KHOA KINH TẾ - ĐHQG TP.HCM 09/06/2012
Kinh tế công cộng 1
Chương 6
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ - LUẬT
ĐHQG TP.HCM
HIỆU QUẢ
& CÔNG BẰNG XÃ HỘI
Nội dung
09/06/2012 2
KHOA KINH TẾ - ĐHQG TP.HCM 09/06/2012
Kinh tế công cộng 2
1. Phân phối thu nhập và vai trò của nhà nước
Trong điều kiện thị trường cạnh tranh hoàn hảo, phân phối sơ bộ đầu
tiên là kết quả phân phối của thị trường dựa trên tương tác giữa các
lực thị trường: thu nhập tối đa mà người chủ sở hữu yếu tố sản xuất có
được, phù hợp với sản phẩm tối đa của yếu tố đó
Trong điều kiện khiếm khuyết của thị trường, kết quả phân phối tối ưu
này bị phá vỡ
Thị trường không có trách nhiệm hoặc không thể thực hiện phân phối
thu nhập theo nguyên tắc công bằng hoặc bình đẳng
Nền kinh tế thị trường có thể xuất hiện phân hóa thu nhập và tiêu dùng
cao không chấp nhận được
Nhà nước khắc phục bằng cách phân phối lại dựa trên đánh thuế, trợ
cấp, cung cấp hàng hóa công hay phân phối hàng hóa tư nhân

Phân phối thu nhập cuối cùng là kết quả kết hợp giữa phân phối sơ bộ
đầu
tiên
và
phân
phối

Trên 5 ➞ 10
10
3
Trên 10 ➞ 18
15
4
Trên 18 ➞ 32
20
5
Trên 32 ➞ 52
25
6
Trên 52 ➞ 80
30
7 Trên 80 35
1. Công bằng xã hội trong phân phối thu nhập
1.1. Khái niệm công bằng
Các hình thức thể hiện công bằng xã hội
Trả công hoặc hưởng thụ trực tiếp theo số lượng và chất lượng đóng
góp
Tạo khả năng tiếp cận bình đẳng với các cơ quan xã hội và các nguồn
lực phát triển
Tạo khả năng tiếp cận và mức độ hưởng thụ bình đẳng những phúc lợi
công cộng – dịch vụ xã hội cơ bản
09/06/2012 6
KHOA KINH TẾ - ĐHQG TP.HCM 09/06/2012
Kinh tế công cộng 4
1. Công bằng xã hội trong phân phối thu nhập
1.1. Khái niệm công bằng
Khả năng áp dụng

Khả năng và kỹ năng lao động
Cường độ làm việc
Nghể nghiệp và tính chất công việc
…
09/06/2012 9
1. Công bằng xã hội trong phân phối thu nhập
1.3. Lý do can thiệp từ chính phủ
Thị trường không tác động được gì để xã hội công bằng hơn, trong khi
công bằng và hiệu quả là hai mục tiêu cao nhất của xã hội loài người
Phân phối lại thu nhập tuy không làm tăng mức của cải chung của xã
hội nhưng có khả năng làm tăng mức phúc lợi xã hội
Phân phối lại thu nhập có tác dụng động viên giúp đỡ người nghèo,
giải tỏa tâm lý bất mãn, giảm bớt tệ nạn xã hội, tạo ra thêm ngoại tác
tích cực
09/06/2012 10
KHOA KINH TẾ - ĐHQG TP.HCM 09/06/2012
Kinh tế công cộng 6
1. Công bằng xã hội trong phân phối thu nhập
1.3. Lý do can thiệp từ chính phủ
Phân phối lại một cách tự nguyện chỉ xảy ra trong trường hợp làm việc
từ thiện cá nhân
Nhà nước sử dụng sức mạnh áp chế để thực hiện nhiệm vụ phân phối
lại:
Có định hướng (có mục đích rõ ràng): trợ cấp cho người nghèo thông qua
đánh thuế thu nhập những người giàu
Không chủ định: phân bổ gánh nặng thuế đã thu được để tài trợ cho sản xuất
hàng hóa công
09/06/2012 11
1. Công bằng xã hội trong phân phối thu nhập
1.4. Thước đo mức độ bất bình đẳng trong phân phối thu nhập

cộng dồn
20 40 60 80 100
100
80
60
40
20
Đường
Lorenz
1. Công bằng xã hội trong phân phối thu nhập
1.4. Thước đo mức độ bất bình đẳng
trong phân phối thu nhập
Đường cong Lorenz (tt)
Các bước xây dựng:
Bước 1: sắp xếp thu nhập dân cư theo
thứ tự tăng dần
Bước 2: chia tổng dân cư thành 5
nhóm có số dân bằng nhau
Bước 3: cạnh đáy hình vuông Lorenz
thể hiện % dân số cộng dồn, cạnh bên
thể hiện % thu nhập cộng dồn
Bước 4: biểu diễn các giá trị % thu
nhập cộng dồn tương ứng với % dân
số cộng dồn bằng các điểm trên đồ thị
09/06/2012 14
% thu nhập
cộng dồn
% dân số
cộng dồn
20 40 60 80 100

cộng dồn
% thu nhập
cộng dồn
1
5
3
4
10
9
2
6
8
7
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
55
20%
40%
60%
80%
100%
3

