ĐẢM BẢO CÂN BẰNG GIỮA TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ
VÀ CÔNG BẰNG XÃ HỘI, MỘT YÊU CẦU ĐỂ PHÁT
TRIỂN BỀN VỮNG Ở TP.HCM ThS. Cao Ngọc Thành
Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM
1. Lời giới thiệu:
Phát triển đô thị bền vững là một khái niệm mang tính đa chiều và rất khó có thể
đưa ra một định nghĩa thống nhất bởi do sự khác nhau về đặc điểm về văn hóa, chính trị,
kinh tế, xã hội. Ở các khía cạnh khác nhau thì khái niệm này lại liên quan đến các vấn đề
khác nhau như: Về khía cạnh quản lý hành chính đô thị thì người ta quan tâm đến mối
quan hệ giữa cơ quan công quyền và người dân; ở khía cạnh môi trường thì người ta xem
xét sự khai thác tài nguyên ảnh hưởng thế nào đến thế hệ tương lai…. Riêng ở góc độ
nguyên tắc phát triển kinh tế thì các nhà nghiên cứu sẽ có sự quan tâm lớn đến mối quan
hệ giữa tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội, và đây cũng chính là một trong những
nguyên tắc và mục tiêu lớn mà các đô thị muốn có sự phát triển bền vững cần hướng đến.
Mối quan hệ này ngày càng được nhìn nhận như là một trong những mục tiêu rất quan
trọng của sự phát triển bền vững mà nhiều nền kinh tế đều mong muốn đạt tới. Tuy vậy,
trên thực tế, đây là bài toán khó mà không phải lúc nào cũng có thể đưa ra lời giải thỏa
đáng. Bởi lẽ để biến mục tiêu đó thành hiện thực thì phải có hàng loạt điều kiện khách
quan và chủ quan cần thiết, phải giải quyết nhiều mối quan hệ có lúc là mâu thuẫn với
nhau trong một mô hình kinh tế cụ thể. Đối với thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM) trong
quá trình hội nhập ngày càng sâu rộng vào nền kinh tế thế giới, điều này càng trở nên
quan trọng và là vấn đề rất đáng quan tâm trong quá trình phát triển. Việc thực hiện các
cam kết gia nhập WTO, mở cửa thị trường…cùng với việc thực hiện chủ trương thể chế
hóa nền kinh tế thị trường là chấp nhận sự cạnh tranh khốc liệt theo các quy luật của nền
kinh tế thị trường. Cùng với đó, một loạt vấn đề xã hội sẽ nảy sinh, đặc biệt là vấn đề
công bằng xã hội. Do đó, bài viết này được thực hiện nhằm nêu ra các định hướng cần có
về mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội tại TP.HCM. Và sau cùng,
bài viết cũng nêu lên một số giải pháp lớn trong quá trình thực hiện việc tăng trưởng kinh

này rõ ràng là kết quả của sự kế thừa, bổ sung và phát triển những nguyên tắc đã được lần
lượt đề ra qua các Đại hội VI, VII, VIII của Đảng trước đó. Có thể xem đây là nguyên tắc
phân phối phù hợp với thực tế của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta.
Thực tiễn của quá trình đổi mới từ cuối năm 1986 đến nay đã chứng tỏ, bên cạnh
nhiều nhân tố khác, chính việc thực hiện nguyên tắc phân phối nói trên đã có tác dụng
khơi dậy tính năng động và chủ động xã hội của mọi tầng lớp dân cư, mọi thành phần
kinh tế tạo nên động lực to lớn thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển.
Nhìn chung, kinh tế đã đạt tốc độ tăng trưởng khá cao liên tục trong nhiều năm,
đời sống của đại đa số nhân dân được cải thiện rõ rệt. Tốc độ tăng trưởng kinh tế khá bền
vững biểu hiện qua tốc độ tăng trưởng ở mức cao và năm sau cao hơn năm trước. Tuy
nhiên, sự phân phối trong toàn bộ xã hội lại có sự chênh lệch khá lớn giữa các khu vực
quận huyện của Thành phố.
Bảng 1. Các chỉ số nghèo của các quận huyện tại TP.HCM
Các chỉ số nghèo
Quận huyện Tỷ lệ nghèo (%) Độ sâu của nghèo Độ nghiêm trọng của nghèo
Huyện Cần Giờ 30.57 0.054 0.015
Huyện Nhà Bè 20.56 0.029 0.007
Huyện Củ Chi 19.32 0.026 0.006
Huyện Bình Chánh 16.12 0.013 0.002
Huyện Hóc Môn 14 0.031 0.011
Quận 8 12.29 0.023 0.007
Quận 12 11.66 0.012 0.002
Quận Bình Tân 11.45 0.018 0.004
Quận 4 11.37 0.011 0.002
Quận 2 11.06 0.015 0.003
Quận 7 9.87 0.022 0.007
Quận Thủ Đức 9.76 0.014 0.003
Quận 6 9.4 0.016 0.004
Quận 9 9.11 0.012 0.003
Quận 11 8.96 0.006 0.001

