Đề 6 : Đồng chí hãy phân tích những quan điểm cơ bản
chủ nghĩa Mác-Lênin về con người. Việc xây dựng và phát
huy vai trò và nhân tố con người ở nước ta hiện nay.
Bài làm
Con người là một đề tài cũ nhưng nghiên cứu nó luôn luôn
là một vấn đề mới không bao giờ kết thúc và ngày nay, vấn đề
con người luôn có vị trí cao nhất và bao trùm là chiến lược
của mọi chiến lược. Trong tiến trình phát triển của lịch sử, con
người bị qui định bởi các mối quan hệ XH, đồng thời thông qua
hoạt động thực tiễn con người cũng thúc đẩy XH tiến lên. Nghị
quyết 05 của Bộ Chính trị (khóa VI) chỉ rõ : phải quán triệt quan
điểm cơ bản của Đảng là coi trọng con người, coi con người là
động lực quan trọng nhất, là mục tiêu phục vụ và xây dựng của
mọi hoạt động KT-XH.
Để hiểu rõ bản chất của con người mới, con người XHCN,
vấn đề không phải là đem đối lập con người đó với con người
cũ, mà phải xem xét trong mối quan hệ biện chứng: tính thời đại
và tính lịch sử. Vậy, vấn đề con người và việc xây dựng và
phát huy vai trò, nhân tố con người ngày nay như thế nào?
1. Quan điểm của chủ nghĩa Mác Lênin về con người :
Theo quan điểm của chũ nghĩa Mác-Lênin, con người có
những đặc điểm như sau :
- Con người vừa là một thực thể tự nhiên có cấu trúc sinh
học, vừa là một thực thể xã hội mang bản chất xã hội. Nói đến
bản chất “thực thể tự nhiên” của con người là nói đến tiền đề
vật chất, nói đến nhu cầu ăn uống, đi lại, hoạt động của cơ thể
sống con người. Tuy nhiên đặc trưng cơ bản riêng có của con
người là bản chất xã hội. Con người phát triển cao hơn các con
vật khác là nhờ thông qua quá trình lao động. Nhờ tác động của
tự nhiên và xã hội mà con người ngày càng được phát triển
nâng lên về mọi mặt, nhờ đó mà những hành vi có tính sinh vật,

luôn sống trong mối quan hệ xã hội của cộng đồng, như cộng
đồng dân tộc, cộng đồng giai cấp, cộng đồng nhân loại… Nói
đến cá nhân là nói đến trình độ phát triển của con người cả về
thể chất, nhân cách. Mác luôn phê phán tình trạng kìm hãm sự
phát triển của cá nhân, phê phán tình trạng biến con người
thành những đồng danh không có bản sắc riêng. Con người
bao giờ cũng có nhu cầu sở thích riêng, có cá tính. Tính cá
nhân của con người chỉ được khẳng định kể từ khi phương
thức sản xuất TBCN ra đời. Trong chế độ phong kiến thì con
người lệ thuộc vào các vị vua, chúa. Còn trong chế độ TBCN,
nền SX hàng hóa lấy kinh doanh làm cơ sở, con người trở
thành động lực của cuộc cách mạng tư sản, điều này là sự tiến
bộ. Tuy nhiên, nếu tính cá nhân được đẩy lên quá cao thì sẽ trở
thành chủ nghĩa cá nhân. Để tránh hạn chếu đó, xã hội XHCN
lấy mục đích vì sự phát triển con người khắc phục chủ nghĩa cá
nhân, CNXH tạo điều kiện cho con người phát triển tự do, cho
nên bản chất của CNXH khác với bản chất CNTB về vấn đề con
người.
- Trong xã hội có giai cấp, con người cũng mang tính giai
cấp, đó là sự đồng nhất giữa các cá nhân có cùng lợi ích, trong
mối quan hệ đó các cá nhân từng bước nhận thức lợi ích riêng
chỉ được thực hiện khi lợi ích chung trở thành động lực chi phối
hành vi của con người. Do vậy, phải đứng trên lập trường quan
điểm của giai cấp mình để giải quyết mọi việc, tuy nhiên không
nên tuyệt đối hóa tính giai cấp, không nên đối lập với dân tộc và
nhân loại bởi vì con người bao giờ cũng hiện diện như là một
phần tử của một giai cấp, thành viên của một dân tộc, cá thể
của cộng đồng nhân loại. Tính dân tộc được thể hiện qua ngôn
ngữa, tình cảm, tính cách tâm lý của dân tộc, tính dân tộc trong
con người rất là bền vững. Ngoài ra, cùng với tính giai cấp, tính

