Tập san công nghệ 10: Tìm hiểu lĩnh vực y tế
THUỐC VÀ CÁC VẤN ĐỀ SỬ DỤNG THUỐC Ở VIỆT NAM
Dược phẩm hay thuốc là những chất dưới dạng đơn chất hoặc hỗn hợp
có nguồn gốc rõ ràng, được dùng cho người hoặc sinh vật để chẩn đoán,
phòng và chữa bệnh, hạn chế hoặc thay đổi điều kiện bệnh lý hay sinh lý.
Ngày nay, do nhu cầu bảo vệ và chăm sóc sức khỏe của người dân ngày
càng tăng nhanh khiến cho ngành chăm sóc sức khỏe ngày càng thịnh hành
và vai trò của thuốc ngày càng được nâng cao.
Vậy thuốc tác động đến cơ thể chúng ta như thế nào? Sử dụng thuốc
như thế nào là có hiệu quả? Hiện trạng sử dụng thuốc ở nước ta hiện nay ra
sao? Sau đây chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về những vấn đề này.
CHƯƠNG 1: THUỐC
PHẦN 1: THUỐC
1. Thuốc là gì?
Thuốc là chất hóa học làm thay đổi chức năng của một hay một vài cơ
quan trong cơ thể hay làm biến đổi quá trình phát triển của bệnh.
Thực hiện: Tổ 2 - Lớp 10A4 - Trường THPT Thạch Thất
Trang 1/18
Tập san công nghệ 10: Tìm hiểu lĩnh vực y tế
Các cách phân loại thuốc
Phân loại dựa vào cơ chế tác động của thuốc
• Dược lý di truyền.
• Dược lý miễn dịch.
• Dược lý phân tử.
Phân loại theo đối tượng điều trị
• Dược lý nhi khoa.
• Dược lý lão khoa.
• Dược lý phụ khoa.
Phân loại theo các nhóm thuốc nghiên cứu
• Thuốc tác động vào bộ máy tiêu hóa.
• Thuốc tác động trên máu và hệ tạo máu.

Thực hiện: Tổ 2 - Lớp 10A4 - Trường THPT Thạch Thất
Trang 3/18
Tập san công nghệ 10: Tìm hiểu lĩnh vực y tế
• Phân theo nguyên liệu có 3 loại: thực vật, động vật, khác.
Người làm thuốc Bắc có thể khai thác các phần khác nhau của một loài thực
vật như: rễ, củ, thân, vỏ (vỏ rễ, vỏ thân, vỏ quả, vỏ củ ), lá, hoa, quả, hạt),
các bộ phận cơ thể động vật như: xương, da, thịt, mỡ, nội tạng, (thậm chí cả
sừng, vây, móng, lông của chúng), một số loại khoáng chất và tinh thể như
hoàng thổ, thạch tín, băng phiến, làm thuốc Bắc.
Các cách bào chế
Thực hiện: Tổ 2 - Lớp 10A4 - Trường THPT Thạch Thất
Trang 4/18
Tập san công nghệ 10: Tìm hiểu lĩnh vực y tế
Các loại thuốc Bắc có nguồn gốc thực vật nói chung hay được phơi
khô, tẩm sấy. Tuy nhiên cũng có vị thuốc Bắc được giữ tươi như nhân sâm
chẳng hạn. Các loại có nguồn gốc động vật có thể được đem sấy khô (như
vây cá mập), ngâm rượu (như tắc kè, cá ngựa, các bộ phận sinh dục của
con đực), nấu thành cao (cao hổ cốt, cao khỉ, v.v ).
Các cách kê thuốc
Để có một đơn thuốc Bắc, các thầy thuốc thường áp dụng phương
pháp chẩn đoán truyền thống của y học cổ truyền Trung Quốc là bắt mạch,
xem sắc thái). Một khi đã xác định được bệnh, thầy thuốc thường kê nhiều
loại thuốc Bắc phối hợp với nhau theo một phuơng thức và tỷ lệ nhất định
vào trong một đơn vị gọi là thang thuốc. Hiếm khi dùng chỉ riêng một loại
thuốc Bắc. Nếu có, thuờng dùng để giải thuốc, cấp cứu hay dùng ngoài gọi
là toa độc vị. Y học cổ truyền Trung Quốc dựa vào thuyết âm dương ngũ
hành để phối hợp các vị thuốc Bắc.
Cách sử dụng thuốc
Người bệnh thường được đề nghị dùng nhiều thang, nhiều phuơng
thang cho một đợt điều trị. Nhìn chung, điều trị bằng thuốc Bắc thường mất

