MỘT SỐ SUY NGHĨ TRONG VIỆC BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY NGHỆ
THUẬT MÚA DÂN GIAN CHĂM
Quảng Đại Tuyên
1. Vài nét về nghệ thuật múa dân gian Chăm
Ngay từ xa xưa người Chăm đã sáng tạo và xây dựng cho mình một nền văn hóa
nghệ thuật hết sức độc đáo, da dạng. Nền văn hóa Chăm tuy chịu nhiều ảnh hưởng
của văn hóa Ấn Độ và văn hóa Đông Nam Á, nhưng nền văn hóa nghệ thuật Chăm
nói chung và nghệ thuật múa Chăm nói riêng vẫn mang tính bản địa sâu sắc và
mang những nét đặc trưng riêng của dân tộc mình. Đặc biệt ngày nay đồng bào
Chăm vẫn còn lưu giữ một nền văn hóa dân gian hết sức phong phú, đa dạng kể cả
văn hóa vật chất (ăn, mặc, ở) và văn hóa tinh thần (phong tục, tập quán, hệ thống
lễ nghi – tin ngưỡng, tôn giáo…)….
Múa là một loại hình nghệ thuật, đóng vai trò rất quan trọng trong các nghi lễ và lễ
hội của người Chăm. Mặc dù trong suốt quá trình lịch sử tồn tại của dân tộc Chăm,
nền văn hóa Chăm đã trải qua nhiều thăng trầm, tuy nhiên nền văn hóa Chăm cũng
như nghệ thuật múa Chăm (đặc biệt là múa dân gian) vẫn tồn tại và có sức sống rất
mạnh liệt trong đời sống văn hóa người Chăm.
Múa dân gian được hình thành trong đời sống lao động cho nên những động tác
mô phỏng rất gần với động tác đời thường của người Chăm như múa đội nước, vãi
chài, chèo thuyền… Hệ thống múa dân gian Chăm Ninh Thuận mang đậm yếu tố
văn hóa bản địa gắn với những hình ảnh sinh hoạt của dân gian. Đồng thời múa
dân gian Chăm còn là phương tiện chuyển tải tâm tư, tình cảm, tư tưởng, tâm niệm
của đồng bào Chăm. Thông qua những tiết tấu, luật động của múa dân gian mà
mọi người có dịp gần gũi, hiểu bết lẫn nhau hơn, đoàn kết và giúp đỡ lẫn nhau
hơn. Bên cạnh đó, nó còn để bày tỏ lòng kính trọng, biết ơn của thế hệ con cháu
đối với ông bà, tổ tiên và các vị thần linh đã giúp họ vượt qua mọi thử thách gian
nan để xây dựng cuộc sống ấm no.Hệ thống múa Chăm được cấu tạo bởi những
luật động đơn giản, dễ hiểu, và có sự phân loại rõ rệt các điệu múa phù hợp với
giới tính. Có những điệu múa chỉ dành riêng cho nữ, cũng có những điệu múa chỉ
dành riêng cho nam. Tuy nhiên, phần lớn những điệu múa này chỉ dành riêng cho
nữ giới.Trong hệ thống lễ nghi, tín ngưỡng dân gian của người Chăm múa dân

Múa dân gian Chăm đang đứng trước nguy cơ mai một của việc sao chép bằng trí
nhớ, bằng truyền khẩu, sự mất mát bởi những nghệ nhân lần lượt qua đời…
Trung tâm Nghiên cứu Văn hóa Chăm Ninh Thuận và Đoàn Nghệ thuật Chăm
Ninh Thuận, Bình Thuận trong nhiều năm qua đã có những đóng góp rất lớn rất
trong việc nghiên cứu, bảo tồn và phát huy nghệ thuật múa Chăm nhưng vẫn chưa
thể đáp ứng hết nhu cầu và vẫn chưa thể làm tốt hơn vai trò của mình.
Một số khó khăn mà những cơ quan này gặp phải:
- Việc bảo tồn, nghiên cứu và phát triển nghệ thuật múa Chăm đòi hỏi phải có kinh
phí họat động. Hiện nay, vẫn chưa có sự đầu tư đúng mức về cơ sở vật chất để cho
Trung tâm Nghiên cứu Văn hóa cũng như Đoàn nghệ thuật Chăm hoạt động một
cách hiệu quả.
- Đội ngũ cán bộ, đặc biệt là cán bộ là người Chăm có khả năng nghiên cứu, hoạt
động trong loại hình nghệ thuật này không nhiều. - Nguồn diễn viên cũng như thế
hệ trẻ vào hoạt động và nghiên cứu về loại hình nghệ thuật múa này ngày càng ít
đi, thế hệ trước đã lớn tuổi nhưng chưa có lớp người kế cận.
