M U
Sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nớc, sự ổn định chính trị - xã hội
và tính tích cực sáng tạo của các tầng lớp nhân dân lao động có tầm quan
trọng đặc biệt. Đảng và Nhà nớc luôn chăm lo, giáo dục, động viên nâng cao
tinh thần tự giáo, ý thức trách nhiệm, nâng cao trình độ mọi mặt của nhân dân
lao động. Việc đảm bảo thông tin cho nhân dân tất cả các vấn đề, sự kiện của
đời sống xã hội và thế giới trong một phạm vi rộng lớn, giúp nhân dân hình
thành d luận xã hội đúng đắn, xây dựng thế giới quan khoa học và thái độ
sống tích cực, có trách nhiệm là nhiệm vụ to lớn, cho thấy vai trò quan trọng
của báo chí - các phơng tiện thông tin đại chúng. Trong đó, tác phẩm báo chí
là một vấn đề phức tạp cả về mặt lý luận và thực tiễn báo chí.
Tác phẩm báo chí là sản phẩm sáng tạo của mỗi tác giả - ở đó kết tinh
toàn bộ tâm trí, tình cảm của ngời viết. Thông qua tác phẩm, quan điểm và
thái độ thông tin, tầm nhìn và diện mạo văn hoá, lối sống, lối viết và phong
cáh cá nhân của tác giả đợc trình làng. Chủ đề, đề tài và cách thức, góc độ
giải quyết nó thông qua tác phẩm báo chí bộc lộ cách nhìn, cách nghĩ thậm
chí cả cách sống của ngời viết về cuộc sống, về con ngời, về thế thái nhân
tình. Tác phẩm báo chí là đứa con tinh thần của nhà báo (chuyên nghiệp hay
không chuyên nghiệp) và không ngoài quy luật giỏ nhà ai quai nhà ấy.
Song, hiện nay cái quy luật đó bị tổn thơng bởi vấn đề vi phạm bản
quyền trong tác phẩm báo chí. Dù là ở hình thức thô sơ hay tinh vi thì vấn
đề đó đã và đang hiện hữu trong hoạt động báo chí ở nớc ta và là vấn đề quan
tâm không chỉ của các nhà báo - quyền tác giả mà còn là vấn đề bức xúc đối
với các cấp, các ngành cũng nh toàn xã hội.
Đề tài: Vấn đề vi phạm bản quyền tác phẩm báo chí Báo Tuổi trẻ
thành phố Hồ Chí Minh tuần 3 - 4 tháng 7/2008 là đề tài chúng tôi tiến hành
nghiên cứu.
Nội dung đề tài: gồm 2 phần:
Phần I: Những vấn đề lý luận chung
I. Lý luận chung về tác phẩm báo chí
1

loại tin, bài, ảnh đã đợc đăng, phát trên báo chí. Tức là, những tác phẩm đợc gọi là tác phẩm báo chí, trớc hết phải là tác phẩm đợc đăng tải trên báo
chí.
- Luật Báo chí của Việt Nam năm 1999, chơng 4, điều 15 quy định:
+ Nhà báo có quyền và nghĩa vụ thông tin trung thực, phản ánh ý kiến,
nguyện vọng của nhân dân.
+ Nhà báo chịu trách nhiệm về nội dung tác phẩm báo chí của mình, có
quyền khớc từ việc biên soạn hoặc tham gia biên soạn tác phẩm báo chí trái
với luật này.
- Nghị định 61/2002/NĐ-CP ngày 11/6/2002 của Chính phủ về chế độ
nhuận bút, chơng V nhuận bút cho tác phẩm Báo chí (báo in, báo điện tử),
chơng VI nhuận bút cho tác phẩm phát thanh, truyền hình (báo nói, báo
hình) có ghi:

