25

so với hàng nhập ngoại. Hàng nhập ngoại đã trở nên rẻ hơn và đợc nhập
vào thị trờng nớc ta với số lợng lớn cạnh tranh với hàng nội địa, thể hiện
qua sự gia tăng thâm hụt cán thơng mại quốc tế của nớc ta trong những
năm 1993-1996 từ nhập siêu 939 triệu USD năm 1993 lên 1,7 tỷ USD năm
1994 lên 2,7 tỷ USD năm 1995 lên 3,8 tỷ USD năm 1996 .
Đứng trớc tình hình đó, ngay từ năm 1997 cho đén nay nhà nớc đã
có những chỉ đạo:
+ Chỉ đạo xử lý nợ quá hạn từ năm 1994, hạn chế kịp thời tình trạng
mở LC thanh toán tràn lan và cuối năm 1996 thông qua khống chế mức mở
LC At Sight là chủ yếu, hạn chế mở LC trả chậm, xem xét cho nhập khẩu
những mặt hàng cần thiết chủ yếu là những mặt hàng về t liệu sản xuất,
dựa vào huy động vốn trung và dai hạn ngày càng đợc nâng cao và huy
động vốn bằng mọi biện pháp thông qua mức ký quỹ bắt buộc.
+ Điều hành tỷ giá linh hoạt theo tín hiệu của thị trờng.
3- Quá trình đi tới một chính sách tỷ giá hối đoái tự chủ theo cơ chế
thị trờng (1992 - 1997)
Vào thời điểm cuối năm 1992, do kết quả sự can thiệp của ngân hàng
nhà nớc vào thị trờng ngoại tệ, tỷ giá VND/USD dần dần ổn định khiến
cho lợng ngoại tệ của các doanh nghiệp đợc giải toả khỏi yếu tố đầu cơ,
hớng mạnh vào kinh doanh xuất nhập khẩu. Đồng thời ngoại tệ từ bên
ngoài vàonhiều nên kinh doanh cung cầu ngoại tệ đảo ngợc so với cùng kỳ
mội năm, giá Dola giảm mạnh, mức giá phổ biến trên thị trờng t nhân Hà
nội năm 1993 là 10.300 đến 10.400.
Tình trạng giá USD giảm mạnh đã ảnh hởng xấu đến xuất khẩu và
kích thích nhập khẩu quá mức, nên ngân hàng nhà nớc lại phải can thiệp
nhằm tăng giá đồng USD. Trong hầu hết các phiên giao dịch của quý I năm
1993, hệ thống ngân hàng phải mua Dola vào nhằm ngăn chặn xu hớng
giảm giá của đồng tiền này. Từ tháng 3/1993 USD đã lên giá dần và duy trì

nay, tỷ giá hối đoái đợc hình thành theo phơng pháp ổn định có điều
chỉnh, nhìn chung, tỷ giá hối đoái đã có những bớc tiến lớn so với trớc:
chênh lệch giữa tỷ giá hối đoái qui định và tỷ giá hối đoái thị trờng ngày
càng nhỏ ( điều đó chứng tỏ khả năng chi phối của Ngân hàng trung ơng
đối với tỷ giá hối đoái ), mức tỷ giá hối đoái đã phản ánh giá trị ngoại tệ và
quan hệ cung cầu.
Qua quá trình điều hành tỷ giá hối đoái và thực tế nền kinh tế nớc
ta, chúng ta có thể khẳng định tính hợp lý tơng đối khách quan của chính
sách tỷ giá và cơ chế điều hành trong thời gian qua là phù hợp với quá trình
vận động và phát triển của nền kinh tế, phù hợp với thực tế Việt Nam. Tuy
nhiên, với xu hớng ngày càng phát triển của nền kinh tế theo hớng thị
trờng cần xem xét kỹ lợi và hạn chế trong cơ chế điều hành tỷ giá hiện nay
để đa ra giải pháp tối u trong thời gian tới.
4. Giai đoạn điều hành tỷ giá linh hoạt có sự điều tiết của Nhà nớc
từ năm 1997 đến nay.
Giao dịch trên thị trờng ngoại tệ liên Ngân hàng cũng nh thị trờng
ngoại tệ nói chung bị giảm sút. Thực tế sáu tháng cuối năm 1997 nhu cầu
mua ngoại tệ luôn cao hơn nhu cầu bán ngoại tệ và hoạt động của thị trờng
lúc ngng trệ. Doanh số mua 6 tháng cuối năm 1997 đạt 2,5 tỷ USD, giảm
5% so với 6 tháng đầu năm 1997, doanh số bán đạt 2,6 tỷ USD giảm 1% so
với 6 tháng đầu năm 1997, nhiều doanh nghiệp không mua đợc ngoại tệ đã
phải mua với giá cao và chịu lỗ rất lớn do tỷ giá tăng đột biến. Ngoại tệ
tăng giá mạnh đã làm tăng nhu cầu vay vốn VNĐ do lãi xuất thấp hơn và
không chịu rủi ro về tỷ giá đã gây mất cân đối cung cầu VNĐ trên thị
trờng.