Hồ là con người mới tiêu biểu nhất của sự kết hợp những giá trị
cao đẹp nhất của truyền thống với chân lý của thời đại.
- Con người vừa là sản phẩm của lịch sử, đồng thời vừa là
chủ thể sáng tạo ra lịch sử. Trong tiến trình phát triển của lịch
sử, con người lại qui định bởi các mối quan hệ xã hội, đồng thời
thông qua hoạt động thực tiễn con người thúc đẩy xã hội phát
triển tiến lên. Con người luôn là mục tiêu, đồng thời luôn là
năng lực của tiến trình cách mạng theo hướng tiến bộ. Có hiện
thực hóa được vấn đề đó thì cách mạng mới dành được thắng
lợi. “Tất cả vì con người” đó là mục tiêu mà mỗi hoạt động XH
con người đều phải hướng tới, phải luôn được cải thiện không
ngừng về điều kiện vật chất và tinh thần, được đối xử bình
đẳng, được sống tự do để hoạt động sáng tạo, nâng cao ý thức
và năng lực làm chủ cá nhân, khi đó con người sẽ phát huy tích
cực, tạo thành động lực thực hiện mục tiêu cách mạng.
Tóm lại, chủ nghĩa Mác-Lênin đã đặt ra và giải quyết vấn đề
con người một cách nhất quán triệt để. chủ nghĩa Mác-Lênin là
học thuyết giải phóng con người, tôn vinh con người, con người
ở đây là con người chủ thể sáng tạo ra lịch sử, là giá trị xã hội,
văn hóa cao nhất trong các giá trị vật chất tinh thần của lịch sử.
2. Việc xây dựng và phát huy vai trò và nhân tố con
người ở nước ta hiện nay
a. Những đặc trưng cơ bản của con người mới XHCN :
Quán triệt những quan điểm trên, Đảng ta luôn coi con
người là mục tiêu, là nhân tố quyết định của công cuộc CNH –
HĐH đất nước. Dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa1 Mác-
Lênin về con người, trong tiến trình cách mạng Đảng ta đã từng
bước đề ra mục tiêu xây dựng con người XHCN ở nước ta.
Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên CNXH
được Đại hội VII thông qua xác định con người mới XHCN, đó

Trong Chiến lược phát triển KT-XH đến năm 2010, Đảng ta
xác định phát huy nhân tố con người có ý nghĩa quyết định và
quan trọng nhất. Nhân tố con người là tổng thể các yếu tố
thuộc về thể chất và tinh thần, về trình độ chuyên môn, về tay
nghề, về phẩm chất đạo đức, về vị thế xã hội … tạo nên năng
lực của con người mà năng lực đó nếu biết phát huy sử dụng
tốt, nó sẽ trở thành động lực to lớn thúc đẩy xã hội phát triển.
Nhân tố con người ở đây là muốn nói đến và nhấn mạnh khía
cạnh quan trọng nhất của con người : đó là hoạt động của con
người, là vai trò, sức mạnh của con người đối với quá trình phát
triển KTXH của đất nước. Nhân tố con người được xem là nhân
tố quyết định trong 4 nguồn lực của sự phát triển, bởi vì để có
thể phát huy, khai thác tốt các nguồn lực về tài nguyên, vị trí địa
lý và vốn thì đều phải thông qua con người - tức là nguồn lực
(nhân tố) con người.
Như vậy, nhân tố con người là nhân tố trọng tâm, là xuất
phát điểm, là nhân tố bao trù lên các nhân tố khác trong quá
trình phát triển. Nếu chúng ta biết khai thác, phát huy sử dụng
tốt thì sẽ đem lại sự tiến bộ, phát triển cho nhân loại và cho đất
nước. Phát huy nhân tố con người là làm bộc lộ phát hiện, khai
thác, sử dụng và bồi dưỡng mọi tiềm năng của con người vì
mục đích phát triển của chính bản thân con người và vì tiến bộ
xã hội.
Vì vậy thực chất của việc phát huy nhân tố con người ở
nước ta hiện nay là nâng cao chất lượng cuộc sống cho con
người và phát huy vai trò của nó cho sự nghiệp phát triển KT-
XH của đất nước.
c. Những phương hướng chủ yếu phát huy vai trò nhân
tố con người ở nước ta trong giai đoạn hiện nay
Để phát huy vai trò nhân tố con người ở nước ta trong giai

Ngăn chặn và trừng trị có hiệu quả những hành vi xâm phạm
đến tài sản, phẩm giá của từng cá nhân trong cộng đồng; bảo
vệ người lao động, trừng trị những người vì lợi ích trước mắt
của cá nhân mình mà làm tổn hại đến sức khỏe người khác;
đồng thời thực hiện dân chủ hóa trên mọi lĩnh vực đời sống xã
hội, đảm bảo người dân thực sự làm chủ xã hội của mình theo
đúng tiêu chí: Nhà nước của dân, do dân và vì dân; chống tham
ô, tham nhũng; thực hiện công bằng xã hội nhất là về mặt phân
phối lợi kinh tế .
- Bốn là, Thực hiện cuộc cách mạng XHCN trên lĩnh vực
văn hóa tinh thần, tạo điều kiện xây dựng cho người lao động
có một đời sống tinh thần lành mạnh, phong phú. Trong phát
triển kinh tế thì phải lấy văn hóa làm mục tiêu phát triển. Quan
tâm đổi mới giáo dục, đào tạo, nâng cao dân trí, đào tạo tay
nghề, đào tạo nhân tài và thực hiện tốt việc chăm lo sức khỏe
của con người, chăm lo đời sống tinh thần nhân dân.
- Năm là, xây dựng và thực hiện giá trị, thang bậc giá trị của
người lao động trong đời sống xã hội để khuyến khích các cá
nhân hoạt động tích cực, sáng tạo; nhằm thực hiện việc phân
phối một cách tốt nhất, hạn chế thái độ ỷ lại, trông chờ hay lao
động không chân chính.
Tóm lại, trên cơ sở lý luận của CN Mác-Lênin về con người,
trong tiến trình cách mạng Đảng ta đã từng bước đề ra mục tiêu
xây dựng con người XHCN ở nước ta. Các Văn kiện Đại hội IV,
V và VI của Đảng ta đã xác định những đặc trưng cơ bản của
con người mới XHCN là: con người lao động kiểu mẫu, có tinh
thần và năng lực làm chủ, có tinh thần yêu nước và tinh thần
quốc tế vô sản, có lối sống lành mạnh, trong sáng, văn minh.