3


+ Điều 23: Đối tợng hởng nhuận bút: Tác giả hoặc chủ sở hữu tác phẩm
có tác phẩm đợc cơ quan báo chí sử dụng.
+ Điều 24: Nhuận bút cho tác phẩm báo chí: Nhuận bút cho tác phẩm
báo chí (báo in, báo điện tử) căn cứ vào thể loại, chất lợng tính theo hệ số
trong khung nhuận bút.
+ Điều 27: Đối tợng hởng nhuận bút: Tác giả hoặc chủ sở hữu tác
phẩm có tác phẩm đợc cơ quan phát thanh, truyền hình sử dụng.
Tóm lại: Theo luật báo chí và các văn bản luật thì: Tác phẩm báo chí
là những tác phẩm do nhà báo sáng tạo ra, đã đợc đăng tải trên các phơng tiện thông tin đại chúng, đợc pháp luật bảo hộ bản quyền; Nhà báo
đợc trả tiền nhuận bút và phải chịu trách nhiệm trớc pháp luật về tác
phẩm của mình.
a2. Một số quan điểm khác về tác phẩm Báo chí:
- Nhà nghiên cứu H.Haus (Cộng hoà liên bang Đức): Tác phẩm báo
chí là các dạng bài viết phổ biến, thông dụng, với các chức năng khác nhau và

phận cấu thành một sản phẩm báo chí.
- Lấy hiện thực khách quan (mang tính thời điểm) làm đối tợng
nghiên cứu và phản ánh.
- Hình thức tơng ứng với nội dung thông tin
- Có giá trị sử dụng: tạo d luận xã hội (tức thời) và làm thay đổi
hành vi của ngời tiếp nhận thông tin.
2. Chức năng của tác phẩm báo chí.
Tác phẩm báo chí có những chức năng cơ bản sau đây:
- Phát tán tin tức, thu hút con ngời tham gia vào cuộc sống xã hội.
- Tạo d luận sau khi hiện diện
- Kích thích sự chu chuyển xã hội (kích thích tiêu dùng, đầu t)
- Tạo lợi nhuận cho cơ quan báo chí
- Tạo việc làm cho cá nhân
3. Vai trò của tác phẩm báo chí trong đời sống xã hội:
- Vai trò định hớng nhận thức: Những nội dung thông tin của tác phẩm
báo chí sẽ chỉ ra những đúng sai, tốt xấu.. để ngời tiếp nhận thông tin
biết, hiểu và có cái nhìn tổng quát, đúng đắn về thời cuộc.

5


- Giúp ra quyết định và hớng dẫn hành động theo logíc mà bài báo đặt ra.
Tức là gợi ý cho ngời tiếp nhận thông tin một ý tởng, một kế hoạch nào đó.
- Chỉ ra nguyên nhân xâu xa của những vụ việc xảy ra, giúp ngời tiếp
nhận thông tin hiểu đợc căn nguyên của những kết quả hiện tại.
- Thoả mãn tính tò mò và nhu cầu giải trí của công chúng báo chí.
4. Hai phơng diện chủ yếu: tác phẩm báo chí đợc xem xét ở phơng
diện nội dung và hình thức. Hai phơng diện này gắn bó hữu cơm chi phối
lẫn nhau để tạo nên chất lợng chung của tác phẩm báo chí.
Nội dung của tác phẩm báo chí là một phạm vi, một bộ phận cuộc sống

Quyền tác giả xuất hiện trong trờng hợp xây dựng, xuất bản hoặc phát
sóng, phổ biến hoặc sử dụng theo cách nào đó các tác phẩm thuộc những lĩnh
vực sáng tạo khác nhau - chính luận, nghệ thuật, khoa học - bất kể những tác
phẩm này đợc ấn hành riêng biệt hoặc nằm trong thành phần một số báo, một
tập sách, một chơng trình phát sóng.
Quyền tác giải đợc áp dụng đối với những tác phẩm đợc thể hiện dới
hình thức hiện vật, tức là đợc ghi lại trên giấy, trên phim ảnh, trên băng nghe
nhìn và bằnh những phơng pháp khác nhau. Đó là những tác phẩm của kết quả
lao động sáng tạo không phụ thuộc vào mục đích, phẩm chất, phơng pháp tái
hiện, cũng nh không phụ thuộc vào việc những tác phẩm ấy đã đợc phát hành
hay cha. Quyền tác giả không áp dụng đối với các văn bản tài liệu chính thức.
Các cá nhân, tập thể đều đợc hởng quyền tác giả. Các ban biên tập báo,
tạp chí, các hãng thông tấn, các tổ chức phát thanh truỳen hình tạo ra từ các
tác phẩm riêng lẻ - các số báo, các tập sách, các chơng trình phát sóng, các
bản thông cáo báo chí.. đều đợc hởng quyền tác giả đối với những ấn phẩm,
những chơng trình phát hành đó. Quyền tác giả đối với tác phẩm đợc tạo ra
trong khi thực hiện công vụ thì thuộc về tác giả, mặc dù trong trờng hợp này
ngời trao nhiệm vụ có quyền đòi hỏi ghi tên của mình trên tác phẩm ấy.
Quyền tác giả không áp dụng đối với đề tài, tài liệu về sự việc, tên các
nhân vật, quan điểm trong tác phẩm và các phần trong tác phẩm, mặc dù
chúng cũng là kết quả của những nỗ lực sáng tạo. Vì vậy, đôi khi ngời ta đa ra
đòi hỏi phải đợc áp dụng quyền tác giả của ngời làm phóng sự đối với thông
tin về sự phát hiện và về sự việc hoặc sự kiện đợc nhà báo ấy viết lần đầu tiên.
Có 2 loại quyền tác giả. Đó là quyền tác giả phi sở hữu và quyền tác
giả có sở hữu.
7


