QÚA TRÌNH HÌNH THÀNH ĐẶC ĐIỂM THÍCH NGHI

Sự hình thành mỗi đặc điểm thích nghi trên cơ thể sinh vật (thích nghi kiểu
gen) là kết quả một quá trình lịch sử, chịu sự chi phối của 3 nhân tố chủ
yếu: quá trình đột biến, quá trình giao phối, quá trình CLTN.
Dưới đây phân tích vài ví dụ:
1. Màu sắc và hình dạng tự vệ của sâu bọ
Các loài sâu ăn lá thường có màu xanh lục, hoà lẫn với màu lá. Nhờ màu
sắc ngụy trang này mà sâu khó bị chim phát hiện. Phải chăng màu lục của
sâu là do ảnh hưởng trực tiếp của thức ăn là lá cây? Theo quan niệm của
Đacuyn có thể trước kia loài sâu đó chưa phải đã sống bằng lá va` đã có sẵn
màu xanh của lá. Về sau do hoàn cảnh nào đó, loài này buộc phải chuyển
sang ăn lá. Sống trên lá thì những cá thể nào mang biến dị màu sắc ngả về
màu lục là có lợi vì chim ăn sâu khó nhìn thấy để tiêu diệt. Vì vậy những cá
thể có màu xanh lục được sống sót, sinh sản nhiều, con cháu ngày một đông.
Trái lại những cá thể có màu sắc lộ rõ thì từ xa chim đã phát hiện, do đó
chúng ít được sống sót, ít được sinh sản, con cháu hiếm dần. Kết quả là ngày
nay ta thấy những loài sâu ăn lá thường có màu xanh lục.
Ngày nay chúng ta hiểu rằng quần thể giao phối la` đa hình về kiểu gen và
kiểu hình. Quá trình đột biến và quá trình giao phối làm cho các cá thể trong
quần thể loài sâu này không đồng nhất về màu sắc. Điều này củng cố quan
niệm Đacuyn giải thích màu sắc ngụy trang của sâu là kết quả quá trình chọn
lọc những biến dị có lợi đã phát sinh ngẫu nhiên.
Màu sắc tự vệ có thể được chọn lọc theo một hướng khác. Có những loài
sâu bọ màu sắc sặc sỡ, nổi bật trên nền môi trường, thường là những mảng
màu sáng chói đối lập như trắng va` đỏ, vàng va` đen, vàng va` đỏ (màu sắc
báo hiệu). Đặc điểm này hay thấy ở những loài có nọc độc (ong bò vẽ) hoặc
tiết ra mùi hăng mà chim không thích (bọ xít, bọ rùa). Trong trường hợp này
khó mà giải thích màu sắc của những loài đó là do ảnh hưởng của thức ăn.
Những tổ hợp đột biến tạo ra màu sắc lộ rõ đã có lợi cho các loài sâu bọ này
vì chim dễ phát hiện để không tấn công nhầm

Nếu quần thể mà không có vốn gen đa dạng thì khi hoàn cảnh sống thay
đổi, sinh vật sẽ dễ dàng bị tiêu diệt hàng loạt, không có tiềm năng thích ứng.
Tính đa hình về kiểu gen của quần thể giao phối giải thích vì sao khi dùng
một loại thuốc trừ sâu mới, dù với liều cao chúng ta cũng không hi vọng tiêu
diệt được toàn bộ số sâu bọ cùng một lúc và vì sao ta phải biết khôn ngoan
sử dụng liều thuốc thích hợp.
Tương tự như trên các loại kháng sinh như pênixilin, streptômixin lúc mới
sử dụng chỉ cần một liều nhỏ đã có hiệu lực đối với các vi khuẩn gây bệnh
nhưng sau một số lần chúng ta dùng kháng sinh, nhiều loài vi khuẩn đã tỏ ra
“quen thuốc”.