BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP
TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI NGUYỄN NGỌC BÍCH
HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ DỊCH VỤ CÔNG
TRONG LĨNH VỰC HÀNH CHÍNH
Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
LUẬN ÁN TIẾN SỸ LUẬT HỌC
HÀ NỘI 2012
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu
độc lập của cá nhân tôi. Nội dung cũng như các
số liệu trình bày trong luận án hoàn toàn trung
thực. Những kết luận khoa học của luận án
chưa từng được công bố trong bất kỳ công
trình nào khác. TÁC GIẢ LUẬN ÁN
Nguyễn Ngọc Bích
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 1
CHƯƠNG TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 7
CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ DỊCH VỤ
CÔNG TRONG LĨNH VỰC HÀNH CHÍNH 22
KẾT LUẬN 165
PHỤ LỤC 167
DANH MỤC VĂN BẢN 175
TÀI LIỆU THAM KHẢO 180
CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ 189
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
STT TỪ VIẾT TẮT NGHĨA ĐẦY ĐỦ
1
LDEA 2010
Báo cáo đánh giá chất lượng hoạt động xây dựng và thi
hành pháp luật của các Bộ liên quan đến doanh nghiệp
giai đoạn 2005 - 2009.
(Legal Development and Enforcement Assessment)
2 MEI 2011 Báo cáo chỉ số hiệu quả hoạt động xây dựng pháp luật
về kinh doanh của các Bộ năm 2011.
(Ministerial Effectiveness Index)
3 PAPI 2010 Chỉ số hiệu quả quản trị và hành chính công cấp tỉnh
Việt Nam năm 2010.
1
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài
Sau hai mươi năm đổi mới toàn diện dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt
Nam và thực hiện cải cách hành chính nhà nước, kinh tế - xã hội đất nước đã có
thể phát huy được ưu thế của mình khi các quy định toàn diện, thống nhất và phù
hợp với các điều kiện khách quan. Xây dựng và hoàn thiện pháp luật về dịch vụ
công trong lĩnh vực hành chính là một quá trình với những bước đi thận trọng trên
cơ sở nhận thức đúng đắn về bản chất, phạm vi các dịch vụ cũng như các yêu cầu về
cách th
ức tổ chức và mô hình cung cấp dịch vụ phù hợp với điều kiện của nước ta.
2
Trong giai đoạn hiện nay, hoàn thiện pháp luật về dịch vụ công trong lĩnh vực
hành chính là một trong những nhiệm vụ quan trọng, cấp bách vì:
Thứ nhất, pháp luật hiện hành được ban hành trong giai đoạn đầu hình thành
các dịch vụ công trong lĩnh vực hành chính ở Việt Nam nên không thể tránh khỏi
những hạn chế, bất cập do nhận thức về dịch vụ chưa thật đầy đủ, toàn diện. Bả
n
thân các dịch vụ công trong lĩnh vực hành chính vẫn đang trong quá trình hình
thành và phát triển ở giai đoạn đầu nên cần có những quy định pháp luật khoa học,
thống nhất để định hướng sự phát triển lâu dài phù hợp với xu thế khách quan.
Trong khi đó nhu cầu của dân chúng về các dịch vụ không ngừng tăng cao về số
lượng, phong phú, đa dạng về nội dung; nhu cầu về quản lý nhà nước một cách có
hiệu l
ực, hiệu quả các vấn đề kinh tế, xã hội, an ninh, quốc phòng trong tình hình
mới của các cơ quan nhà nước đã đặt ra những đòi hỏi mới với pháp luật về dịch vụ
công trong lĩnh vực hành chính. Tất cả các yếu tố này đã tác động buộc hệ thống
quy phạm pháp luật về dịch vụ công trong lĩnh vực hành chính phải không ngừng
được bổ sung những quy định mới, tiến b
ộ, sửa đổi, bãi bỏ những quy định không
còn phù hợp, lạc hậu.
Thứ hai, đề cao chức năng phục vụ của bộ máy hành chính, đồng thời đẩy
mạnh xã hội hoá dịch vụ công, tách các dịch vụ ra khỏi nhiệm vụ quản lý của các cơ
quan hành chính nhà nước là xu hướng phát triển tất yếu của nền hành chính.
luận cứ khoa học cho việc hoàn thiện pháp luật về dịch vụ công trong lĩnh vực hành
chính là cần thiết và có ý nghĩa thực tiễn để góp phần "xây dựng một nền hành
chính hiện đại, ứng dụng có hiệu quả thành tựu phát triển của khoa học - công
nghệ, nhấ
t là công nghệ thông tin", "phục vụ tốt nhất cho nhân dân và chịu sự giám
sát chặt chẽ của nhân dân" [6].
