PHẪU THUẬT GIẢI ÉP TỐI THIỂU TRONG ĐIỀU TRỊ
GÃY NHIỀU MẢNH CÁC ĐỐT SỐNG NGỰC-THẮT LƯNG
TÓM TẮT
Đặt vấn đề.Giải ép lối trước thông thường là cắt gần toàn bộ thân đốt gãy và
hai đĩa kế cận. Phẫu thuật này tuy hiệu quả, nhưng phức tạp, mất nhiều máu và
mất nhiều mô xương. Giải ép tối thiểu nhằm bảo tồn phần lớn mô xương, giảm
thiểu mất máu, tạo thuận lợi lành xương và phục hồi thần kinh.
Phương pháp.Đối tượng là gãy nhiều mảnh các đốt sống ngực-thắt lưng có
các mảnh xương chui vào lổ đốt sống ở góc sau-trên. Khi mổ chỉ cắt đĩa gian
đốt trên, phần trên đốt gãy và góc sau-trên để giải ép. Có thể cắt một phần đĩa
dưới để ghép xương. Bảo tồn phần lớn mô xương của đốt gãy. Sau đó là ghép
xương và kết hợp xương. Ghi nhận thời gian mổ, lượng máu cần truyền, theo
dõi phục hồi thần kinh và sự lành xương.
Kết quả.Có 38 trường hợp được mổ. 25 nam và 13 nữ.Thời gian theo dõi trung
bình 35 tháng. Thời gian mổ trung bình 143 phút. Lượng máu cần truyền trung
bình 92 ml. Trong 33 trường hợp có tổn thương thần kinh, tất cả đều có tiến
triển phục hồi. Có 30/38 ca lành xương độ I, 7/38 ca lành xương độ II và 1/38
ca lành xương độ IV.
Bàn luận. Giải ép tối thiểu chỉ cắt một phần thân đốt gãy giúp giảm thời gian
mổ và lượng máu mất, nhưng vẫn đạt mục tiêu giải ép. Do phần lớn mô xương
được bảo tồn đã tạo điều kiện cho lành xương và phục hồi chức năng tốt.
Kết luận. Phương pháp giải ép tối thiểu làm cuộc mổ đơn giản, giảm mất máu,
cho kết quả tốt về lành xương và phục hồi thần kinh.
ABSTRACT
MINIMAL DECOMPRESSION IN SURGICAL TREATMENT OF
THORACOLUMBAR BURST FRACTURES
Nguyen Trong Tin * Y Hoc TP. Ho Chi Minh * Vol. 13 – Supplement of No 1
- 2009: 239 - 243

. Trong đó gãy IIB là phổ biến nhất. Đặc
điểm loại gãy này là tổn thương chủ yếu ở tấm cùng trên (phần trên thân đốt)
nên vị trí các mảnh xương chui vào lổ đốt sống cũng ở phần trên thân đốt.
Có hai nhóm phẫu thuật giải ép chính, là giải ép lối sau và giải ép lối trước.
Giải ép lối sau có hai phương pháp là cắt bảng sống và dùng dụng cụ kéo căng
nhằm lợi dụng dây chằng dọc sau đẫy các mảnh xương về vị trí cũ
(4)
. Cả hai
phương pháp này không giải ép trực tiếp, kết quả hạn chế nên ít được sử dụng.
Giải ép lối trước là cắt thân đốt gãy cùng hai đĩa gian đốt kế cận để vào lổ đốt
sống lấy ra hết các mảnh xương gãy. Đây là phương pháp giải ép trực tiếp, cho
kết quả giải ép tốt. Tuy nhiên, đây là phẫu thuật lớn, phức tạp và tàn phá nhiều
vì phần lớn mô xương đốt gãy bị lấy bỏ. Phẫu thuật này thường gây chảy máu
nhiều nên cần phải truyền máu lúc mổ. Phẫu thuật tàn phá nhiều nên làm cột
sống mất vững nghiêm trọng hơn và sau khi ghép xương thì xương lành cũng
lâu hơn do mất đoạn xương khá dài.
Đề tài này nghiên cứu một phương pháp giải ép lối trước vừa đủ (xin tạm gọi là
tối thiểu) sao cho đạt được mục tiêu giải ép mà vẫn giữ lại được phần lớn mô
xương nhằm hạn chế chảy máu lúc mổ và tạo điều kiện tốt cho quá trình lành
xương và phục hồi chức năng của người bệnh. Đề tài này không đi sâu nghiên
cứu phương tiện kết hợp xương.
PHƯƠNG PHÁP
Đối tượng nghiên cứu là bệnh nhân gãy nhiều mảnh các đốt sống ngực-thắt
lưng có mảnh xương chui vào ống sống khu trú phần trên thân đốt gãy. Như
vậy có thể là loại loại IIB và một số trường hợp gãy loại IIA theo phân loại
Denis.
Chỉ định phẫu thuật giải ép:
Hoặc tổn thương thần kinh như rối loạn vận động, cảm giác hoặc cơ
vòng.
Hoặc mất vững cột sống (góc gù trên 30 độ(4)ä)

