Dại

Bệnh dại luôn luôn là một bệnh gây ra không chỉ nỗi sợ hãi cho các nạn nhân bị
súc vật nghi dại cắn mà còn là nỗi bận tâm của những nguời làm công việc phòng
chống bệnh dại.

Trong khi trên thế giới nhiều nước đã thông báo là không hề có người chết vì bệnh
dại từ 30 - 40 năm nay như Uùc, Nhật, Pháp, các nước thuộc bán đảo Scanđinavơ
thì tại Việt nam và các nước quanh vùng như Thái lan, Aán độ vẫn có các trường
hợp chết vì dại. Ở Thái lan số người chết vì bệnh dại hàng năm là 300 người (1).
Từ năm 1994 đến 11/1997có 172 người chết vì dại tại 17 tỉnh phía nam Việt nam
trong đó 110 trường hợp có phiếu điều tra tử vong đầy đủ (2). Bệnh dại đứng hàng
thứ 4 trong số các bệnh gây tử vong cao (theo đánh giá của phòng dịch tễ viện
Pasteur tp. HCM).

Tại sao còn tồn tại một vấn đề nghiêm trọng như vậy khi từ 100 năm nay đã có
vacxin phòng chống bệnh dại? Điều này một mặt là vấn đề nhận thức của dân
chúng trong việc điều trị sau khi bị súc vật nghi dại cắn, mặt khác là chưa có sự
phối hợp chặt chẽ giữa hai cơ quan Y tế và Thú y.

Trải qua một thế kỷ trong cuộc đấu tranh chống bệnh dại, việc sản xuất vacxin
kháng dại trên thế giới đã có những bước tiến đáng kể như ta thấy trong bảng sau
(1)
Năm Vacxin Vật liệu sử dụng để sản xuất virus
1885 Louis Pasteur Tủy sống thỏ
1911 Semple Não động vật(dê, cừu)
1955 Fuenzalida Não chuột ổ
1955 Powell Phôi vịt
1958 Kissling Tế bào tiên phát thận chuột đất vàng
1964

súc vật nghi dại cắn. Điều này rất cần được các nhà chuyên môn lưu tâm giải
quyết.

Song một vacxin dù cho được chứng minh là hiệu quả nhất cũng không cứu được
bệnh nhân nếu họ đến chích trễ, việc xử lý vết thương không đấy đủ, vết thương
quá gần thần kinh trung ương mà lại thiếu huyết thanh dại phối hợp với vacxin.
Ngoài ra sự suy giảm miễn dịch chung của cơ thể do đang mắc các bệnh kinh niên
như viêm gan , xơ gan hay đang điều trị các thuốc corticoide gây giảm đáp ứng
miễn dịch kéo dài cũng góp phần làm giảm hiệu quả của vacxin.

Rửa sạch vết thưong với thật nhiều nước và xà bông sau đó sát trùng bằng cồn iốt,
đi chích vacxin ngay trong những giờ đầu tiên là biện pháp hữu hiệu nhất ngăn cản
virus dại xâm nhập vào hệ thần kinh trung ương. Cũng trong cuộc điều tra trên, chỉ
có 16/48 (33,33%) người đến chích trong vòng 24 giờ; 5/48 (10,42%) sau 48 giờ
và 56% (27/48) đến chích sau 3 ngày. Loại vacxin Fuenzalida theo sơ đồ chích và
lối chích của ta cần ít nhất là 15 ngày để tạo một mức kháng thể bảo vệ > 0,5
UI/ml. Như vậy với những vết thương sâu và ở vùng trên của thân thể, việc đi
chích vacxin ngay sau khi bị cắn là điều vô cùng quan trọng . Thêm nữa, rất cần
một sự phối hợp điều trị của huyết thanh kháng dại (40UI/kg cơ thể) có chất lượng
tốt và đúng cách để bảo vệ tính mạng bệnh nhân. Những trường hợp chết vì bệnh
dại đã chứng tỏ bệnh nhân bỏ qua việc đi chích vacxin từ 77% -94,6% hoặc 2 - 3
ngày sau mới đi chích (2,3,8). Ngược lại các bệnh nhân đã sử dụng các biện pháp
đươc đồn đại trong dân gian như : Bôi dầu gió, dầu hỏa, dầu xanh, đắp ớt hiểm,
đất sét, tỏi, củ kiệu, lấy nọc bằng dao liếc, uống thuốc nam để xử lý vết thương mà
chúng tôi đã thống kê được (7) chiếm đến 47,8 %. Rõ ràng những biện pháp nhu
vậy chưa chứng tỏ là cứu được bệnh nhân trong trường hợp nhiễm virus mà đôi
khi còn mắc thêm các bệnh nhiễm trùng khác do làm bẩn vết thương.

Con số những người đến các cơ sở Y tế của 17 tỉnh phía nam chích vacxin dại là
2.050.318 người trong vòng 11 năm từ 1986 – 11/1997 (2,3) đã phản ánh một thực