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án
Mục đích nghiên cứu của luận án là đề xuất những giải pháp khoa học, khách
quan, khả thi để hoàn thiện pháp luật về dịch vụ công trong lĩnh vực hành chính,
hạn chế những bất cập trong thực hiện pháp luật nhằm cung cấ
p các dịch vụ có chất
lượng cao, phù hợp với nhu cầu của nhân dân trên cơ sở pháp luật.
Để đạt được mục đích trên, luận án tập trung giải quyết những nhiệm vụ
nghiên cứu sau đây:
- Phân tích làm rõ những vấn đề lý luận về dịch vụ công trong lĩnh vực hành
chính, xác định phạm vi các dịch vụ phù hợp với yêu cầu của phát triển kinh tế - xã
hội, nhu cầu của nhân dân qua đ
ó xác định yêu cầu hoàn thiện pháp luật về dịch vụ
công trong lĩnh vực hành chính.
- Phân tích làm rõ đặc điểm, vai trò của pháp luật về dịch vụ công trong lĩnh
vực hành chính, những nội dung cơ bản của pháp luật hiện hành. Tập trung đánh giá
những thành tựu, những nhược điểm, hạn chế của pháp luật, những bất cập khi triển
khai thực hiện pháp luật trong thực tiễn vớ
i những nguyên nhân khách quan và chủ
quan gây ra các hạn chế, bất cập đó, làm cơ sở cho việc đưa ra các kiến nghị hoàn
thiện pháp luật.
- Phân tích các tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thiện pháp luật, các yếu tố ảnh
hưởng đến quá trình hoàn thiện pháp luật cũng như những quan điểm chỉ đạo công
tác hoàn thiện pháp luật về dịch vụ công trong lĩnh vực hành chính để đánh giá yêu
cầu về hoàn thiện pháp luậ
khoa học khác nhau để làm rõ những nội dung nghiên cứu. Phương pháp phân tích
được sử dụng xuyên suốt luận án; phương pháp thống kê cũng được sử dụng để
cung cấp các số liệu cần thiết liên quan đến nội dung lu
ận án; phương pháp so sánh,
đối chiếu, phương pháp kết hợp nghiên cứu lý luận với thực tiễn cũng được sử dụng
trong tiến trình thực hiện luận án, nhất là với những nội dung liên quan đến tổ chức,
thực hiện dịch vụ công trong lĩnh vực hành chính ở Việt Nam.
Các phương pháp nghiên cứu trong luận án được thực hiện trên nền tảng
phương pháp tư duy biện chứng, duy vật lị
ch sử, nhận thức sự vật, hiện tượng trong
mối quan hệ tác động qua lại và trong quá trình phát triển. Việc nghiên cứu cũng
được thực hiện trên cơ sở các quan điểm, đường lối về chính trị, kinh tế, văn hoá -
xã hội của Đảng Cộng sản Việt Nam, đặc biệt là quan điểm, đường lối về xây dựng
5
và kiện toàn bộ máy nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của nhân dân,
do nhân dân, vì nhân dân và cải cách hành chính.
5. Những đóng góp mới và ý nghĩa của luận án
Những đóng góp mới của luận án
Luận án là một công trình nghiên cứu mới, toàn diện pháp luật về dịch vụ
công trong lĩnh vực hành chính. Những kết quả nghiên cứu của luận án đã tạo lập
những luận cứ khoa học (cả về
lý luận và thực tiễn) cho việc xây dựng và hoàn
thiện pháp luật về dịch vụ công trong lĩnh vực hành chính trong điều kiện chính trị,
kinh tế, xã hội hiện nay ở Việt Nam. Những đóng góp mới của luận án thể hiện dưới
góc độ cơ bản sau đây:
- Trên cơ sở các luận điểm khoa học, luận án đã xây dựng khái niệm dịch vụ
công trong lĩnh vực hành chính ở
Việt Nam, độc lập với định nghĩa về dịch vụ hành
chính công trong các văn bản pháp luật hiện hành. Luận án xác định rõ bốn nhóm
luận về dịch vụ công trong lĩnh vực hành chính, pháp luật về dịch vụ công trong
lĩnh vực hành chính, tạo cơ sở khoa học cho việc nghiên cứu nhằm tiếp tục xây
dựng, hoàn thiện pháp luật về dịch vụ công trong lĩnh vực hành chính nói riêng,
pháp luật về dịch vụ công nói chung.
