Vật lí lớp 12 - Tiết: 22 CÁC MẠCH ĐIỆN
XOAY CHIỀU (1)
1. Mục tiêu:
a) Về kiến thức:
- Phát biểu được định luật Ôm đối với đoạn
mạch điện xoay chiều thuần điện trở.
- Phát biểu được định luật Ôm đối với đoạn
mạch điện xoay chiều chỉ chứa tụ điện.
- Phát biểu được tác dụng của tụ điện trong
mạch điện xoay chiều.
- Viết được công thức định luật ôm cho
mạch chỉ có điện trở, tụ điện và công thức tính dung
kháng.
b) Về kỹ năng:
- Vận dụng được kiến thức đã học để giải
một số bài tập đơn giản.
c) Về thái độ:
- Có thái độ nghiêm túc học tập.

2. Chuẩn bị của GV và HS:
a) Chuẩn bị của GV:
- Một số dụng cụ thí nghiệm như dao động
kí điện tử, ampe kế, vôn kế, một số điện trở, tụ điện
để minh hoạ.
b) Chuẩn bị của HS:
- Ôn lại các kiến thức về tụ điện: q = Cu và

dq
i
dt
.

giữa i và u trong mạch điện xoay chiều
Hoạt động của
GV
Hoạt động của
HS
Kiến thức cơ
bản
- Biểu thức của - Có dạng: i = - Nếu cường
dòng điện xoay
chiều có dạng?
- Chọn điều kiện
ban đầu thích hợp
để  = 0  i =
I
m
cost = I
2
cost

- Ta sẽ đi tìm biểu
thức của u ở hai
đầu đoạn mạch.
- Trình bày kết quả
thực nghiệm và lí
thuyết để đưa ra
biểu thức điện áp
hai đầu mạch.
- Lưu ý: Để tránh
nhầm lẫn, phương
trình điện áp có thể

)
=
U
2
cos(t+ )

Với  là độ
lệch pha giữa
u và i.
+ Nếu  > 0: u
viết:
u = U
m
cos(t+ 
u/i
)

= U
2
cos(t+ 
u/i
)

sớm pha  so
với i.
+ Nếu  < 0: u
trễ pha || so
với i.
+ Nếu  = 0: u
cùng pha với i.

thế nào?
- Tuy là dòng điện
xoay chiều, nhưng
tại một thời điểm,
dòng điện i chạy
theo một chiều xác
định. Vì đây là
dòng điện trong
kim loại nên theo
định luật Ohm, i
và u tỉ lệ với nhau
như thế nào?
- Trong biểu thức
điện áp u, U
m
và U
là gì?
- Dựa vào biểu
thức của u và i, ta
có nhận xét gì?
luật Ohm
u
i
R


- Điện áp tức

U
I
R


thì:
cos
2
i I t


- Kết luận:
1. Định luật
Ohm đối với
mạch điện
xoay chiều:
Sgk
- GV chính xác
hoá các kết luận
của HS.
- Y/c HS phát biểu
định luật Ohm đối
với dòng điện một
chiều trong kim
loại.
2. u và i cùng
pha.
Hoạt động 4 (13 phút): Tìm hiểu về mạch điện
xoay chiều chỉ có tụ điện
Hoạt động của

nguồn điện xoay
chiều để tạo nên
điện áp u giữa
hai bản của tụ
điện. cho dòng điện
một chiều đi qua.
+ Tụ điện cho
dòng điện xoay
chiều “đi qua”.
- HS theo hướng
dẫn của GV để
khảo sát mạch
điện xoay chiều
chỉ có tụ điện.
- Tụ điện sẽ được
+ Tụ điện
không cho
dòng điện một
chiều đi qua.
+ Dòng điện
xoay chiều có

gì về điện tích
trên bản của tụ
điện?
 Độ biến thiên
điện tích q cho
phép ta tính i
trong mạch.
tích điện.

- Bản bên trái
tích điện dương. - Biến thiên theo
thời gian t.

- HS ghi nhận
cách xác định i
trong mạch. q
i
t




- Đạo hàm bậc


q
t



trở thành gì?

- Ta nên đưa về
dạng tổng quát i
= I
m
cos(t + )
để tiện so sánh,
nhất của q theo
thời gian.
- HS tìm q’

cos
( )
2
sin

 
  

 
  
hay:
cos
2 ( )
2
i CU t

 
 
b. Đặt: I =
UC
–sin



cos

- Nếu lấy pha
ban đầu của i
bằng 0  biểu
thức của i và u
được viết lại như
thế nào?



 

và u =
U
2
cost
- Nếu lấy pha
ban đầu của i
bằng 0
thì
cos
2
i I t


và cos
2 ( )
2
u U t


 

- Ta có thể
viết:
1
U
I

 Z
C
có đơn vị
là gì?
1
C
Z
C


- Dựa vào biểu
thức của u và i,
ta có nhận xét
gì?
- Nói cách khác:
Trong mạch điện
xoay chiều, tụ
1
1
. .
( ) . .
C A s
F s s
V C


 

   
 

và i
+ i sớm pha
/2 so với u
(hay u trễ pha
/2 so với i). 3. Ý nghĩa của
dung kháng
+ Z
C
là đại
lượng biểu
hiện sự cản trở
điện là phần tử
có tác dụng làm
cho cường độ
dòng điện tức
thời sớm pha /2
so với điện áp
tức thời.
- Dựa vào biểu
thức định luật
Ohm, Z
C
có vai
trò là điện trở
trong mạch chứa
tụ điện  hay
nói cách khác nó

tác dụng làm
cho i sớm pha
/2 so với u.
dễ dàng hơn? - Tại sao tụ điện
lại không cho
dòng điện không
đổi đi qua?
c) Củng cố, luyện tập: (3 phút)
- GV nhắc lại kiến thức trọng tâm.
d) Hướng dẫn học sinh tự học ở nhà: (2 phút)
- Trả lời câu hỏi trong sgk.
- Làm bài tập trong sgk.
* RÚT KINH NGHIỆM