0 20 40 60 80 100
%
thu
nhập
cộng
dồn
% dân số cộng dồn
1. Công bằng xã hội trong phân phối thu nhập
1.4. Thước đo mức độ bất bình đẳng trong phân phối thu nhập
Đường cong Lorenz (tt)
Ưu điểm – Hạn chế:
Ưu điểm
Cho phép hình dung được mức độ bất bình đẳng trong phân phối thu nhập
thông qua việc quan sát hình dạng của đường cong
Cho phép so sánh mức độ bất bình đẳng trong phân phối giữa các quốc gia
hoặc giữa các thời kỳ phát triển của một quốc gia
Hạn chế
Chưa lượng hóa được mức độ bất bình đẳng bằng một chỉ số, do đó mà mọi
sự so sánh chỉ mang tính chất định tính
Không thể có kết luận chính xác khi các đường Lorenz giao nhau và rất phức
tạp khi phải so sánh quá nhiều nước trong cùng một lúc
09/06/2012 18
KHOA KINH TẾ - ĐHQG TP.HCM 09/06/2012
Kinh tế công cộng 10
1. Công bằng xã hội trong phân phối thu nhập
1.4. Thước đo mức độ bất bình
đẳng trong phân phối thu nhập
Hệ số Gini – nhà KTH người
Italia Corrado Gini: được công
bố lần đầu năm 1912, là thước

, y
2
,…y
n
: thu nhập của từng
người theo thứ tự giảm dần
- y: thu nhập bình quân
- n: số người
09/06/2012 20
% thu nhập
cộng dồn
% dân số
cộng dồn
20 40 60 80 100
100
80
60
40
20
B
C
KHOA KINH TẾ - ĐHQG TP.HCM 09/06/2012
Kinh tế công cộng 11
1. Công bằng xã hội trong phân phối thu nhập
1.4. Thước đo mức độ bất bình đẳng trong phân phối thu nhập
Hệ số Gini (tt)
Con số thực tế:
Ngân hàng Thế giới: giá trị thực tế của hệ số Gini thay đổi từ 0.2 đến 0.6
Những nước có thu nhập thấp: hệ số Gini dao động từ 0.3 đến 0.5
Những nước có thu nhập cao: hệ số Gini biến động từ 0.2 đến 0.4

Việt Nam: 17.4% (2004)
Toàn thế giới: 75% dân số chiếm 15% thu nhập
09/06/2012 23
1. Công bằng xã hội trong phân phối thu nhập
1.4. Thước đo mức độ bất bình đẳng trong phân phối thu nhập
09/06/2012 24
KHOA KINH TẾ - ĐHQG TP.HCM 09/06/2012
Kinh tế công cộng 13
2. Các lý thuyết về phân phối lại thu nhập
2.1. Một số khái niệm
Hàm phúc lợi xã hội: hàm
toán học thể hiện mối quan
hệ giữa mức phúc lợi xã
hội và độ thỏa dụng của
từng cá nhân trong xã hội
W = f(U
1
, U
2
, U
3
,… U
n
)
Đường bàng quan xã hội:
tập hợp tất cả các điểm kết
hợp giữa độ thỏa dụng của
mọi thành viên trong xã hội
mà những điểm đó luôn
mang lại mức phúc lợi xã

phúc lợi xã hội
09/06/2012 26
Độ hữu dụng của
nhóm người A (U
A
)
Độ hữu dụng của
nhóm người B (U
B
)
L
W
1
W
2
KHOA KINH TẾ - ĐHQG TP.HCM 09/06/2012
Kinh tế công cộng 14
2. Các lý thuyết về phân phối lại thu nhập
2.1. Một số khái niệm
Đường khả năng thỏa dụng (tt):
Mọi điểm nằm trên đường khả
năng thỏa dụng xã hội đều là
những điểm đạt hiệu quả Pareto
Điểm nằm ngoài đường khả
năng thỏa dụng thể hiệu sự vượt
khả năng phúc lợi của xã hội nên
không thể đạt tới
Những điểm nằm bên trong
đường khả năng thỏa dụng là
chưa đạt hiệu quả

