XÂY DỰNG HỆ THỐNG CÂU HỎI CHO BÀI SOẠN NGỮ VĂN 12

1. ĐẶT VẤN ĐỀ
Chuẩn bị bài là một yêu cầu quan trọng trong việc dạy và học môn
Ngữ văn (Lẽ dĩ nhiên đây là yêu cầu chung cho tất cả các môn học, tuy
nhiên đối với môn Ngữ văn đây lại là yêu cầu mang tính đặc thù). Có
chuẩn bị bài tốt thì học sinh (HS) mới có thể lĩnh hội tốt kiến thức trong
quá trình Đọc - hiểu văn bản. Tuy nhiên thực tế giảng dạy và học tập môn
Ngữ văn hiện nay cho thấy, HS chuẩn bị bài trên cơ sở câu hỏi Hướng
dẫn học bài trong sách giáo khoa (SGK) chỉ để đối phó, chiếu lệ, hợp
thức hóa. Có nhiều nguyên nhân cho thực trạng này trong đó có nguyên
nhân xuất phát từ chính hệ thống câu hỏi Hướng dẫn học bài trong
SGK
([1])
. Xuất phát từ thực trạng ấy, chúng tôi đề xuất việc xây dựng một
hệ thống câu hỏi giúp HS chuẩn bị bài ở nhà. Hệ thống câu hỏi này được
thiết kế trên cơ sở năng lực của HS đang được GV trực tiếp giảng dạy.
2. THỰC TRẠNG
Một thực tế có thể dễ dàng nhận thấy trong chương trình Ngữ văn
12 có nhiều văn bản có dung lượng lớn nhưng thời lượng cho tiết dạy lại
ít nên khá nhiều GV lúng túng, thường phải chạy theo bài dạy nếu không
muốn "cháy giáo án". Thế nên nhiều tiết dạy đã không đạt được yêu cầu
như mong muốn.
Những trăn trở trên thật đáng trân trọng bởi đối với GV Ngữ văn,
chúng tôi thiết nghĩ, không có một mục đích nào khác là mong muốn cho
HS tiếp nhận tác phẩm một cách trọn vẹn. Và cũng chính bởi sự tâm
huyết ấy mà nhiều GV đã cố gắng cung cấp cho HS thật nhiều thông tin
về tác giả, tác phẩm và lẽ dĩ nhiên như thế thì đã trễ lại càng trễ.
Trong không khí của công cuộc đổi mới trong công tác giảng dạy
hiện nay, một trong những điều mà mọi người đang quan tâm đó là làm
thế nào để khơi dậy tiềm lực nội tại trong mỗi HS trong quá trình học tập.

của thiên nhiên và con người Việt Bắc đã được tái hiện ? Trong không
gian và thời gian nào ? Giữa cảnh và người có sự gắn bó như thế nào ?
Nêu cảm nhận của anh (chị) về tình cảm của người cán bộ miền xuôi với
Việt Bắc qua những hình ảnh ấy. Nhận xét về bút pháp miêu tả và giọng
điệu của đoạn thơ này.
5. Trong đoạn thơ từ dòng 53 đến dòng 88, khí thế hào hùng
của cuộc kháng chiến đã được tái hiện qua những hình ảnh, sự việc
nào ? Bút pháp và giọng điệu trong đoạn thơ này có gì khác với đoạn thơ
trước (từ dòng 25 đến dòng 52) ?
6. Phân tích tính dân tộc trong nội dung và nghệ thuật của
đoạn trích bài thơ Việt Bắc (ở bức tranh đời sống và nội dung tình cảm ;
ở các hình thức nghệ thuật nổi bật như thể thơ, lối kết cấu, hình ảnh,
ngôn ngữ, giọng điệu).
Rõ ràng hệ thống câu hỏi trên còn quá chung, chưa thể hiện được ý
đồ tiếp cận tác phẩm theo hệ thống. Trong khi ở câu 1, câu 2, câu 3 thì
yêu cầu HS tiếp cận đoạn trích theo lối "bổ dọc" đến câu 4, câu 5 thì lại
tiếp cận theo lối "bổ ngang". Hơn thế nữa nhiều câu hỏi quá khó so với
trình độ của HS ở vùng sâu: "Nhận xét về cách kết cấu của bài thơ". Sau
đó lại yêu cầu so sánh với kết cấu của ca dao
([2])
. Hoặc nhận xét về cách
sử dụng hai từ "mình" và "ta" trong bài thơ ("mình", "ta" là ai ?). Sự
thống nhất và chuyển hoá của hai "nhân vật" ấy. "Mình", "ta" trong
bài Việt Bắc giống và khác như thế nào với "mình", "ta" trong ca dao.
Đây là một câu hỏi rất khó, HS phải có một sự am hiểu rất sâu về đặc
điểm sử dụng đại từ nhân xưng trong ca dao mới có thế giải quyết được
vấn đề này. Tuy nhiên qua khảo sát hệ thống văn bản ca dao mà HS được
học trong chương trình Ngữ văn 10 (nâng cao) chúng tôi nhận thấy không
có văn bản nào có xuất hiện hai từ "mình", "ta". Như vậy HS lấy kiến
thức ở đâu để hoàn thành được câu hỏi này. Tình hình này cũng không