Luậ
n án cũng có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo trong quá trình
giảng dạy, học tập và nghiên cứu tại các trường đại học, học viện chuyên ngành
quản lý và luật học. Ngoài ra luận án còn cung cấp tài liệu tham khảo cho các cơ
quan hành chính nhà nước, các cán bộ, công chức thực hiện nhiệm vụ có có liên
quan, các cá nhân, tổ chức tham gia cung cấp dịch vụ có được những tri thức khoa
học cần thiết để thực hiện dị
ch vụ công trong lĩnh vực hành chính một cách khoa
học và đúng pháp luật.
6. Kết cấu của luận án
Luận án bao gồm phần mở đầu, nội dung, phần kết luận, phụ lục, danh mục
các văn bản quy phạm pháp luật, danh mục tài liệu tham khảo. Ngoài chương Tổng
quan tình hình nghiên cứu đề tài luận án, nội dung luận án được bố cục thành ba
chương, với chín mục, có kết luận của t
ừng chương.
7
CHƯƠNG
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
1. Một số bài viết của các tác giả nước ngoài về dịch vụ công ở châu Âu
Các nghiên cứu về dịch vụ công xuất hiện trước hết tại một số quốc gia châu
Âu phát triển, sau đó nhanh chóng lan rộng ra các nước châu Âu và các nước phát
triển khác. Nhưng có thể nói các vấn đề liên quan đến dịch vụ công hiện nay vẫn
còn gây tranh luận tại nhiều quốc gia.
Các tác gi
Chiến tranh thế gới lần thứ hai đến năm 2000. Theo các tác giả phạm vi các dịch vụ
8
đã có thay đổi không chỉ ở Pháp mà còn ở tất cả các quốc gia trong Liên minh châu
Âu. Nếu trước đó phân phối bánh mỳ được coi là một dịch vụ công cơ bản thì hiện
nay đây là một dịch vụ thương mại thuần túy hay dịch vụ viễn thông chỉ thực sự
được coi là dịch vụ công có ảnh hưởng từ những năm 1980 đặc biệt là từ những
năm 1990. Mặc dù nhiều dịch v
ụ không còn được cung cấp như là dịch vụ công với
sự ưu đãi từ nhà nước nhưng để bảo đảm cho dân chúng có thể được hưởng thụ một
cách tốt nhất các dịch vụ đó nhà nước lại cung cấp các dịch vụ công khác. Các dịch
vụ hỗ trợ về nhân sự, kế toán, kiểm toán (các dịch vụ hành chính) được nhà nước
cung cấp cho các tổ chức tự quản, các doanh nghiệ
p nhỏ hoặc các doanh nghiệp cần
trợ giúp để các tổ chức, doanh nghiệp này có thể cung cấp những dịch vụ (thương
mại) chất lượng tốt cho dân chúng. Trong cuốn sách này các tác giả cũng bàn đến
sự thay đổi vai trò của nhà nước trong dịch vụ công. Nếu như ở giai đoạn đầu nhà
nước phải nắm lấy việc cung cấp dịch vụ bằng các nguồn lực của nhà nước thì xu
thế chung hiện nay là nhà nước mở rộng phạm vi đối tượng tham gia cung cấp trên
nguyên tắc tự do cạnh tranh. Dù chỉ bàn trực tiếp về các dịch vụ công cộng nhưng
những quan điểm của các tác giả vẫn có ý nghĩa lớn trong việc nhận thức về xu thế
phát triển của các dịch vụ công nói chung.