- Quyền tác giả phi sở hữu tức là tác giả, nhà báo có quyền ghi tên mình
khi công bố tác phẩm, cũng nh có thể xuất bản tác phẩm không ghi tên


9/11/1995 Bộ luật dân sự qui định quyền sở hữu trí tuệ và chuyển giao công
nghệ ra đời; khái niệm quyền tác giả và quyền chủ sở hữu tác phẩm chính thức
đợc khẳng định. Chính phủ Việt Nam cũng đã ký với Chính phủ Hoa Kỳ Thụy
Sĩ các hiệp định bảo hộ quyền tác giả và đang nghiên cứu hớng gia nhập công
ớc Becnơ.
Tóm lại: Tác phẩm sáng tạo ra đợc bảo hộ về mặt pháp lý. Chủ thể
sáng tạo ra nó có quyền tác giả. Việc xây dựng ý thức và tôn trọng quyền tác
giả là giải pháp tổng hợp cả về mặt đạo đức và mặt pháp lý. Đó là việc làm
không chỉ của giới báo chí, trí thức, nhà quản lý trong và ngoài ngành thông
tin - truyền thông, mà còn là việc làm của các cấp, các ngành, các địa phơng
và toàn xã hội, đoàn kết phấn đấu xây dựng một xã hội tơi đẹp mà mọi ngời
trong đó sống và làm việc theo pháp luật.
2. Vi phạm bản quyền.
* Vi phạm bản quyền là sao chép lại tác phẩm của ngời khác mà
không xin phép, thậm chí công bố công trình đó là của mình sáng tạo ra.
- Đạo văn chỉ việc ăn cắp bản quyền các văn bản.
a. Các dạng vi phạm bản quyền
- Vi phạm bản quyền một tác phẩm:
+ Sao chép lại nguyên văn một phần hay toàn bộ tác phẩm đã có từ trớc
nhng không có giấy cho phép của ngời hay giới có bản quyền.
+ Bản văn không bị sao chép nguyên văn nhng toàn bộ ý tởng chi tiết
cũng nh thứ tự trình bày của một tác phẩm bị sao chép. Dạng vi pohạm này
khó phát hiện hơn nhng cũng có thể coi là vi phạm bản quyền nếu có bằng
chứng là bản sao bắt chớc theo nguyên mẫu.
+ Bản văn không bị sao chép nguyên văn nhng bị thông dịch lại các ý tởng sáng tạo (thành ngôn ngữ khác hay thành các dạng khác).
- Vi phạm bản quyền của một sáng chế:
+ Sử dụng lại ý tởng đã đợc công bố là sáng chế và bằng sáng chế
nguyên thuỷ vẫn còn đang trong vòng hiệu lực của pháp luật.


yêu cầu các cơ quan báo chí khác phải tôn trọng bản quyền của các thành
viên tham gia thoả thuận.