Năm
Mức thu
nhập bình
quân chung
(1000
đồng/tháng)
Nhóm 1
(20%)
Nhóm 2
(20%)
Nhóm 3
(20%)
Nhóm 4
(20%)
Nhóm 5
(20%)
Chênh
lệch thu
nhập
(lần)
1995 547 219 327 424 569 1196 5.46
1999 891 348 528 688 948 1942 5.58
2006 1465 552 826 1081 1490 3448 6.24
2008 2263 839 1276 1673 2232 5298 6.37
Chênh lệch thu nhập trong
từng nhóm (lần)
3.8 3.9 3.9 3.9 4.4
Nguồn: “Tăng trưởng kinh tế đi đôi với tiến bộ và công bằng xã hội trong phát triển đô thị tại TP.HCM”,
Tạp chí Sài Gòn Đầu tư và Xây dựng số 4 năm 2010
3. Các điều kiện về mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và đảm bảo công

quá trình phát triển phải tìm ra đúng mức độ hợp lý giữa tăng trưởng kinh tế và công
bằng xã hội sao cho hai mặt này không cản trở, triệt tiêu lẫn nhau mà trái lại chúng có thể
hỗ trợ cho nhau.
Bốn là, tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội không thể tách rời với phát triển
văn hóa. Nhiệm vụ rất quan trọng đặt ra hiện nay là phải làm sao đưa các nhân tố văn hóa
thấm sâu vào mọi lĩnh vực hoạt động và quan hệ con người, tạo ra trên đất nước ta đời
sống tinh thần cao đẹp, trình độ dân trí cao, khoa học phát triển, phục vụ đắc lực sự
nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Đặc biệt, trong lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, phải
tập trung xây dựng và hình thành cho được một đội ngũ đông đảo những nhà kinh doanh
có văn hóa.
Năm là, để thực hiện được tăng trưởng kinh tế đi đôi với bảo đảm công bằng xã
hội, vai trò quản lý và điều tiết vĩ mô của Nhà nước là hết sức quan trọng. Do tác động
của các quy luật giá trị, cạnh tranh, cung cầu, kinh tế thị trường có mặt mạnh cơ bản là
luôn kích thích việc cải tiến kỹ thuật, hợp lý hóa quy trình sản xuất kinh doanh. Nhưng vì
bị chi phối bởi động cơ lợi nhuận, kinh tế thị trường không tránh khỏi các yếu tố tự phát
vô chính phủ, dẫn đến suy thoái hoặc khủng hoảng kinh tế chu kỳ và nhất là không thể tự
động dẫn đến công bằng xã hội. Do đó, Chính quyền phải biết tận dụng mặt mạnh của cơ
chế thị trường để giải phóng và phát triển sản xuất, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, phải kết
hợp sử dụng các công cụ pháp luật, chính sách, quy hoạch, kế hoạch và sức mạnh vật
chất của khu vực kinh tế nhà nước để khắc phục những thất bại của cơ chế thị trường
nhằm thúc đẩy kinh tế tăng trưởng bền vững; đồng thời, phải bảo đảm công bằng xã hội,
bảo vệ lợi ích chính đáng của mọi tầng lớp nhân dân.
4. Một số hướng giải pháp lớn nhằm thực hiện tăng trưởng kinh tế gắn với
công bằng xã hội tại TP.HCM:
Trước hết, các chính sách quản lý vĩ mô của Nhà nước cần được cải tiến nhằm tạo
ra các điều kiện thuận lợi cho mọi thành phần kinh tế, mọi tầng lớp dân cư đều có cơ hội
tiếp cận một cách công bằng đối với các yếu tố đầu vào của sản xuất, kinh doanh. Các
yếu tố đầu vào này bao gồm cả hữu hình và vô hình như đất đai, tín dụng, kỹ thuật, môi
trường kinh doanh, thông tin kinh tế...
Thứ hai, đối với các kết quả đầu ra của quá trình sản xuất, kinh doanh, có thể và