Thay đổi nhận thức về cách thức cung cấp dịch vụ công đã được tác giả
William R. Fannin và Carol B. Gilmore đề cập đến từ năm 1985 trong bài báo Sự đa
dạng của các loại hình cung ứng dịch vụ công đăng trên Journal of Business Ethics
4 (1985). Theo các tác giả có hai loại hình cơ bản cung ứng dịch vụ công là tổ chức
cung ứng dịch vụ công tư nhân do các nhà đầu tư tư nhân thành lập nhằm mục đích
lợi nhuận. Các công ty này hoạt động để mang lại lợi nhuận cho các nhà đầu tư
nhưng lợi nhuậ
n đó bị hạn chế bởi các quy định của nhà nước. Loại thứ hai là các tổ
làm sáng tỏ tính chất của các dịch vụ công, quyền của dân chúng trong hưởng thụ
dịch vụ công, các nguyên tắc của dịch vụ công và các quy định pháp luật trong việc
thể hiện những nội dung này. Các nghiên cứu cũng chỉ ra không có nh
ững quy định
cố định về phạm vi dịch vụ công mà phạm vi các dịch vụ phụ thuộc vào điều kiện
phát triển kinh tế - xã hội và nhu cầu của dân chúng. Trong tất cả các bài viết dù
trực tiếp hay gián tiếp các tác giả đều cho rằng mặc dù dịch vụ công gắn với trách
nhiệm của nhà nước, cụ thể là các cơ quan hành chính nhà nước nhưng không nên
duy trì sự "độc quyền" của nhà nước trong cung c
ấp dịch vụ như thời kỳ những năm
đầu thế kỷ 20. Sự mở rộng cho tư nhân tham gia cung cấp dịch vụ vừa làm giảm
gánh nặng cho các cơ quan, tổ chức của nhà nước vừa tạo ra sự cạnh tranh, thúc đẩy
nâng cao chất lượng các dịch vụ. Ngay cả việc thu phí khi cung cấp dịch vụ công
cũng là để bảo đảm sự công bằng trong hưởng thụ, miễn phí hoàn toàn các d
ịch vụ
công cho mọi đối tượng dân cư về bản chất không phải là biểu hiện của bình đẳng.
Về pháp luật điều chỉnh đối với các dịch vụ công, các tác giả cho rằng các
dịch vụ công vừa được điều chỉnh bởi các quy định của luật công như các quy định
về thành lập, bổ nhiệm, về chế độ kiểm tra, các quy định liên quan đến tổ
chức dịch
vụ công hành chính, vừa có các quy định của luật tư như các quy định về thỏa
thuận, về giá cả, các nguyên tắc hoạt động của các tổ chức dịch vụ công tư nhân.
Đối với các quốc gia thuộc Liên minh châu Âu, pháp luật của Liên minh chi phối
trực tiếp đến việc tổ chức cung cấp dịch vụ công. Ngoài ra, tại nhiều nước pháp luật
không xác định rõ phạm vi các dịch vụ công nên phán quy
ết của tòa án về một dịch
vụ cụ thể có được coi là dịch vụ công hoặc hoạt động của một doanh nghiệp, tổ
10
chức cụ thể có phải là cung cấp dịch vụ công hay không có ý nghĩa quyết định trong
và tổ chức thực hiện những hoạt động phục vụ lợi ích của dân chúng dưới hình thức
dịch vụ công.
Mặc dù dịch vụ công trong lĩnh vực hành chính chỉ chính thức được thừa nhận
trong thời gian gần đây ở nước ta, tuy nhiên các công trình nghiên cứu về dịch vụ
công trong lĩnh vực hành chính nói chung (mà nhiề
u tác giả gọi là dịch vụ hành
chính công) hoặc những công trình nghiên cứu về từng dịch vụ hay nhóm dịch vụ
cụ thể đã được các tác giả thực hiện từ trước đó. Các công trình này được thực hiện
trên cơ sở nghiên cứu, học tập kinh nghiệm của các nước, xuất phát từ đòi hỏi thực
tiễn của cải cách hành chính, đổi mới toàn diện tổ chức và hoạt
động của bộ máy
11
nhà nước ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay. Tuy nhiên, có thể đánh giá một cách
khái quát là các nghiên cứu về dịch vụ công trong lĩnh vực hành chính chưa nhiều,
các công trình nghiên cứu cũng chưa toàn diện và sâu sắc. Đặc biệt, là nghiên cứu
về dịch vụ công trong lĩnh vực hành chính dưới góc độ xây dựng và tổ chức thực
hiện pháp luật là điều còn mới mẻ.
a, Các công trình nghiên cứu chung về dịch vụ công, dịch vụ
công trong lĩnh
vực hành chính, pháp luật về dịch vụ công trong lĩnh vực hành chính
* Các sách tham khảo
Cuốn sách tham khảo được công bố khá sớm, ngay từ khi bắt đầu có những ý
kiến, quan điểm về triển khai thực hiện dịch vụ công ở Việt Nam, là Vai trò của
Nhà nước trong cung ứng dịch vụ công - Nhận thức, thực trạng và giải pháp do TS.