27

Nhà nớc ta đã mở rộng liên độ giao dịch của các Ngân hàng thơng
mại từ 1% đến 5% rồi đến 10%. Những giải pháp này cũng đã kịp thời góp

hạn chế, do đó đa đến tình trạng nhập siêu. Ngoài ra còn nguyên nhân
khác nữa là định hớng xuất khẩu yếu, tình trạng nhập lậu tràn lan, trốn
thuế cha đợc quản lý chặt.
Bớc qua năm 1998, những tháng trớc và sau Tết, tình hình tỷ giá
hối đoái trong nớc ngày càng trở nên phức tạp, giá USD mỗi ngày một
tăng, thậm chí có ngày thay đổi giá vài lần điều này đã ảnh hởng tiêu cực
đến đời sống kinh tế xã hội. Nhiều doanh nghiệp cố gắng giữ ngoại tệ trong

28

tài khoản chờ tăng giá để kiếm chênh lệch. Một số doanh nghiệp khác có
nhu cầu ngoại tệ để trả nợ, mua thiết bị hoặc L/C đến hạn thanh toán nhng
lại không giám vay vì sợ tỷ giá ngoại tệ tăng đột biến sẽ không trả đợc nợ.
Đồng ngoại tệ đóng băng, Ngân hàng không mua không bán và cho vay
bằng ngoại tệ đợc. Trớc tình hình đó, chính phủ đã có một quyết định
đúng nhằm kiểm soát ngoại tệ trên lãnh thổ Việt Nam bằng việc ban hành
quyết định 37/1998/ QĐ- TTg ( ngày 14/2/1998 ) " về một số biện pháp
quản lý ngoại tệ " Đây là một bớc thành công lớn của nhà nớc ta trong
vấn đề quản lý và kiểm soát ngoại tệ, nhanh chóng làm giảm cơn sốt tỷ giá
ngoại tệ. Giá USD ở thị trờng tự do hơn một tháng nay đã giảm đến mức
thấp, bình quân là 13.020 VNĐ/USD. Tỷ giá thị trờng tự do, thị trờng có
tổ chức ( thị trờng liên ngân hàng , ngân hàng ) đã sát lại gần nhau. Hiện
nay ngân hàng đã kiểm soát đợc trên 90% lợng ngoại tệ giao dịch trên thị
trờng, đã thu hút từ nhiều nguồn một lợng ngoại tệ tăng thêm.
II. Lợi thế và hạn chế trong cơ chế điều hành
1. Lợi thế
Cơ chế điều hành tỷ giá trên qui định tỷ giá chính thức tạo điều kiện
cho Ngân hàng trung ơng dễ dàng kiểm soát, điều tiết đợc thị trờng hối
đoái. Trớc hết là thị trờng ngoại tệ trên Ngân hàng. Biên độ giao đồng
quanh tỷ giá chính thức là một công cụ hữu hiệu trong suốt giai đoạn vừa