nhóm người A (U
A
)
Độ hữu dụng của
nhóm người B (U
B
)
W
KHOA KINH TẾ - ĐHQG TP.HCM 09/06/2012
Kinh tế công cộng 15
2. Các lý thuyết về phân phối lại thu nhập
2.2. Thuyết vị lợi
Phân phối thu nhập theo thuyết vị lợi
Các cá nhân có hàm thỏa dụng biên đồng nhất và chỉ phụ thuộc vào
mức thu nhập của họ
Các hàm thỏa dụng biên này tuân theo qui luật mức thỏa dụng biên
theo thu nhập ngày càng giảm dần
Tổng mức thu nhập sẵn có là cố định và không thay đổi khi tiến hành
phân phối lại
 Phân phố thu nhập tối ưu (phân phối thu nhập tuyệt đối bình đẳng):
MU
A
= MU
B
09/06/2012 29
2. Các lý thuyết về phân phối lại thu nhập
2.2. Thuyết vị lợi
Phân phối thu nhập theo thuyết vị lợi
09/06/2012 30
Độ hữu dụng

đạt được sự bình đẳng tuyệt đối
Nếu độ hữu dụng biên của cá nhân là không đổi (đường MU nằm
ngang) thì khi tiến hành phân phối lại thu nhập không giúp cải thiện
phúc lợi xã hội
Mô hình giả định tổng thu nhập là cố định nhưng thực tế khi tiến hành
phân phối lại thường xảy ra sự thất thoát về nguồn lực
09/06/2012 31
2. Các lý thuyết về phân phối lại thu nhập
2.3. Quan điểm bình quân đồng đều
Với một lượng thu nhập quốc dân cố định, quan điểm này cho
rằng phải phân phối lượng thu nhập đó sao cho tổng độ thỏa dụng
của mọi người là như nhau
Hàm phúc lợi xã hội có dạng:
Chỉ chấp nhận sự khác biệt về mức độ thỏa dụng do những nhân tố
khách quan tạo ra (như quy mô gia đình, tình trạng sức khoẻ…), không
chấp nhận những khác biệt do sở hữu tài sản hay các nhân tố chủ quan
khác
09/06/2012 32
KHOA KINH TẾ - ĐHQG TP.HCM 09/06/2012
Kinh tế công cộng 17
2. Các lý thuyết về phân phối lại thu nhập
2.4. Thuyết cực đại thấp nhất (thuyết Rawls)
Phúc lợi xã hội chỉ phụ thuộc vào lợi ích của người nghèo nhất, vì
vậy, muốn phúc lợi xã hội đạt tối đa thì phải cực đại hóa độ thỏa
dụng của người nghèo nhất
Hàm phúc lợi xã hội: đặt trọng số bằng 1 đối với người có độ thỏa
dụng thấp nhất, trọng số bằng 0 đối với những người khác
W = minimum {U
1
, U

U
2
KHOA KINH TẾ - ĐHQG TP.HCM 09/06/2012
Kinh tế công cộng 18
2. Các lý thuyết về phân phối lại thu nhập
2.5. Các quan điểm không dựa trên độ thỏa dụng cá nhân
Cần quan tâm đến một mức sống tối thiểu mà tất cả cá nhân trong
xã hội có quyền được hưởng. Mức sống đó không phải được xác
định trực tiếp bằng thu nhập mà bằng những hàng hóa tiêu dùng
thiết yếu
Chi phí cho những khoản tiêu dùng tối thiểu này sẽ được tập hợp lại để
tính ra mức thu nhập tối thiểu mà những ai có mức thu nhập dưới mức
tối thiểu sẽ được chính phủ trợ giúp qua các chương trình trợ cấp và an
sinh xã hội
09/06/2012 35
2. Các lý thuyết về phân phối lại thu nhập
2.5. Các quan điểm không dựa trên độ thỏa dụng cá nhân
09/06/2012 36
Quốc gia Đơn vị tính
Chuẩn nghèo
Thu nhập Chi tiêu
Đông Á
Trung Quốc Nhân dân tệ/năm 625,00
Đông Nam Á
Cam-pu-chia Riên/ngày 1.837,00
Lào Kip/tháng 20.911,00
Phi-lip-pin Pê-sô/năm 11.605,00
Thái Lan Bạt/tháng 882,00
Việt Nam Nghìn đồng/năm 1.790,00
Nam Á