Nguyễn Ngọc Hiến chủ biên được Nhà xuất b
ản Văn hoá - Thông tin xuất bản năm
2002. Cuốn sách này tập hợp các bài viết của nhiều tác giả, chia thành ba phần lớn:
Vai trò của nhà nước trong cung ứng dịch vụ công, những bài viết trong phần này
chủ yếu đề cập đến bản chất của dịch vụ công, dịch vụ công trong mối quan hệ với
nhập cảnh. Các nội dung về thực trạng cung cấp dịch vụ công trong cuốn sách chi
tiết, có số liệu minh họa gắn v
ới những kết quả thực hiện trên thực tế nên phản ánh
rõ nét thực trạng cung cấp dịch vụ trong thời kỳ đầu, khi dịch vụ công trong lĩnh
vực hành chính mới xuất hiện. Đánh giá về những thành tựu đạt được hay những
tồn tại của các nhóm dịch vụ công nêu trên, tác giả cũng căn cứ vào các quy định
pháp luật có liên quan để bình luận, nhận xét. Trước đó, trong cuốn sách Chuy
ển
giao dịch vụ công cho các cơ sở ngoài nhà nước - Vấn đề và giải pháp, do Nhà xuất
bản Lao động - xã hội xuất bản năm 2002 của cùng tác giả, các vấn đề đặt ra trong
giai đoạn đầu thực hiện xã hội hóa các dịch vụ công, bao gồm các dịch vụ công
cộng như vệ sinh môi trường, vận tải công cộng và các dịch vụ sự nghiệp công như
giáo dục, văn hóa, y tế, cũ
ng được nghiên cứu thấu đáo. Các nội dung trong cuốn
sách đã phản ánh trung thực hiện trạng cung cấp dịch vụ cùng với những ưu điểm
và nhược điểm cần khắc phục. Đặc biệt, các giải pháp để tháo gỡ khó khăn, thúc
đẩy nhanh, mạnh tiến trình xã hội hóa các dịch vụ công có tính thuyết phục. Các
nghiên cứu đã góp phần quan trọng làm sáng tỏ những vấn đề về sự
tồn tại khách
quan của các dịch vụ công, dịch vụ công trong lĩnh vực hành chính và nêu ra những
bài học kinh nghiệm quý báu cho công tác thực tiễn. Tuy nhiên, các nghiên cứu của
tác giả chủ yếu dưới góc độ quản lý, đối tượng nghiên cứu trong nội dung các cuốn
sách không phải là pháp luật về các hoạt động dịch vụ, vì thế pháp luật được nhắc
đến hết sức mờ nhạt, vừa không toàn diện, vừa không trực tiếp
đi vào những quy
định cụ thể.
Sách tham khảo do TS. Chu Văn Thành chủ biên: Dịch vụ công và xã hội hoá
dịch vụ công - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia
xuất bản năm 2004, là tập hợp bài viết của nhiều tác giả khác nhau (hai mươi bảy
bài viết) về ba mảng nội dung lớn: Một là về những vấn đề lý luận về dị
khi các quan niệm về dịch vụ công mới được đưa vào Việt Nam nên đã góp phần
khẳng định sự tồn tại khách quan và phù hợp với tiế
n trình phát triển của Nhà nước
và xã hội của các dịch vụ công, dịch vụ công trong lĩnh vực hành chính ở Việt Nam.
Một trong những nội dung cơ bản được đề cập đến trong tất cả các cuốn sách này là
tập trung làm rõ bản chất, khái niệm, đặc điểm và phân loại các dịch vụ công, trong
đó dịch vụ công trong lĩnh vực hành chính là một loại dịch vụ công cụ thể (các tác
giả đều dùng thu
ật ngữ dịch vụ hành chính công). Nội dung các cuốn sách chủ yếu
tập trung nghiên cứu, bàn luận về các dịch vụ công cộng như y tế, giáo dục, vận tải
công cộng, văn hóa, thể thao Mặc dù có nghiên cứu về dịch vụ công trong lĩnh
vực hành chính nhưng rất mờ nhạt. Các tác giả cũng đã xác định tính chất, phạm vi
của các dịch vụ công trong lĩnh vực hành chính, nhưng do hạn chế trong nhậ
n thức
vào thời kỳ đó nên không tránh khỏi có những nhận định chủ quan, chưa khoa học.