Trung ơng thờng xuyên đợc.
- Việc qui định một mức tỷ giá chính thức nh hiện nay. Khi mức
chênh lệch tơng đối lớn với tỷ giá giao dịch của các Ngân hàng Trung
ơng, và tỷ giá thị trờng tự do, không có ý nghĩa thực tế. Một mặt sự
chênh lệch trên gây ra những yếu tố tâm lý, không tích cực bởi không phải
ngời dân nào cũng hiểu đợc cơ chế quản lý tỷ giá hối đoái của ta. Mặt
khác, khi tỷ giá giao dịch của các Ngân hàng Thơng mại và tỷ giá thị
trờng tự do ổn định trong biên độ qui định, thì việc công bố tỷ giá chính
thức hàng ngày cách xa mức tỷ giá trung bình, trên thực tế không thể hiện
vai trò quản lý của nó.
- Việc qui định một mức tỷ giá chính thức nh hiện nay, khi mức
chênh lệch tơng đối lớn với tỷ giá giao dịch của các Ngân hàng Thơng
mại và tỷ giá thị trờng tự do, không có ý nghĩa thực tế. Một mặt, sự chênh
lệch trên gây ra những yếu tố tâm lý không tích cực bởi không phải ngời
dân nào cũng hiểu đợc cơ chế quản lý tỷ giá hối đoái của ta. Mặt khác, khi
tỷ giá giao dịch của các Ngân hàng thơng mại và tỷ giá thị trờng tự do ổn
định trong biên độ qui định thì việc công bố tỷ giá chính thức hàng ngày
cách xa tỷ giá trung bình, trên thực tế không thể hiện vai trò của nó.
- Việc sử dụng tỷ giá chính thức nh hiện nay để tính thuế xuất nhập
khẩu tỏ ra còn có nhiều điểm cha hợp lý, cha thể hiện đợc vai trò quản
lý vĩ mô và điều tiết đối với hoạt động xuất nhập khẩu. Bởi lẽ khi tỷ giá
chính thức cách biệt với tỷ giá giao dịch của các Ngân hàng Thơng mại và
tỷ gía thị trờng tự do, thì tỷ giá tính thuế sẽ bị hạn chế rất lớn trong vai trò
điều tiết lợi nhuận thu đợc từ hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu. Chênh lệch
về tỷ giá này sẽ tạo ra bất bình đẳng trong quan hệ thơng mại, một số
trờng hợp không tạo đợc lợi thế trong cạnh tranh đối ngoại và khuyến
khích xuất khẩu.
- Với biên độ giao dịch trong phạm vi 5% hiện nay việc qui định mức
chênh lệch giữa tỷ giá mua và bán tỏ ra cha hoàn toàn hợp lý đối với các
Ngân hàng Thơng mại. Thứ nhất, khi thị trờng hối đoái có tính chất động,

Tuy nhiên để nâng cao luận cứ cho việc lựa chọn mục tiêu, xác định
nhiệm vụ cụ thể của chính sách tỷ giá hối đoái chính xác hơn, từ đó lựa
chọn giải pháp, công cụ điều chỉnh để đạt mục tiêu đề ra cần nhận thấy.
Thứ nhất, đối tợng, phạm vi điều chỉnh, tác động trực tiếp của chính
sách nằm trong lĩnh vực tiền tệ , các quan hệ tài chính, tiền tệ trong và
ngoài nớc giữa các chủ thể kinh tế. Tuy nhiên, định hớng điều chỉnh của
chính sách tỷ giá hối đoái có ảnh hởng đến nhiều vấn đề kinh tế vĩ mô
khác ( nợ nớc ngoài, ngoại thơng FDI, huy động vốn nội địa, chiều hớng
vận động của các dòng vốn ). Song đây là các hệ quả gián tiếp và hiệu ứng
thực tế của sự ảnh hởng nói trên còn phụ thuộc nhiều chính sách, yếu tố
khác.
Thứ hai, với t cách về mặt đối ngoại của chính sách tiền tệ tuy có
những đặc thù riêng song hệ thống mục tiêu của chính sách tỷ giá hối đoái
phải xuất phát từ định hớng phù hợp với các mục tiêu cơ bản của chính
sách tiền tệ ở từng giai đoạn phát triển ( tơng ứng với mục tiêu, nhiệm vụ