ở động vật vì ở động vật
cơ chế cách li sinh sản giữa 2 loài rất phức tạp, nhất là ở nhóm có hệ thần kinh phát triển, sự đa bội hoá
lại thường gây nên những rối loạn về giới tính.
Ngoài 3 phương thức phổ biến đã trình bày ở trên còn nhiều con đường hình thành loài khác nữa. Dù
theo phương thức nào thì nói chung loài mới không xuất hiện với một đột biến mà thường là có sự tích
luỹ một tổ hợp nhiều đột biến, loài mới không xuất hiện với một cá thể duy nhất mà phải là một quần
thể hay một nhóm quần thể tồn tại phát triển như là một khâu trong hệ sinh thái, đứng vững qua thời
gian dưới tác dụng của CLTN.
NGUỒN GỐC CHUNG VÀ CHIỀU HƯỚNG TIẾN HOÁ CỦA SINH GIỚI.
Quá trình phân li tính trạng đã giải thích sự hình thành các nhóm phân laọi và nguồn gốc chung của
các loài như thế nào?
Các hướng tiến hoá chung của sinh giới. Vì sao ngày nay vẫn còn tồn tại những nhóm sinh vật có tổ
chức thấp bên cạnh những nhóm sinh vật có tổ chức cao?
* Sự hình thành các nhóm phân loại và nguồn gốc chung của các loài:
+ Sơ đồ : SGK
+ Cơ chế cách li là nguyên nhân dẫn đến sự phân li tính trạng và hình thành loài mới.
Copyright: Tài liệu đại học ©