Trong khi khẳng định xã hội hóa dịch vụ công là đòi hỏi tất yếu thì các tác giả vẫn
khẳng định dịch vụ hành chính công chỉ do nhà nước thực hiện hay phạm vi dịch vụ
bao gồm tất cả những hoạt động trực tiếp giữa một cơ quan hành chính với một cá
nhân, tổ chứ
c cụ thể. Đặc biệt, pháp luật về dịch vụ công nói chung, pháp luật về
dịch vụ công trong lĩnh vực hành chính không phải là nội dung nghiên cứu. 14
* Các bài báo, tạp chí và công trình nghiên cứu khác
Các công trình nghiên cứu gần đây có đề tài khoa học cấp Bộ (Bộ Nội vụ)
“Nâng cao chất lượng dịch vụ hành chính công thành phố Hà Nội đáp ứng yêu cầu
hội nhập” do GS.TS Nguyễn Đình Phan làm chủ nhiệm đề tài. Trong đề tài này, các
tác giả tập trung làm rõ những vấn đề lý luận về dịch vụ công, dịch vụ công trong
lĩnh vực hành chính. Đặc biệt, các chuyên đề trong đề
) hoặc cả hai hình thức này. Xã hội hóa cung cấp dịch vụ công là một trong
những giải pháp quan trọng để nâng cao chất lượng các dịch vụ và bảo đảm quyền
hưởng thụ bình đẳng, phù hợp với điều kiện riêng của mọi cá nhân, tổ chức trong xã
hội. Nhưng đề tài chỉ nghiên cứu pháp luật liên quan đến các dịch vụ công cộng như
giáo dục, y tế, văn hóa, thể dục, thể thao, xây d
ựng cơ bản mà không đề cập đến
15
dịch vụ công trong lĩnh vực hành chính và pháp luật về dịch vụ công trong lĩnh vực
hành chính, là dịch vụ có những khác biệt về tính chất so với các dịch vụ công cộng.
“Báo cáo đánh giá chất lượng hoạt động xây dựng và thi hành pháp luật của
các Bộ liên quan tới doanh nghiệp (gọi tắt là LDEA 2010) giai đoạn 2005- 2009” là
kết quả của Dự án khảo sát được thực hiện bởi Phòng Thương mại và công nghiệp
Việt Nam, triển khai với 124 Hiệp hội doanh nghiệp đại diện cho 77.000 doanh
nghiệp trong cả nước đối với 14 Bộ có liên quan nhiều đến hoạt động sản xuất, kinh
doanh của các doanh nghiệp. Các tiêu chí được đưa ra để lấy ý kiến về chất lượng
của hoạt động xây dựng pháp luật gồm: tính minh bạch, tính phù hợp, tính thống
nhất, tính ổn định và hoạt động lấy ý kiến trong xây dựng pháp luật.
Đối với hoạt
động thực hiện pháp luật, các tiêu chí bao gồm: khả năng tiếp cận thông tin pháp
luật, mức độ hài lòng về các kế hoạch phát triển cấp ngành, hoạt động cấp phép, thủ
tục hành chính, việc giải quyết vướng mắc cho doanh nghiệp. Năm 2011, Phòng
Thương mại và công nghiệp Việt Nam phối hợp với Văn phòng Chính phủ, Bộ Tư
pháp thực hiện điều tra với 207 Hiệ
p hội cấp trung ương và cấp tỉnh đại diện cho
419.000 doanh nghiệp về Chỉ số hiệu quả hoạt động xây dựng và thực hiện pháp
luật về kinh doanh của các Bộ (gọi tắt là MEI 2011). Về cơ bản các tiêu chí để đánh
giá trong MEI cũng thống nhất với các tiêu chí của LDEA. Với hai dự án độc lập
được triển khai để đánh giá chất lượng công tác xây dựng và thực hiện pháp luật củ
a
ba dịch vụ công này đều được đo lường với tám tiêu chí là: thông tin rõ ràng về thủ
tục cần làm; phí được niêm yết công khai; công chức có trình độ nghiệp vụ; được
đối xử h
ợp lý; không quá nhiều giấy tờ, được hẹn rõ ngày nhận kết quả; nhận được
kết quả như lịch hẹn; hài lòng với dịch vụ nhận được. Các tiêu chí này đã cho phép
đánh giá tương đối toàn diện về chất lượng những dịch vụ công được khảo sát.
Nhưng do hình thức nghiên cứu là khảo sát, đánh giá ý kiến của nhận dân về tình
hình thực hiện dịch vụ nên kết quả c
ủa nghiên cứu nói chung và những nội dung
liên quan đến dịch vụ công, dịch vụ công trong lĩnh vực hành chính trong PAPI
không có đánh giá trực tiếp về các quy định pháp luật.
