Phên têm hổc nhêåp mưn 31
http://ebooks.vdcmedia.com
trõ ca võ giấo sû dẩy trûúác tưi mưåt cấch àng mûác” trong khi mën
nối : “Tưi khưng dấm cho mònh mưåt sûå hiïíu biïët à àïí dng àïí
phấn àoấn v.v.v (geeignet)”. Hay mưåt võ giấo sû khấc: “Vïì bưå
phêån sinh dc ca àân bâ mùåc d nhûäng sûå cấm dưỵ (tentions,
versuchungen), xin lưỵi nhûäng mûu toan (tentatives, versuche)”.
Nhûng sûå lúä lúâi hay xẫy ra nhêët, lâm cho ngûúâi ta ch àïën
nhiïìu nhêët lâ trûúâng húåp nối ra nhûäng àiïìu hoân toân trấi vúái
àiïìu àõnh nối. Têët nhiïn trong trûúâng húåp nây, nhûäng liïn quan vïì
thanh êm cng nhû nhûäng sûå giưëng nhau chó àống mưåt vai trô rêët
nhỗ
; àïí thay vâo nhûäng ëu tưë nây ngûúâi ta cố thïí cho rùçng giûäa
nhûäng tiïëng trấi ngûúåc nhau cố mưåt sûå ph húåp rêët gêìn trong sûå
liïn tûúãng vïì têm l. Chng ta cố nhûäng vđ d lêëy trong lõch sûã
loẩi nây. Mưåt ưng ch tõch hẩ nghõ viïån àậ khai mẩc bíi hổp bùçng
cêu sau àêy: “Thûa cấc ngâi, tưi thêëy cố sûå hiïån diïån ca nghõ sơ
vâ tun bưë bïë mẩc bíi hổp ”.
Bêët cûá mưåt liïn tûúãng nâo cố khẫ nùng xët hiïån mưåt cấch
bêët chúåt nhû thïë cng cố thïí àûa àïën kïët quẫ tûúng tûå. Vđ d nhû
ngûúâi ta kïí
lẩi rùçng trong mưåt bûäa tiïåc cûúái ca hai con nhâ
Helmholtz vâ Siemens, nhâ sinh l hổc nưíi tiïëng àậ kïët thc bâi
diïỵn tûâ ca ưng bùçng cêu sau àêy: “Hoan hư sûå kïët húåp múái mễ
giûäa Siemens vâ Halske”. Têët nhiïn khi nối cêu àố ưng ta àậ nghơ
àïën Halske vò sûå liïn tûúãng giûäa hai nhâ Siemens vâ Halske rêët
quen thåc vúái ngûúâi dên thânh Berlin.
Vò nhûäng lệ àố ngoâi nhûäng liïn quan vïì thanh êm vâ sûå
giưëng nhau ca cấc tiïëng, chng ta phẫi thïm vâo sûå liïn tûúãng
giûäa cấc tiïëng nûäa. Nhûng nhû thïë cng chûa à. Cố nhiïìu trûúâng
húåp mâ mën cùỉt nghơa mưåt sûå lúä lúâi chng ta phẫi àïí

cố thïí gấn cho hânh vi sai lẩc nây mưåt nghơa. Ưng ch tõch thûåc
ra khưng chúâ àúåi viïån dên biïíu lâm àûúåc mưåt viïåc gò hay ho nïn
mën cho nố bïë mẩc ln ài. Chng ta cố thïí dïỵ dâng tòm ra
nghơa ca sûå lúä lúâi nây. Khi mưå
t bâ, àûúåc biïët lâ ngûúâi cố nhiïìu
nghõ lûåc, kïí cho chng ta nghe rùçng: “Chưìng tưi vûâa ài khấm bấc
sơ àïí cho bấc sơ chó cho phẫi ùn ëng nhû thïë nâo thò bấc sơ bẫo
anh chùèng phẫi kiïng gò cẫ, anh cûá viïåc ùn nhûäng gò tưi mën” thò
chng ta thêëy nghe rùçng àố lâ mưåt sûå lúä lúâi, nhûng cng thêëy ngay
rùçng bâ ta àậ nối ra nhûäng àiïìu bâ ta dûå àõnh sệ lâm, nghơa lâ bùỉt
ưng chưìng ùn theo kiïën ca bâ ta.