Phục hồi thần kinh:
Đánh giá phục hồi thần kinh dựa theo hệ thống phân loại Frankel cải tiến của
Bradford (2) : loại A : mất hoàn toàn vận động và cảm giác từ vị trí tổn thương
trở xuống. Loại B : mất hoàn toàn vận động, nhưng cò cảm giác. Loại C : còn
một phần vận động với sức cơ 1/5 đến 2/5. Loại D1: vận động với sức cơ 3/5
đến 4/5 nhưng bí tiểu. Loại D2 : như loại D1 nhưng rối loạn tiểu (kiểm soát
một phần). Loại D3: vận động như D2 nhưng tiểu bình thường. Loại E : vận
động, cảm giác và cơ vòng bình thường.
Sự lành xương:
Bridwell đưa ra thang điểm đánh giá mức độ lành xương cột sống trên x-quang
thường quy như sau : Độ I: hàn xương tốt với sự tạo hình xương và sự hiện
diện của bè xương. Độ II : mảnh ghép còn nguyên vẹn nhưng chưa tạo hình
xương đầy đủ, không có dấu hiệu thấu quang (lucencies) ở các đầu mảnh ghép.
Độ III: mảnh ghép còn nguyên nhưng có dấu hiệu thấu quang ở đầu mảnh ghép
và độ IV: không hàn xương , mảnh ghép tiêu huỷ và lún (6). Như vậy độ I và II
là đạt được lành xương, độ III lành xương kém và độ IV là không lành xương.
KẾT QUẢ
Từ năm 2002 đến 2006, có 38 trường hợp được mổ theo phương pháp giải ép
tối thiểu, trong đó có 25 nam và 13 nữ. Tuổi từ 18 đến 56, tuổi trung bình là 36.
Thời gian theo dõi trung bình 35 tháng (từ 15 đến 62 tháng)
Nguyên nhân:
Tai nạn lao động là 19 trường hợp (50%), tai nạn giao thông 6 trường hợp
(15,8%), tai nạn sinh hoạt 12 trường hợp (31,6%) và tai nạn thể dục thể thao 1
trường hợp (2,6%).
Vị trí đốt sống gãy:
Thắt lưng 1 có 24 trường hợp (63,2%); thắt lưng 2 có 7 trường hợp (18,4%);
ngực 12 có 6 trường hợp (15,8%) và ngực 11 có 1 trường hợp (chiếm 2,6%).
Loại gãy:
Gãy loại IIA có 7 trường hợp (18,4%). Gãy loại IIB có 30 trường hợp (78,9%)
và loại IIE có 1 trường hợp (2,6%). Tất cả đều có mảnh xương lùi ở góc sau-

Bảng 2: Phân bố tổn thương thần kinh ở lần khám cuối
Frankel Số trường hợp

Tỉ lệ (%)
D2 4 10,5
D3 11 28,9
E 23 60,5
Tổng 38 100,0
Lành xương.
Theo thang điểm lành xương của Bridwell có 31 trường hợp độ I (chiếm
77,5%) , 8 trường hợp lành xương độ II (chiếm 20%) và 1 trường hợp lành
xương độ IV (chiếm 2,5%).
Biến chứng.
Không có trường hợp nào bị biến chứng trong và sau mổ như tổn thương nội
tạng, tổn thương thần kinh, nhiễm trùng vết mổ, nhiễm trùng tiểu, loét chèn ép
hay tử vong.
Bệnh án minh hoạ.
BN Lê thị T. 35 tuổi. Nghề nghiệp làm rẫy. Té cao 4 mét, tư thế ngồi, khi đang
hái tiêu. Chẩn đoán : gãy loại II đốt sống thắt lưng 1, Frankel D1. Lần khám
cuối cùng phục hồi Frankel D3 và lành xương độ I (hình 1).

Hình 1. A, x-quang trước mổ, B: sau mổ giải ép tối thiểu, ghép xương và kết
hợp xương. C: x-quang sau mổ 46 tháng(đã mổ lần hai lấy dụng cụ)
BÀN LUẬN.
Thời gian phẫu thuật.
Thời gian phẫu thuật trung bình 143 phút. So sánh với hai tác giả Vũ Viết
Chính
(7)
và Châu văn Đính
(2)

trường hợp (chiếm 97,4%). Tuy nhiên, vẫn có 1 trường hợp lành xương độ
IV (chiếm 2,6%) và trên thực tế có thể xem đây là trường hợp thất bại trong
lành xương.
Tuy mổ lối trước rất phức tạp và nguy hiểm vì trường mổ gần các phủ tạng
quan trong như động tỉnh mạch chủ, lách, thận trái… nhưng chưa có trường
hợp nào bị biến chứng trong và sau mổ.
KẾT LUẬN.
Phương pháp giải ép tối thiểu cho gãy nhiều mảnh cốt sống ngực-thắt lưng có
những ưu điểm sau:
Làm cho cuộc mổ đơn giản và dễ dàng hơn, cụ thể là rút ngắn thời gian mổ,
giảm thiểu lượng máu mất do đó cũng giảm lượng máu cần truyền trong lúc
mổ.
Tất cả các trường hợp tổn thương thần kinh đều có tiến triển phục hồi. Điều đó
cho thấy phương pháp đã đạt được mục tiêu giải ép.
Có khả năng cho tỉ lệ lành xương cao (97,4%).
Không có biến chứng đáng kể.