QUAN ĐIỂM VỀ NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT
CỦA CÁC NHÀ TƯ TƯỞNGTÂY ÂU THỜI KỲ
CẬN ĐẠI
NGUYỄN XUÂN TẾ
TS. ĐH Luật TP. Hồ Chí Minh
1. Ở nước Anh:
nước Anh là một trong những nước đầu tiên ở Châu
Âu có quan hệ tư bản nảy sinh và phát triển mạnh
mẽ. Từ cuối thế kỷ XVII, nước Anh chính là “nơi
chôn rau cắt rốn của chủ nghĩa duy vật hiện đại”.
Chính trên mảnh đất của quốc gia tiên tiến này đã
xuất hiện những trào lưu tư tưởng và những nhà tư
tưởng dân chủ nổi tiếng. Chúng tã sẽ tiếp cận những
đại diện xuất sắc đó trong lĩnh vực tư tưởng Nhà
nước và pháp luật.
+ Tư tưởng của Tômát Hốpxơ (Tho – mas Hobbes)
(1588 – 1679):
Theo Tômát Hốpxơ, mỗi dân tộc trong sự phát triển
của mình đều trải qua hai giai đoạn: giai đoạn tự
nhiên và giai đoạn xã hội công dân (hay còn gọi là
gian đoạn Nhà nước). Nhà nước là sự sáng tạo cao
nhất mà con người có thể làm được. Nhà nước đóng
vai trò điều hành sự phát triển của xã hội, xử phạt
những ai vi phạm lợi ích chung của mọi người. Nhà
nước “tựa như một con người nhân tạo” mà Chính
phủ là linh hồn của đó. Sự xuất hiện Nhà nước cũng
có mặt hạn chế ở chỗ là nó làm giảm bớt các khát
vọng tự nhiên nhất định của con người, tự do của con
người do đó mà bị thu hẹp. Nhưng không còn cách
nào khác, con người cần có Nhà nước thì mới sống
yên ổn được.

nước và cho rằng chế độ tư hữu là nguyên nhân dẫn
tới thảm cảnh của người lao động. Đồng thời ông
cũng cố thực hiện những tư tưởng của mình trên thực
tế, đưa ra kế hoạch mở rộng việc cải tạo xã hội và
Nhà nước dựa trên những nguyên lý cộng sản chủ
nghĩa.
+ Tư tưởng của Giônlốccơ (1632-1704):
Nhà nước được thành lập để bảo vệ các quyền tự
nhiên của con người, ban hành luật pháp để tạo lập và
bảo vệ quyền sở hữu cũng như sử dụng các lực lượng
xã hội để thực hiện các đạo luật này và bảo vệ sự tấn
công từ bên ngoài.
Quyền lập pháp phải thuộc về nghị viện phải họp
thường kỳ để thông qua các đạo luật, nhưng không
can thiệp và quá trình thực thi chúng.
Quyền hành pháp thuộc về nhà vua. Nhà vua lãnh
đạo việc thi hành pháp luật, bổ nhiệm các bộ trưởng,
chánh án, và các quan chức khác. Hoạt động của nhà
vua phụ thuộc pháp luật và vua không có “đặc
quyền” nhất định đối với nghị viện (như quyền phủ
quyết, bải miễn, …) để nhằm không cho phép nhà
vua thâu tóm quyền lực về tay minh2.
2. Ở nước Pháp:
Tư tưởng chính trị của Pháp thế kỷ XVIII rất phong
phú, đa dạng. Thời kỳ lịch sử này đã sản sinh ra
những nhà tư tưởng vĩ đại đặt nền móng cho cách
mạng tư sản. Nhiều tư tưởng của họ vẫn còn sáng mãi
đến ngày nay. Đánh giá giá trị tư tưởng của các nhà
Khai sáng, Ph.Anghen viết: “Những vĩ nhân Pháp đã
soi sáng đầu óc mọi người, để chuẩn bị cho cuộc cách