trình điều trị bệnh phát sinh ở một cơ quan này, thuốc đồng thời gây ra tác
dụng phụ không mong muốn ở cơ quan khác.
Thực hiện: Tổ 2 - Lớp 10A4 - Trường THPT Thạch Thất
Trang 6/18
Tập san công nghệ 10: Tìm hiểu lĩnh vực y tế
Trung Hoa dược điển - từ điển vị thuốc Bắc
Các vị thuốc Bắc được cất riêng theo vị tại một cửa hàng thuốc Bắc
ở Vancouver, Canada.
Các vị thuốc Bắc
Thuốc Bắc có rất nhiều vị. Người ta hay nói có 108 vị thuốc Bắc,
nhưng con số này không chính xác. Trung Hoa dược điển của Trung Quốc
cho biết có tới vài trăm vị.
Dân gian Việt Nam có bài thơ về mối tính nam nữ trong đó có nhiều
từ mang đồng âm khác nghĩa trong đó có nghĩa các loại thuốc Bắc.
“Trước kính lạy trông ơn bối mẫu,
Sau tỏ lòng thục nữ hồng hoa.
Đôi ta từ bán hạ giao hòa,
Lòng những ước liên kiều hai họ.
Thực hiện: Tổ 2 - Lớp 10A4 - Trường THPT Thạch Thất
Trang 7/18
Tập san công nghệ 10: Tìm hiểu lĩnh vực y tế
Duyên xích thược anh đà gắn bó,
Nghĩa quế chi em khá ghi lòng.
Mặc dù ai trỗi tiếng phòng phong,
Đôi ta nguyện cùng nhau cát cánh.
Ngồi nhớ tới đào nhơn cám cảnh,
Nỡ để cho quân tử ưu phiền.
Muốn sao cho nhơn nghĩa huỳnh liên,
Thì mới đặng vui vầy viễn chí.
Ngồi buồn chốn mạch môn thăn thỉ,

Thương chồng nên nỗi khóc tì ti!
Ngọt bùi thiếp nhớ mùi cam thảo,
Cay đắng chàng ơi vị quế chi.
Thạch nhũ, trần bì sao để lại,
Qui thân, liên nhục tẩm mang đi.
Dao cầu thiếp biết trao ai nhỉ.
Sinh ký chàng ôi tử tắc quy.”
3. Thuốc Nam
Thuốc Nam là một ngành y học thuộc Đông y nhưng khác với thuốc
Bắc vì có nguồn gốc xuất phát từ Việt Nam thay vì từ Trung Hoa như trường
hợp thuốc Bắc.
Đặc tính
Một đặc tính của thuốc Nam là nguyên liệu dùng những loại thảo mộc
bản địa chứ không phải những dược chất xa lạ. Ngoài ra cách chế biến cũng
chuộng cách dùng nguyên liệu ở dạng tươi hoặc sấy khô chứ không nấu ra
thành cao hoặc bào chế cầu kỳ.
Thực hiện: Tổ 2 - Lớp 10A4 - Trường THPT Thạch Thất
Trang 9/18
Tập san công nghệ 10: Tìm hiểu lĩnh vực y tế
Những rau trái quen thuộc trong ngành ẩm thực như rau răm, kinh
giới, cải cúc, rau muốngđều được dùng như một vị thuốc. Một số loài hoa
như ngọc lan, nhài, hoa hồng, mào gà cũng được xem là vị thuốc để chữa
bệnh. Họa hoằn mới thấy có bài thuốc dùng động vật nhưng con nhộng.
Ngoài những toa thuốc uống vào trong người, có loại dùng xoa đắp
ngoài da hoặc xông hơi.
Cách đo lường lượng thuốc so với thuốc Bắc cũng tương đối di dịch
chứ không chính xác mấy. Thay vì cân đong thàng từng chỉ, từng lạng thì
đơn thuốc dùng muỗng, dùng chén.
Ứng dụng
Những loại bệnh ứng với thuốc Nam thường là những căn bệnh phổ

(kaolin, hydroxyd nhôm) Còn tác dụng toàn thân là tác dụng xảy ra sau khi
thuốc đã được hấp thu vào máu qua đường hô hấp, đường tiêu hóa hay
Thực hiện: Tổ 2 - Lớp 10A4 - Trường THPT Thạch Thất
Trang 11/18
Tập san công nghệ 10: Tìm hiểu lĩnh vực y tế
đường tiêm Như vậy, tác dụng toàn thân của thuốc không có nghĩa là
thuốc tác dụng khắp cơ thể mà chỉ là thuốc đã vào máu để "đi" khắp cơ thể
phát huy tác dụng.
Tác dụng chính và tác dụng phụ
Trong các tờ hướng dẫn sử dụng thuốc thường thấy có ghi tác dụng
hoặc chỉ định điều trị của thuốc đó và tác dụng phụ của thuốc. Vậy tác dụng
chính của thuốc là tác dụng để điều trị bệnh. Khi uống thuốc vào bệnh sẽ
được chữa khỏi. Song bên cạnh tác dụng điều trị này, thuốc còn có thể gây
nên nhiều tác dụng khác còn gọi là các tác dụng không mong muốn (ADR)
do thuốc gây ra. Các ADR này có thể từ nhẹ, chỉ gây khó chịu cho người
dùng như: chóng mặt, buồn nôn, mất ngủ đến nặng như loét dạ dày tá
tràng, tụt huyết áp, sốc phản vệ
Ví dụ, aspirin là thuốc hạ nhiệt, chống viêm, giảm đau (tác dụng
chính), nhưng lại gây chảy máu tiêu hóa (tác dụng không mong muốn). Các
tác dụng không mong muốn này thậm chí xảy ra ở ngay liều điều trị. Vì vậy,
trong điều trị người ta thường tìm cách để khắc phục tác dụng phụ và làm
tăng tác dụng chính của thuốc như phối hợp thuốc, thay đổi đường dùng
Thực hiện: Tổ 2 - Lớp 10A4 - Trường THPT Thạch Thất
Trang 12/18
Tập san công nghệ 10: Tìm hiểu lĩnh vực y tế

