Sáng kiến kinh nghiệm y học đại học – Viêm khớp phong thấp tính

Viêm khớp phong thấp tính

Viêm khớp phong thấp tính (viêm khớp dạng thấp tiến triển)
1. Đại cương:
Viêm khớp loại phong thấp là 1 loại bệnh mãn tính, tự miễn dịch nguyên nhân
chưa rõ. Tỷ lệ phát bệnh từ 1 – 3%, nữ nhiều hơn nam theo tỷ lệ 3/1, bệnh có thể
phát ở mọi lứa tuổi, hay gặp hơn ở tuổi 20 – 40; bệnh tiến triển kéo dài mãn tính.
Về nguyên nhân bệnh lý, cho đến nay vẫn chưa rõ, thường thấy bệnh khởi phát sau
viêm nhiễm, phẫu thuật, chấn thương và sau đẻ.
Đa số các ý kiến cho rằng, bản chất bệnh là do phức hợp tính hoặc lưỡng tương
tính, nhân – quả của viêm nhiễm hoặc là sự rối loạn chuyển hoá trong tổ chức liên
kết làm cho màng xương – khớp biến tính sản sinh kháng nguyên (không phải trở
thành kháng nguyên).
+ Lâm sàng: khớp có biểu hiện sưng, nóng, đỏ, đau, thường ở khớp nhỏ nhưng
không làm mủ, đối xứng, ngày càng lan rộng và nặng dần; tiến tới không cử động
được và biến dạng khớp, toàn thân có thể có sốt.
+ Điện quang: khe khớp hẹp, lỗ chỗ đầu xương.
Bản chất bệnh là phản ứng tự kháng nguyên – kháng thể, yếu tố thấp là một IgM;
yếu tố thấp chiếm đa số ổ 80% các trường hợp, còn kháng thể kháng nhân chiếm
20%, có nhiều tế bào hạt nhỏ (do bạch cầu ăn các phức hợp kháng nguyên – kháng
thể vào trong nguyên sinh chất); dịch khớp có nhiều tế bào hạt nhỏ, không có đám
tích tụ dạng tơ như trong luput; thường hình thành những u hạt dưới da quanh các
mạch máu, có khi có trong cơ tim. Bổ thể trong máu thì bình thường, nhưng trong
dịch khớp thì giảm xuống 1/3.
Ngoài ra có thể có nguyên nhân di truyền vì liên quan đến HLA – DR
4
. Nhưng gần
đây, các tác giả cho là miễn dịch lympho dịch khớp sinh ra IgG biến dị (tự kháng
nguyên) kích thích sản xuất kháng thể chống lại (yếu tố thấp). Phản ứng viêm hình

trầm huyền hoặc trầm khẩn.
- Pháp điều trị: trừ phong trục thấp – ôn kinh tán hàn.
- Phương thuốc: “ôn kinh quyên tý thang”.
Đương qui 20g
Dâm dương hoắc 15g
Quế chi 15g
Cam thảo 5g
Khương bán hạ 15g
Ô tiêu xà 10g
Chế xuyên ô 10g
Địa miết trùng 10g
Phong lịch 10g
Lộc hành thảo 10g.
Nếu đau di chuyển bất định là hành tý, phải thì gia thêm: thảo cốt phong, khương
hoạt, độc hoạt.
Nếu khớp chi thể nặng, phù thũng là trước tý nặng thì phải gia thêm: thương truật,
sinh ý dĩ nhân, sao bạch giới tử…
Nếu bệnh nhân thích nóng, sợ lạnh, gặp nhiệt đỡ đau, gặp hàn đau nặng là thể hàn
tý thì phải thêm: phụ tử chế, ngô công, toàn yết…
Nếu đau khớp nặng, nhức như kim châm, như cắn gọi là thống tý thì phải gia
thêm: tam thất, một dược, diên hồ sách, đào nhân, hồng hoa, kê huyết đằng để hoạt
huyết – hóa ứ.
3.1.2. Tý lâu ngày hóa nhiệt thương âm.
Các khớp sưng, nóng, đỏ, đau; cứng khớp. Mới đầu gặp lạnh đau giảm, nếu lạnh
lâu không có cảm giác thích, gặp nóng lại đỡ. Miệng khô mà đắng, mất ngủ, phiền
táo; lưỡi đỏ, rêu lưỡi vàng hoặc vàng nhờn; mạch huyền tế sác.
- Phương trị: tán hàn trừ thấp – thanh nhiệt thông lạc.
- Phương thuốc: “quế chi thược dược tri mẫu thang” gia giảm.
Quế chi 30g
Xích thược 20g

Thảo cốt phong 10g
Hổ trượng 10g
Chi trường noãn 10g
Chích ngô công 10g
Khương lang 10g
Chích toàn yết 10g.
– Gia giảm:
Nếu thiên về hư thìgia thêm: hoàng kỳ, đẳng sâm.
Thêm dương hư thì gia thêm: cốt toái bổ, bổ cốt chi.
Huyết hư thì gia thêm: đương qui, kê huyết đằng, kỷ tử, a giao.
Thiên âm hư thì gia thêm: thạch hộc, mạch đông, thiên môn đông, qui bản, miết
giáp.
Nếu khí trệ huyết ứ thì gia thêm: đào nhân, hồng hoa.
Hiện nay, phương thuốc trên đã được phổ cập. Sau điều trị, các chỉ tiêu sinh hoá,
huyết học, miễn dich đều được cải thiện rõ rệt; các khớp giảm viêm; chức năng
khớp cùng với chức năng can, thận đều được cải thiện tốt.
3.2. Các phương pháp điều trị khác.
+ Điện châm các huyệt:
- Chi trên: khúc trì, thiếu hải, nội quan, hợp cốc, thần môn, ngoại quan, kiên
ngung, kiên trinh, kiên tỉnh, khúc trạch, đại lăng, dương trì.
- Chi dưới: hoàn khiêu, trật biên, thừa phù, bát liêu, yêu du, bạch hoàn du, ân môn,
ủy trung, tất dương quan, độc tỵ, tất nhãn, túc tam lý, dương lăng tuyền, huyền
chung, giải khê, thái xung.
Thường được chỉ định chọn huyệt tương ứng với vị trí thống điểm (điểm đau – á
thị huyệt), chia làm 2 nhóm luân lưu, cách ngày một lần.
Nếu có đợt tiến triển cấp, có thể châm hàng ngày, thậm chí có thể 3 giờ châm một
lần (thay thế cho thuốc giảm đau; từ 7 – 10 ngày là một liệu trình; 3 – 4 liệu trình
là một đợt điều trị.