10


Nh vậy, các tờ báo này đợc phép sử dụng bài, tin, ảnh hay các ý tởng,
tài liệu của nhau mà không vi phạm bản quyền.
- Thực trạng ở nớc ta hiện nay:
Có thể nói, việc 5 tờ báo tập hợp nhau lại dới danh nghĩa liên minh là
việc làm lần đầu tiên xuất hiện ở Việt Nam. Điều đó chắc chắn sẽ tác động
mạnh mẽ và tích cực đến việc tôn trọng và thực thi luật sở hữu trí tuệ nói
chung và quyền tác giả nói riêng trong lĩnh vực báo chí.
Tuy nhiên, vấn đề tôn trọng quyền tác giả trong lĩnh vực báo chí ở nớc
ta hiện nay còn nhiều yếu kém, lộn xộn. Việc các báo Đạo bài của nhau một
cách thô sơ (chỉ thay tên đổi họ) hay tinh vi (mà dân trong nghề thờng gọi
là công nghệ xào xáo) không phải là chuyện hiếm. Đặc biệt từ khi xuất hiện
báo điện tử và các trang tin điện tử thì việc các báo điện tử và trang tin điện tử
sử dụng bài của các báo khác với sự hỗ trợ của các phần mềm lọc tin lọc
bài, của công nghệ dowload và cắt dàn đã trở nên phổ biến đến mức ngời ta
gọi là bình thờng.
* Kết luận:
Mỗi một tác phẩm sáng tạo ra đều đợc bảo hộ của luật pháp về quyền
tác giả. Việc đánh cắp, sao chép lại ý tởng nội dung tác phẩm đó là vi phạm
bản quyền. Hoạt động báo chí ở nớc ta nằm trong xu hớng đó. Vì thế, bảo vệ
quyền tác giả, chống vi phạm bản quyền là đúng đắn, mang tính cấp thiết, hợp
với xu thế phát triển của xã hội.

11




nhiều thí sinh không đợc thi. Có thể khẳng định là trang web điện tử này của
Báo Dân trí đã vi phạm bản quyền của Báo Tuổi trẻ. Cụ thể:
- Về mặt nội dung: Trang web điện tử của Dân trí đã ăn cắp T liệu một
cách tinh vi từ Báo Tuổi trẻ bằng cách biên dịch lại những phần nội dung
đánh cắp đợc.
Theo báo Tuổi trẻ đăng: Trao đổi với Tuổi trẻ Online, PGS.TS Phùng
Rân, hiệu trởng trờng Cao đẳng Viễn Đông, kiêm chủ tịch hội đồng tuyển
sinh, cho hay Sau khi phát hiện sai sót, trờng đã gửi ngay giấy báo dự thi
lần 2 để sửa sai. Trờng cũng tìm cách gọi điện (gần 1000 cuộc) báo cho
các thí sinh về sai sót này. Nhng nhiều thí sinh không ghi số điện thoại
trong hồ sơ dự thi nên trờng không thể gọi đợc.
Nguyên nhân giấy báo dự thi sai, ông Phùng Rân cho biết: Mọi năm
các trờng tự tổ chức thi theo đề riêng và chỉ thi trong hai ngày là 15 và
16/7, tức là sáng 15/7 đến trờng làm thủ tục dự thi, chiều thi môn đầu
tiên, ngày hôm sau thi 2 môn còn lại. Do vậy, giấy báo dự thi của trờng đã
in là sáng 15/7 đến làm thủ tục dự thi.
Đây là những nội dung phỏng vấn ông Phùng Rân đợc Báo Tuổi trẻ ghi
lại, nhng điều này đã đợc phóng viên Dân trí xào lại nh sau:
Theo thầy Phùng Rân thì tất cả giấy báo dự thi đợt 1 mà trờng Cao
đẳng Viễn Đông gửi đến thí sinh đều ghi nhầm ngày đến địa điểm thi làm
thủ tục dự thi là ngày 15/7 thay vì ngày 14/7. Nhng ngay sau khi phát
hiện ra sai sót, trờng đã gửi giấy báo dự thi lần 2 để sửa sai. Nhng vì
nhiều lý do mà một số thí sinh không nhận đợc giấy báo dự thi lần 2 nên
mới có chuyện thi trễ nh sáng nay.
Ngoài ra, thầy Phùng Rân cũng cho biết là trờng cũng đã gọi gần
1000 cuộc điện thaọi để báo các thí sinh về sai sót này. Tuy nhiên, nhiều
thí sinh không có ghi số điện thoại trong hồ sơ dự thi nên không liên lạc
đợc. Theo tìm hiểu của Dân trí thì đúng là nhiều phụ huynh đã nhận đợc