Trong nhiều năm qua đã thấy có rất nhiều nổ lực rất lớn từ những nhà biên đạo
múa trong việc cách tân, sáng tạo trong nghệ thuật múa dân gian Chăm. Những sự
thay đổi đó một mặt tạo được sự mới mẻ trong nghệ thuật múa, tuy nhiên cũng
một mặt nó lại tạo nên sự “phản cảm” rất lớn trong trong cộng đồng và trí thức
Chăm.Múa Chăm đòi hỏi phải tuân thủ những quy tắc và tinh thiêng liêng của nó,
nếu sự sáng tạo không tuân thủ những quy tắc này thì chắc chắn sẽ gặp phải phản
ứng từ cộng đồng người Chăm khi tiếp nhận nó. Từ những quy định đó, có thể
xem và nhận ra được sự phản ứng từ cộng đồng Chăm là vì những lý do sau:
- Hình tượng nhân vật múa: Ông Mưdwôn là vị chức sắc cao quý của người Chăm,
thường là chủ lễ ở các lễ hội lớn thì phải có “tác phong đạo đức cao”. Trong nhiều
hoạt động văn hóa văn nghệ, hình tượng của ông Mưdwôn được nhiều biên đạo
múa đưa lên sân khấu. Việc đưa biểu tượng ông Maduen lên sân khấu để mua vui
cho người trần tục là việc xúc phạm đến tôn giáo tín ngưỡng của người Chăm.
Không những thế, hình tượng ông Maduen trên sân khấu với những động tác múa
may, đá giò lái như những tên du thủ du thực… làm giảm đi sự tôn kính và trang

thuật bán chuyên Chăm Ninh Thuận đề họ có điều kiện hơn nữa để hòan thành tốt
công việc của mình. Vì họ có nhiệm vụ sưu tầm, bảo lưu, phát triển, hay giới thiệu
nghệ thuật truyền thống Chăm đến với cộng đồng Chăm, đến với công chúng
trong và ngoài nước.
- Cần có những chính sách đãi ngộ hợp lý cho những cán bộ làm công tác sưu tầm,
nghiên cứu văn hóa Chăm nói chung và múa Chăm nói riêng. Đồng thời cần tăng
cường việc khai thác, sưu tầm, nghiên cứu và phục hồi những điệu múa đã gần
như biến mất, để giới thiệu cho mọi người biết về nghệ thuật múa Chăm.
- Tạo mọi điều kiện thuận lợi cho các văn nghệ sĩ, các nhà hoạt động văn hóa nghệ
thuật là người Chăm để họ sáng tạo ra những giá trị văn hóa thiết thực nhất phục
vụ lại cồng đồng mình. Cần có những ưu đãi cho các nghệ nhân đã có công trong
việc cung cấp tài liệu hoặc truyền thụ những kinh nghiệm của mình cho thế hệ trẻ.
- Một điều rất đáng chú ý nữa là múa Chăm luôn gắn bó với tín ngưỡng dân gian
và tôn giáo nên nó rất thiêng liêng đối với cộng đồng Chăm. Chính vì vậy, những
nhà biên đạo cần phải hiểu và khai thác cho thật đúng giá trị nghệ thuật múa
Chăm.
- Cần khai thác múa Chăm nhiều hơn nữa bằng những buổi diễn phục vụ cho sinh
hoạt văn hóa văn nghệ, phục vụ khách du lịch… có như thế múa Chăm mới thực
sự tồn tại và phát triển được. Qua những lần đi xem những chương trình biểu diễn
nghệ thuât múa Chăm ở Mũi Né (Bình Thuận), Quảng Nam… chúng tôi thấy rằng,
các nhà quản lý du lịch đang khai thác rất tốt nghệ thuật múa Chăm trong du lịch.
Tuy nhiên, khi khai thác nghệ thuật múa Chăm, họ cần phải tuân thủ và phát triển
cho phù hợp với các quy tắc của nghệ thuật múa nói riêng và văn hóa Chăm nói
chung. Có như thế, múa Chăm vừa được tồn tại và được giới thiệu một cách khoa
học đến với các du khách và những người quan tâm đến nghệ thuật múa dân gian
Chăm.
4. Kết luận
Có thể nói rằng, múa dân gian của tộc người Chăm trong bất cứ giai đoạn nào của
lịch sử đều đảm nhiệm vai trò lịch sử lớn lao. Đó là những yếu tố nhằm biểu hiện
sức sống và bản sắc của một dân tộc vượt qua mọi thăng trầm trong lịch sử, đóng