Tư pháp là quyền trừng phạt người phạm tội và phân
xử khi có tranh tụng giữa các cá nhân. Mỗi cơ quan
hay mỗi bộ phận của một cơ quan được quyền hoạt
động trong lĩnh vực của mình, không có quyền trong
lĩnh vực khác, nhưng có quyền ngăn chặn cơ quan
khác.
+ Tư tưởng của Giăng Giắc Rútxô (1712 – 1778):
Rútxô gắn bất bình đẳng trong xã hội với sự xuất hiện
tư hữu nảy sinh trong quá trình hoàn thiện công cụ
sản xuất, cũng như những lầm lạc của con người. Từ
đó xuất hiện kẻ giàu, người nghèo và cuộc đấu tranh
giữa họ. Tuy Rútxô đã mô tả một cách duy tâm sự
nảy sinh Nhà nước và pháp luật, song ở ông đã có
một loạt các tư tương tuyệt vời về mối quan hệ Nhà
nước pháp luật và bất công xã hội, do sự nảy sinh chế
độ tư hữu. Nhà nước và pháp luật là sản phẩm của sự
tư hữu đó. Hơn thế nữa, bất công này dẫn đến đối lập
quyền lợi, đàn áp lẫn nhau, đó là cội nguồn của áp
bức. Điều này nói lên sự cố gắng của Rútxô trong
việc giải thích nguồn gốc Nhà nước và pháp luật từ
lập trường duy vật.
Theo Rútxô, mọi điều luật mà toàn dân chưa chuẩn y
đều vô giá trị. Hội nghị các dân biểu nếu có cũng chỉ
có quyền chuẩn bị dự luật chứ không có quyền làm ra
luật pháp. Trong Nhà nước, Rútxô phân biệt quyền
lập pháp và quyền hành pháp. Quyền lực thứ nhất là
ý chí của tổ chức chính trị, còn quyền lực thứ hai là
sức mạnh của nó.
+ Tư tưởng của phái Giacôbanh (Jacobins) (1758 –
1794):

Việc phân loại các hình thức Nhà nước theo cơ cấu
của chúng không được Cantơ chú ý lắm. Ông phân
biệt ba dạng: chuyên chế, quý tộc và dân chủ. Ông
cho rằng trung tâm của vấn để tổ chức Nhà nước là
phương thức nhân dân cầm quyền.
Cantơ phân biệt pháp luật thành ba loại: pháp luật tự
nhiên, mà dường như có các nguyên tắc, tiên nghiệm
tất nhiên; pháp luật thực tế mà nguồn gốc của nó là ý
chí của người lập pháp; pháp luật công lý là đòi hỏi
khát vọng không được pháp luật quy định và do vậy
không đảm bảo bằng cưỡng chế. Pháp luật tư nhiên
về phần mình chia thành hai nhánh: luật tư và luật
công. Luật tư điều chỉnh mối quan hệ giữa các cá
nhân với tư cách là chủ sở hữu, còn luật công điều
chỉnh mối quan hệ giữa mọi người liên minh thành
cộng đồng Nhà nước và các công dân với tư cách là
các thành viên của tổng thể chính trị. Theo Cantơ,
mọi Nhà nước có ba quyền lập pháp, hành pháp và tư
pháp. Tổng thể và sự nhất trí ba quyền này có thể
ngăn ngừa chuyên chế và đảm bảo phồn vinh cho
quốc gia.
+ Tư tưởng chính trị của J.G.Phichtơ (Johann
Gottlieb Fichte) (1762 – 1814)
Do nhu cầu đảm bảo quyền tự do của cá nhân đã xuất
hiện Nhà nước. Sức mạnh cưỡng chế của Nhà nước
không thể là ý chí của cá nhân. nó chỉ có thể là ý chí
tập thể, thống nhất, được tạo lập bởi sự nhất trí của
tất cả bằng một thỏa thuận tương ứng. Nhờ đó ý chí
chung nảy sinh và chính quyền nhà nước được thiết
lập. Ý chí chung của nhân dân là cốt lõi của quyền