Bên cạnh đó có nhiều bài báo cũng thể hiện kết quả nghiên cứu, đánh giá của
các tác giả về dịch vụ công trong lĩnh vực hành chính như tác giả Lê Dân với bài
báo Phương án đánh giá sự hài lòng về dịch vụ hành chính công của công dân và tổ
chức đăng trên t
ạp chí Khoa học, công nghệ Đại học Đà Nẵng số 3(44).2011. Theo
tác giả các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ hành chính công gồm: khả
năng tiếp cận dịch vụ; một hệ thống hành chính dễ hiểu; khả năng cung cấp linh
hoạt và nhanh chóng; công khai minh bạch; năng lực chuyên môn của cán bộ, công
chức; thái độ lịch sự và nhiệt tình của cán bộ, công chức; sự tín nhiệ
m trong cung
cấp dịch vụ. Trên cơ sở đó việc "đo" mức độ hài lòng của dân chúng đối với dịch vụ
được dựa vào các cụm tiêu chí: các tiêu chí về cán bộ, công chức thực hiện dịch vụ;
về cơ sở vật chất; về công khai công vụ; về thời gian làm việc; về thủ tục, quy trình
làm việc; về phí, lệ phí; cơ chế giám sát, góp ý. Các tiêu chí được đưa ra để đánh
giá xuất phát t
ừ các quy định của pháp luật nhưng không phải là đánh giá trực tiếp
các quy định của pháp luật. Mặt khác, bài báo này nghiêng về trình bày phương
pháp nghiên cứu dư luận xã hội về chất lượng của dịch vụ hành chính công nên chỉ
tập trung bàn về cách thức xây dựng bảng hỏi, lựa chọn đối tượng phỏng vấn, xử lý
công chứng nhà nước cho đến khi có Luật Công chứng năm 2006.
Năm 2010, Viện Khoa học Pháp lý Bộ Tư pháp đã thực hiện Dự án điều tra cơ
bản: "Thực trạng tổ chức và hoạt động các cơ quan tư pháp, các tổ chức nghề
nghiệp trong lĩnh vực tư pháp phục vụ xây dựng chiến lược phát triển và quy hoạch
tổng thể phát triển ngành t
ư pháp đến năm 2020". Để đánh giá thực trạng về chủ
trương xã hội hóa hoạt động công chứng theo Luật Công chứng, tổ chức và phương
thức hoạt động của các tổ chức dịch vụ công và các tổ chức nghề nghiệp thuộc lĩnh
vực quản lý của ngành tư pháp trong lĩnh vực công chứng, Dự án đã tiến hành điều
tra, thu thập số liệu v
ới bốn nhóm đối tượng điều tra: các cơ quan ngành tư pháp:
Bộ Tư pháp, sở tư pháp, cơ quan thi hành án, công chức tư pháp - hộ tịch cấp xã;
các tổ chức nghề nghiệp trong lĩnh vực tư pháp: đoàn luật sư, trung tâm bán đấu giá
tài sản, trung tâm đăng ký giao dịch bảo đảm, công ty luật, văn phòng luật sư, tổ
chức giám định, văn phòng công chứng, phòng công chứng; các cơ quan, tổ chức
liên quan: Văn phòng Qu
ốc hội, Văn phòng Chính phủ, Toán án nhân dân, Viện
18
Kiểm sát nhân dân, công an; người dân (từ 18 tuổi trở lên) và các cơ quan báo chí
tại 7 tỉnh, thành phố ở cả ba miền Bắc, Trung, Nam. Các điều tra tập trung vào các
nội dung chính như tổ chức, hoạt động công chứng, quản lý nhà nước đối với công
chứng viên và hoạt động công chứng. Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra nhu cầu của xã
hội về công chứng, khả năng đáp ứng của các tổ chức hành ngh
ề công chứng, các
mặt tích cực, những tồn tại trong hoạt động công chứng và sự đáp ứng của các cơ
quan quản lý nhà nước trước nhu cầu xã hội hóa hoạt động công chứng. Một điểm
chung của các công trình nghiên cứu, điều tra, khảo sát, các bài báo dù được công
bố ở những thời điểm khác nhau nhưng đều tập trung vào vấn đề xã hội hóa hoạt
động công chứng và vấn đề
Cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất là một trong những vấn đề nóng, thu
hút được sự chú ý của dư luận xã hội, được quan tâm nghiên cứu dưới nhiều góc độ
khác nhau. Sau khi Luật Đất đai 2003 được ban hành đã có những bài báo, công
trình nghiên cứu, đánh giá các quy định về cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất
theo quy định mới của Luật. Tác giả Phạm Thu Thủy v
ới "Một số vấn đề về cấp
giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo Luật Đất đai 2003" đăng trên Tạp chí Luật
học số tháng 5/2004; Tạp chí Tài nguyên và Môi trường tháng 11/2004 với bài
"Hoàn thành cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, đích 2005". Cả hai bài báo
này đã tập trung làm rõ những điểm mới, điểm tiến bộ trong các quy định củ
a Luật
Đất đai và các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan về cấp giấy chứng nhận
quyền sử dụng đất, đồng thời cũng chỉ ra những điểm hạn chế trong thực hiện pháp
luật về cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất phát sinh từ trươc khi Luật được ban
hành nhưng vẫn chưa có các quy định phù hợp trong Luật để giả
i quyết triệt để.