Tất cả những điều đã trình bày ở trên chính là nguyên nhân khiến
HS soạn bài "đối phó" với GV bằng loại sách "Học tốt" được bày bán trên
thị trường. Điều này đã triệt tiêu khả năng tư duy cũng như khả năng độc
lập trong việc tiếp cận văn bản của HS từ đó đã làm giảm sự hứng thú
trong những giờ học Ngữ văn của các em.
Xuất phát từ thực tế ấy, chúng tôi thiết nghĩ trên nền tảng gợi ý của
hệ thống câu hỏi trong SGK, GV giảng dạy Ngữ văn có thể biên soạn một
hệ thống câu hỏi khác cụ thể hơn, gắn liền với bài giảng của GV hơn .
Đây chính là điều kiện thuận lợi để HS có thể chuẩn bị bài tốt hơn và GV
có thể tiết kiệm được nhiều thời gian trên lớp. Như vậy nếu thực hiện tốt
công việc này, chúng tôi thiết nghĩ bài toán "cháy giáo án" trong giảng
dạy Ngữ văn sẽ phần nào được giải. Đồng thời từ hệ thống những câu hỏi
ấy GV sẽ giúp học sinh nâng cao khả năng tự tiếp cận tác phẩm, thoát li
dần và không còn phụ thuộc một cách thụ động với những sách "học tốt".
Vậy nên từ những điều đã trình bày trên chúng tôi tiến hành Xây dựng hệ
thống câu hỏi cho bài soạn Ngữ văn 12 (Cả hai chương trình Nâng cao
và Chuẩn).
3. GIẢI PHÁP
3.1 Việc xây dựng hệ thống câu hỏi cho bài soạn ngữ văn 12
Chúng tôi sẽ tổ chức soạn thảo hệ thống câu hỏi dựa trên nền tảng
gợi ý trong sách giáo khoa (SGK) tuy nhiên chúng tôi chú trọng phương
thức quy nạp khi xây dựng hệ thống câu hỏi đồng thời cố gắng đi theo
trình tự lôgíc của kết cấu văn bản. Hệ thống câu hỏi mới sẽ cụ thể hơn,
chi tiết hơn, mức độ gợi ý sẽ tuỳ thuộc vào năng lực chung của HS trong
lớp học đang được GV trực tiếp giảng dạy. Đồng thời GV có thể yêu
câu Nhóm học tập có thể thảo luận trước một số câu hỏi cần phải thảo
luận nhóm.
3.2 Cách thức sử dụng Hệ thống câu hỏi cho bài soạn ngữ văn 12:
HS được GV cung cấp Hệ thống câu hỏi cho bài học mới sau mỗi
tiết dạy. Cũng trong hệ thống câu hỏi ấy GV giảng dạy cũng lưu ý với HS

Ø Tất cả những lí lẽ bằng chứng trên dẫn đến kết luận không ai có
thể phủ nhận được:
2. Phần còn lại: Nội dung chính của Phần còn lại ?
3. Phong cách chính luận Hồ Chí Minh được thể hiện như thế
nào trong bản Tuyên ngôn độc lập?
BÀI TẬP VỀ NHÀ
Nghệ thuật viết văn chính luận đặc sắc của Hồ Chí Minh
trongTuyên ngôn độc lập
Trong hệ thống câu hỏi này chúng tôi đã cố gắng thể hiện kết cấu
của bài học để HS có thể giải quyết từ phần trên cơ sở các em đọc kĩ văn
bản. Đồng thời ở Phần 2: Thế mà hơn 80 năm nay dân tộc đó phải được
độc lập". nội dung chính của đoạn này là: Cuộc tranh luận ngầm với luận
điệu của thực dân Pháp. Đây là phần kiến thức có thể xây dựng bằng
phương pháp Thảo luận nhóm. Do vậy chúng tôi cũng ghi nhận trước để
các em có thể chuẩn ngay từ ở nhà sau đó đến lớp thảo luận trước với
các bạn trong nhóm.

Bên cạnh đó chúng tôi có thiết kế thêm bài tập về nhà để các em có
thể thực hành thêm nhằm khắc sâu kiến thức. Ví dụ trong bài soạn trên
chúng tôi xây dựng bài tập và yêu cầu các em làm ở nhà sau khi đã học
xong bài Tuyên ngôn độc lập:
Nghệ thuật viết văn chính luận đặc sắc của Hồ Chí Minh
trongTuyên ngôn độc lập
3.2 Tác dụng của hệ thống câu hỏi trong Bài soạn Ngữ văn 12
v Đối với GV
- Tiết giảm được nhiều thời gian trên lớp, kể cả với những câu
hỏi yêu cầu HS thảo luận nhóm. Vì những kiến thức ấy đã có câu hỏi
trước, HS có thể tự thảo luận trước ở nhà cùng các thành viên trong
nhóm.
- Trên cơ sở sự chuẩn bị của HS trên hệ thống câu hỏi, GV