Tổng Cục Thống kê: 2100 calo/người/ngày
Worlbank: 1 USD/người/ngày hay 2 USD/người/ngày theo PPP
09/06/2012 38
KHOA KINH TẾ - ĐHQG TP.HCM 09/06/2012
Kinh tế công cộng 20
3. Phân hóa thu nhập trong thời kỳ chuyển đổi
sang nền kinh tế thị trường
Phân hóa thu nhập có xu hướng ngày càng tăng trong thời kỳ chuyển
đổi sang nền kinh tế thị trường
Lý do:
Sự thích ứng không đồng đều của người dân với những tình hình kinh tế thay
đổi
Giảm giá trị thực tế của nguồn vốn con người tích lũy được trước đây trong
điều kiện sụt giảm sản xuất và thay đổi cấu trúc nền kinh tế
Phân bổ nguồn tài chính công bất hợp lý
Phân hóa thu nhập là tất yếu trong quá trình phát triển
Theo ước tính của Liên Hiệp quốc
20% dân số nghèo nhất chiếm 1.4% tổng thu nhập xã hội
20% dân số giàu nhất chiếm 82.7% tổng thu nhập xã hội
09/06/2012 39
4. Quan hệ giữa hiệu quả kinh tế và công bằng
xã hội
4.1. Quan điểm giữa hiệu quả và công bằng có mâu thuẫn
Nếu ưu tiên hiệu quả phải chấp nhận bất công và ngược lại, nếu muốn
cải thiện công bằng thì phải hy sinh hiệu quả
Lý do:
Tăng chi phí hành chính để vận hành bộ máy thực hiện chức năng phân phối
lại
Giảm động cơ làm việc:
Những người có thu nhập cao giảm động cơ làm việc khi thuế thu nhập ngày càng

đạt giải thưởng Nobel kinh tế năm 1971 do đóng góp vào nghiên cứu
thu nhập, ước lượng và giải thích các số liệu liên quan đến quá trình
thay đổi xã hội
Tiến bộ kinh tế, được đo bằng thu nhập bình quân đầu người, lúc đầu
sẽ đi kèm với sự gia tăng bất bình đẳng, nhưng những sự phân hóa đó
cuối cùng cũng sẽ mất dần khi sự phân chia lợi ích từ phát triển được
chia sẽ rộng rãi hơn
09/06/2012 42
KHOA KINH TẾ - ĐHQG TP.HCM 09/06/2012
Kinh tế công cộng 22
3. Quan hệ giữa hiệu quả kinh tế và công bằng
xã hội
3.3. Quan hệ giữa hiệu quả và công bằng trong thực tế
09/06/2012 43
Hệ số Gini
GDP trên đầu người
Đường cong Kuznets – Chữ U ngược
3. Quan hệ giữa hiệu quả kinh tế và công bằng
xã hội
3.3. Quan hệ giữa hiệu quả và công bằng trong thực tế
09/06/2012 44
Hệ số Gini
GDP trên đầu người
Kết quả khảo sát Hàn Quốc
KHOA KINH TẾ - ĐHQG TP.HCM 09/06/2012
Kinh tế công cộng 23
3. Quan hệ giữa hiệu quả kinh tế và công bằng
xã hội
3.3. Quan hệ giữa hiệu quả và công bằng trong thực tế
09/06/2012 45

Tình huống: Thuế thu nhập
09/06/2012 48
Hiệu quả:
Hiệu quả trong việc thu thuế: chênh lệch giữa doanh thu thuế và chi phí bỏ ra
khi thực hiện thu thuế
Việc sử dụng tiền thuế của người dân
Khả năng đảm bảo nguồn thu bền vững: tính lũy tiến trong hệ thống thuế
Công bằng:
Công bằng ngang: người có thu nhập và những điều kiện khác như nhau thì
phải đóng mức thuế như nhau
Công bằng dọc: người có thu nhập khác nhau và tình trạng kinh tế khác nhau
thì đóng mức thuế khác nhau
KHOA KINH TẾ - ĐHQG TP.HCM 09/06/2012
Kinh tế công cộng 25
Tình huống: Thuế thu nhập
09/06/2012 49
SỐ LIỆU NGƯỜI NỘP THUẾ TNCN THEO BẬC NĂM 2010
Bậc 1 Bậc 2 Bậc 3 Bậc 4 Bậc 5 Bậc 6 Bậc 7
Số người nộp thuế
(triệu người)
3 0.45 0.0057
Tỉ lệ người
nộp thuế (%)
73,32 14,55 6,5 3,05 1,75 0,65 0,18
Số thuế
đóng góp (%)
10,06 10,77 13,12 15,09 19,45 14,18 17,3
Tình huống: Thuế thu nhập
09/06/2012 50
Bậc thuế