Khóa luận tốt nghiệp đại học của tác giả Nguyễn Thị Thanh "Một số vấn đề về cấp
giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo Luật Đất đai 2003" năm 2005 đã nghiên
cứu tương đối toàn diện các quy định của pháp luật về cấp giấy chứng nhận quyền
sử dụng đất và các thuận l
ợi, khó khăn khi triển khai thực hiện các quy định của
pháp luật trên thực tế cũng như đưa ra một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật, nâng
cao hiệu quả thực hiện pháp luật về cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.
Với các dịch vụ mới xuất hiện trong nền kinh tế thị trường gần đây như đăng
ký giao dịch bả
o đảm cũng có nhiều công trình nghiên cứu. Cục Đăng ký quốc gia
giao dịch bảo đảm, Bộ Tư pháp với cuốn sách Đăng ký giao dịch bảo đảm quá trình
xây dựng và phát triển do Nhà xuất bản Tư pháp xuất bản năm 2007 giới thiệu sơ
lược về sự cần thiết, quá trình hình thành pháp luật về giao dịch bảo đảm và những
hình thức tổ chức đăng ký giao dịch bảo đảm đầ
triển tất yếu trong việc thỏa mãn những nhu cầu của xã hội và nhân dân. Những kết
quả nghiên cứu trong thời kỳ đầu này chính là cơ sở khoa học để khẳ
ng định sự cần
thiết phải ghi nhận và tổ chức thực hiện các dịch vụ công ở Việt Nam. Các kết quả
nghiên cứu cũng là tiền đề để Nhà nước xem xét, tiếp thu vào trong các văn bản quy
phạm pháp luật quy định về dịch vụ công, dịch vụ công trong lĩnh vực hành chính.
Các nghiên cứu ở Việt Nam thời gian vừa qua chủ yếu tập trung vào dịch vụ
công cộng (gồm dị
ch vụ công ích và dịch vụ sự nghiệp công) mà chưa chú ý đúng
mức đến dịch vụ công trong lĩnh vực hành chính. Mặc dù thừa nhận dịch vụ công
trong lĩnh vực hành chính thể hiện sự tiến bộ trong giải quyết các yêu cầu, kiến nghị
của nhân dân với công quyền nhưng vẫn còn những điểm chưa thống nhất trong lý
luận về dịch vụ công trong lĩnh vực hành chính ở nh
ững phương diện như: về tính
chất của dịch vụ, chưa có sự thống nhất khi nhận định dịch vụ công trong lĩnh vực
hành chính gắn với quyền lực nhà nước hay không thể hiện quyền lực nhà nước; về
phạm vi, dịch vụ công trong lĩnh vực hành chính có bao gồm tất cả những hoạt động
thực hiện pháp luật trong quản lý hành chính nhà nước, gồm cả xử
phạt vi phạm
hành chính, thu thuế, giải quyết khiếu nại, tố cáo hay chỉ là những dịch vụ phục vụ
trực tiếp lợi ích của cá nhân, tổ chức; về chủ thể cung cấp dịch vụ chỉ có thể là các
cơ quan hành chính nhà nước, các đơn vị thuộc cơ quan hành chính nhà nước, hay
các cá nhân, tổ chức tư cũng có thể tham gia cung cấp dịch vụ cần tiếp tục nghiên
cứu làm sáng tỏ
.
Các công trình nghiên cứu chung về dịch vụ công, dịch vụ công trong lĩnh vực
hành chính, pháp luật về dịch vụ công trong lĩnh vực hành chính ở nhóm thứ nhất
Copyright: Tài liệu đại học ©