đa

tin,
ngày

bài

về

sự

21/7/2008

kiện
cũng

này,
nh

trang
trang

web
web

của Dân trí, thứ hai ngày 21 tháng 7/2008, lúc
16h54 đã lấy ảnh của Phóng viên Vũ Trung trớc đó đã chụp và đăng bài để đa
vào bài viết của mình.

nghĩa cơ hội trong nghề báo. Uy tín nhà báo bị ảnh hởng. Phẩm chất, nghề
nghiệp, tính năng động, sáng tạo trong nhà báo bị mai một, thậm chí đạo đức
nhà báo có thể bị biến thái. Hiện tợng trí tuệ, sự trông chờ ỷ lại có thê xuất
hiện bất cứ lúc nào. Thậm chí, khi đạt đến mức độ nào đó, vấn đề vi phạm bản
quyền có thể biến thái thành dạng khác, khi đó các nhà báo có thể sẽ quay
sang công kích, tấn công lẫn nhau trên cơ sở quyền lợi của riêng mình. Điều
đó không có lợi cho nền báo chí.

15


Để từng bớc hạn chế, tiến tới chấm dứt tình trạng này, chúng ta có thể
tiến hành một số phơng pháp, đề xuất sau:
- Về mặt pháp lý, phải xây dựng một hành lang pháp lý chặt chẽ nhằm
bảo hộ quyền tác giả cũng nh ngăn chặn vấn đề vi phạm bản quyền. Điều này
phù hợp với quan điểm của Đảng, Nhà nớc, phù hợp với truyền thống dân tộc.
- Xây dựng ý thức về quyền tác phẩm, ý thức về vấn đề vi phạm bản
quyền. Mỗi một nhà báo, cơ quan báo chí phải nhận thức đợc những vấn đề
đó. Tác giả của tác phẩm phải ý thức sâu sắc về quyền lợi của tác phẩm phải ý
thức sâu sắc về quyền lợi của tác phẩm mình sáng tạo ra cũng nh ý thức đợc
hành vi đợc coi là vi phạm bản quyền, tức là khi anh sử dụng tác phẩm của ngời khác phục vụ cho ý đồ sáng tạo tác phẩm của mình, anh phải ý thức đợc vấn
đề vi phạm bản quyền tác phẩm báo chí đó.
- Xây dựng liên minh về bản quyền tác phẩm báo chí. Việc 5 đại
gia (Báo Lao động, Sài Gòn giải phóng, Thanh niên, Tiền Phong, Tuổi trẻ) ký
kết liên minh với nhau là tín hiệu tốt, góp phần ngăn chặn cũng nh có tác động
tích cực trong việc thực thi luật sở hữu trí tuệ, bảo vệ quyền tác giả trong lĩnh
vực báo chí. Khi liên minh hoạt động hiệu quả, sẽ có tác động tích cực đến ý
thức của các nhà báo cũng nh cơ quan báo chí khác. Do vậy, cần có những
liên minh, kết nghĩa nh thế này.
- Nhà báo phải không ngừng rèn luyện, học hỏi nâng cao nghiệp vụ, bồi

trong sự nghiệp đổi mới, xây dựng đất nớc, vì một xã hội công bằng, dân chủ,
văn minh.

17


Danh mục tài liệu tham khảo

1. TS. Nguyễn Thị Thoa - Đề cơng bài giảng tác phẩm báo chí đại cơng
-Khoa Báo chí , Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Hà Nội, tháng 5/2008.
2. PGS.TS Nguyễn Văn Dững (Chủ biên) - Tác phẩm báo chí, tập 2, Nxb Lý
luận chính trị, Hà Nội - 2006.
3. Tạ Ngọc Tấn, Nguễyn Tiến Hài - Tác phẩm báo chí, tập 1, Nxb Giáo dục,
Hà Nội - 1995.
4. Lý Sinh Sự - Hãy viết tiểu phẩm đi, Nxb Thông Tấn, Hà Nội, 2007.
5. E.P.Prôkhôrốp - Cơ sở lý luận báo chí, Nxb Thông Tấn, Hà Nội, 2004.
6. Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần IX, Bộ luật Dân sự (2005) về luật sở
hữu trí tuệ, Nghị định 100/NĐ-CP, 2006.
7. Các trang website: Google.com.vn (bản quyền tác giả, vi phạm bản quyền).

18