Cẩn trọng khi bôi thuốc ngoài da
Tác dụng hồi phục và không hồi phục
Sau khi vào cơ thể làm xong "nhiệm vụ" của mình thuốc bị thải trừ.
Khi đó chức phận của cơ quan lại trở về bình thường. Đó là tác dụng hồi

PHẦN 1: THÓI QUEN SỬ DỤNG THUỐC
• Tự ý mua thuốc không cần đơn của bác sĩ
• Uống thuốc không đúng cách
• Quan niệm sai lầm về thuốc đông y
• Thuốc nhái
Thực hiện: Tổ 2 - Lớp 10A4 - Trường THPT Thạch Thất
Trang 14/18
Tập san công nghệ 10: Tìm hiểu lĩnh vực y tế
• Hiện tượng cho thuê bằng dược sĩ để mở nhà thuốc
• Giá thuốc bình ổn giá thuốc
PHẦN 2: CÁC TÁC HẠI KHI SỬ DỤNG THUỐC
• Không theo chỉ dẫn
• Dị ứng với thành phần của thuốc
• Dị ứng thuốc đông y
• Dị ứng thuốc kháng sinh
Dị ứng với thành phần của thuốc
Thực hiện: Tổ 2 - Lớp 10A4 - Trường THPT Thạch Thất
Trang 15/18
Tập san công nghệ 10: Tìm hiểu lĩnh vực y tế
Dị ứng thuốc đông y
Dị ứng thuốc kháng sinh
PHẦN 3: 10 ĐIỀU CẤM KỊ KHI SỬ DỤNG THUỐC
Thực hiện: Tổ 2 - Lớp 10A4 - Trường THPT Thạch Thất
Trang 16/18
Tập san công nghệ 10: Tìm hiểu lĩnh vực y tế
Việc dùng thuốc không đúng cách có thể gây nguy hiểm, và đây là 10
sai lầm thường gặp:
Tùy tiện về thời gian: Nếu hướng dẫn sử dụng ghi “ngày uống 3 lần”,
nghĩa là bạn nên chia đều thời gian, cứ 8 tiếng uống một lần.
Nếu uống cả vào ban ngày, nồng độ thuốc trong máu tăng cao, có thể gây

thuốc nước vị ngọt, nên uống nước sau 5 phút.
Vận động ngay sau khi uống thuốc: Thường phải sau 30-60 phút thì
dạ dày mới hấp thụ hết và thuốc mới phát huy tác dụng.
Thực hiện: Tổ 2 - Lớp 10A4 - Trường THPT Thạch Thất
Trang 18/18
Tập san công nghệ 10: Tìm hiểu lĩnh vực y tế
Quá trình này cần có đủ lượng máu tham gia tuần hoàn. Việc vận
động ngay sau khi dùng thuốc sẽ khiến các cơ quan nội tạng không được
cung cấp đủ lượng máu cần thiết, làm giảm hiệu quả hấp thụ thuốc.
Ăn uống tùy tiện: Ngay cả thuốc Tây cũng có những kiêng kị trong ăn
uống để tránh giảm hiệu quả trị liệu hoặc những tương tác nguy hiểm.
Chẳng hạn khi dùng thuốc hạ huyết áp, chống đau tim, bạn cần kiêng
ăn mặn, rượu và thuốc lá. Do đó, bạn nên hỏi bác sĩ và đọc kỹ hướng dẫn
xem có phải kiêng gì không.
Thực hiện: Tổ 2 - Lớp 10A4 - Trường THPT Thạch Thất
Trang 19/18
Tập san công nghệ 10: Tìm hiểu lĩnh vực y tế
Thuốc có vai trò thật quan trọng trong đời sống hiện nay. Nhưng cái
gì cũng có mặt trái của nó, chúng ta không thể không phủ nhận một phần tác
hại do thuốc gây ra: dị ứng với các thành phần của thuốc, tác dụng phụ của
thuốc gây ra Vì vậy chúng ta không nên phụ thuộc quá nhiều vào thuốc mà
hãy cố gắng bảo vệ sức khỏe bản thân mình.
Tập san “Thuốc và các vấn đề sử dụng thuốc” đến đây là hết. Mặc dù
các tác giả đã cố gắng rất nhiều trong khi biên soạn, nhưng không thể không
tránh được những thiếu sót. Các tác giả mong nhận được những ý kiến phản
hồi từ các thầy, cô giáo và các bạn học sinh. Mọi ý kiến đóng góp xin được
gửi về: “Tổ 2, Lớp 10A4, Trường THPT Thạch Thất, Huyện Thạch Thất,
Thành phố Hà Nội”. Xin trân thành cảm ơn.
Các tác giả
1. Nguyễn Chí Công