Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
VĂN MINH TIỂU PHẨM
Đã có người hỏi tôi câu hỏi này mà tôi không trả lời được: "Nói
dân tộc Việt Nam có bốn nghìn năm văn hiến. Nhưng có thấy cái gì
đâu!" không phải vì tôi hoàn toàn không có gì mang ra làm bằng
chứng để trả lời. Nhưng tôi biết rõ những cái tôi mang ra, người hỏi
ấy chẳng đọc được, và do vậy, cũng chẳng hiểu được. Một thế hệ mất
gốc.
Đoạn tuyệt với quá khứ của cha ông không phải chỉ một thế hệ,
mà nhiều thế hệ. Trước thời còn Tổng Thống Ngô Đình Diệm, một
giáo sư trường Đại học Văn khoa Sài Gòn khi giảng bài cho sinh viên
về văn học Việt Nam, ông nói: Việt Nam chỉ thực sự có văn học từ
khi có chữ quốc ngữ. Nghĩa là từ khi tiếng nói dân tộc được ký hiệu
bằng mẫu tự La-tinh. Văn chương chữ Hán, không phải là văn học
Việt Nam. Những sáng tác bằng chữ Hán không được kể vào văn học
Việt Nam. Các bản văn nổi tiếng, một thời đã từng làm nức lòng dân
Việt, quyết đem xương máu giữ gìn non sông; những bản văn ấy
không được kể vào văn học Việt Nam: bài thơ Nam Quốc của Lý
Thường Kiệt, hịch Tướng sĩ của Trần Hưng Đạo, Bình Ngô Đại Cáo
của Nguyễn Trãi. Chúng không thuộc văn học Việt Nam. Tất nhiên
cũng không thuộc văn học Trung Quốc. Phê bình của vị giáo sư này
có cơ sở lý luận của nó, nên rất dễ dàng được các sinh viên lúc bấy
giờ chấp nhận. Nhưng vì sau đó không có bao nhiêu người phụ họa
quan điểm văn học này nên chúng ta cũng không cần phải phân tích.
Điều thú vị đáng nói ở đây là, sau ngày Tổng Thống Diệm sụp đổ,
ông giáo sư đến thăm Hòa Thượng Trí Quang. Lúc bấy giờ tôi đang
là thị giả của Hòa Thượng tại chùa Ấn Quang. Tôi ngạc nhiên vì sự
viếng thăm này, nên tò mò hỏi Hòa Thượng. Tôi cũng nói cho Bạch
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
Hòa Thượng biết rằng đó là vị giáo sư rất tích cực trong trường Đại
Học Văn Khoa Sài Gòn, chủ trương bác bỏ sự tồn tại của nền văn học

chính trị.
Cái gọi là chữ quốc ngữ, rất tiện lợi cho việc phổ cập đại chúng
những tin tức cần biết tức thời. Chỉ trong giới hạn này mà thôi. Văn
chương, triết học, và cả đến khoa học, ký tự La-tinh không nhất thiết
là hữu hiệu hơn các loại ký tự khác. Nhất là về phương diện văn
chương, nó là những ký hiệu hay những biểu tượng vô tri, chia cách
con người ra khỏi thế giới tự nhiên mà nó đang sống; tạo thành
những hố ngăn cách rất khó vượt qua giữa các thế hệ. Có rất nhiều
người thuộc lòng truyện Kiều. Nhưng rất ít người có thể biết được
xúc cảm khác nhau khi đọc truyện Kiều qua ký tự La-tinh và qua bản
chữ Nôm. Hai loại biểu tượng của ngôn ngữ dẫn đến hai trạng thái và
hai trình độ xúc cảm khác nhau. Tất nhiên, nó cũng cho những tâm
thức văn học và ý thức mỹ cảm khác nhau. Đây là kinh nghiệm chủ
quan của những người thưởng thức. Nó không phải là nhận thức
khách quan để có thể dễ dàng chia xẻ với những người không cùng
chung bình diện ngôn ngữ.
Về phương diện truyền đạt kiến thức khoa học, ký tự La-tinh có
nhiều ưu điểm của nó. Điều này thì không ai chối cãi. Các ký hiệu
Hy-Lạp, La-tinh, đã được tiêu chuẩn hóa trên tầm mức quốc tế; do đó
những nước chọn ký tự La-tinh để chuyển tải ngôn ngữ dân tộc cảm
thấy có nhiều lợi thế khi tiếp cận khoa học. Song, đây không phải là
loại hình ký tự duy nhất để tiếp cận khoa học. Rất nhiều khái niệm
cũng như nhiều định lý toán học được khám phá không phải do các tư
duy và các thuật toán được thực hiện thông qua ký tự La-tinh. Vả lại,
với sự phát triển của vi tính hiện đại, ký tự La-tinh không phải là duy
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel : 0918.775.368
nhất không thể thay thế để tiếp cận khoa học. Nước Việt Nam chấp
nhận ký tự La-tinh như là công cụ chính thức để chuyển tải tư tưởng
và kiến thức, và cũng thường rất tự hào về loại hình ký tự phổ thông
và hữu hiệu này giúp người Việt nhanh chóng hội nhập nền văn minh

Liên hệ mật thiết với quá trình hình thành chữ Nôm, là lịch sử
phát triển của Phật giáo Việt Nam. Phật giáo ở đây cũng bị kết án
tương tự như chữ Nôm. Dầu sao, chữ Nôm cũng chỉ là ký hiệu
chuyển tải, truyền đạt, nên sự thay thế không gây thành công án gì
đáng nói. Phật giáo là tín ngưỡng của đại bộ phận nhân dân, là tầng
đáy cho mọi sinh hoạt mang ý nghĩa thiết cốt tồn vong của cả dân
tộc. Cho nên, nếu cần loại bỏ Phật giáo như loại bỏ một thứ chướng
ngại cho sự nghiệp cách mạng và giải phóng dân tộc theo chuẩn mực
chính trị – xã hội – tôn giáo phương Tây, Mác-xít hay phi-Mác-xít,
không thể không gây chấn động xã hội mà ở đây người ta có thể gọi
là Liệu Pháp Sốc. Cái Liệu Pháp Sốc này đã gây những thương tổn
đáng kể cho Phật giáo Việt Nam. Mười năm dưới chế độ Cộng Hòa
của Tổng Thống Ngô Đình Diệm ở miền Nam, hai mươi năm dưới
chế độ chuyên chính vô sản ở miền Bắc, rồi trên hai mươi lăm năm
dưới chế độ toàn trị trên một đất nước thống nhất, văn hóa Phật giáo
Việt Nam chỉ đang tồn tại như một bóng mờ thấp thoáng bên dòng
sông không định hướng của lịch sử Việt Nam.
Phải thú nhận rằng, cho đến bây giờ mà nghĩ lại tôi vẫn tự thấy
xấu hổ, một thời tuy đã học hết Trung học mà vẫn không biết Ngô
Thời Nhiệm là ai trong dòng lịch sử tư tưởng của dân tộc, ngoại trừ
chỉ biết rằng ông là nhà Nho thức thời, bỏ Lê chạy theo Nguyễn Huệ,
để rồi bị Đặng Trần Thường đánh chết trước Văn Miếu. Lý do có thể
đơn giản, vì con đường mang tên Ngô Thời Nhiệm không lịch sự và