Nïëu chng ta cho rùçng nhûäng sûå lúä lúâi cố mưåt nghơa khưng
phẫi lâ mưåt ngoẩi lïå vâ trấi lẩi, lẩi ln ln xẫy ra thò nghơa nây
ca chng ta cố thïí
gẩt bỗ mổi thûá khấc vâo trong hêåu trûúâng. Bêy
giúâ chng ta cố thïí gẩt bỗ têët cẫ nhûäng ëu tưë sinh l, hay vûâa têm
l vûâa têm sinh l mâ chó àïí àïën nhûäng ëu tưë têm l thưi àïí tòm
hiïíu xem nhûäng hânh vi sai lẩc cố nghơa gò vâ nối lïn nhûäng gò
vïì nghơa ca ngûúâi lúä lúâi. Vò thïë cho nïn chng ta sệ xết nhiïìu
trûúâng húåp nûäa.
Nhûng trûúác khi ài vâo con àûúâng àố, tưi múâi cấc bẩn ài vâo
mưåt con àûúâng khấc hùèn. Cố nhiïìu nhâ thi sơ àậ tûâng sûã dng mưåt
sûå lúä lúâi hay hânh vi sai lẩ
c nâo khấc àïí diïỵn tẫ thú ca mònh. Sûå
kiïån nây tûå nố cng à chûáng tỗ cho chng ta biïët rùçng nhâ thi sơ
coi nhûäng hânh vi sai lẩc vâ àùåc biïåt sûå lúä lúâi khưng phẫi lâ khưng
cố nghơa vò ưng ta àậ cưë lâm nhûäng hânh vi sai lẩc àố. Khưng ai
tin rùçng nhâ thi sơ lêìm lêỵn trong khi viïët rưìi cûá àïí ngun khưng
sûãa chûäa sûå sai lêìm ca mònh , vâ sûå sai lêìm nây sệ trúã thânh mưåt
Phên têm hổc nhêåp mưn 33

mùỉt tưi nhòn thêëy Nâo ài ài.
(Anh mën kếo Questenberg ài cng)
Questenberg - Bẩn lâm sao thïë? Bẩn mën tưi ài àêu?
Octavio - Àïën gùåp nâng.
Questenberg -Gùåp ai?
Octavio (Sûåc nhúá lẩi) - Gùåp qån cưng. Nâo ta ài
Octavio mën nối àïën gùåp ưng qå
n cưng nhûng anh àậ lúä lúâi
vâ nối gùåp nâng, do àố chng ta hiïíu rùçng anh châng nây àậ hiïíu
Sigmund Freud 34
http://ebooks.vdcmedia.com
rộ nhûäng ẫnh hûúãng nâo àậ lâm cho châng chiïën sơ trễ tíi mú àïën
nhûäng lúåi đch ca hoâ bònh.
O. Rank cng àậ tòm ra úã Shakespeare mưåt thđ d cng loẩi.
Àố lâ trong vúã “Ngûúâi lấi bn thânh Vúnidú” trong cẫnh mâ anh
châng si tònh phẫi chổn giûäa ba hưåp àưì. Tưi mën àổc cho cấc bẩn
nghe àoẩn anh ta viïët vïì àiïím àố.
“Trong vúã “Ngûúâi lấi bn thânh Vúnidú” ca Shakespeare
(Hưìi III cẫnh II) cố mưåt sûå lúä lúâi rêët àấng ch vïì phûúng diïån vùn
chûúng vâ k thåt; cng nhû thđ d do Freud kïí lẩi trong
Wallenstein, àiïìu àố chûáng tỗ rùçng cấc nhâ thi sơ hiïíu rộ vïì nhûä
ng
sûå lúä lúâi vâ cho rùçng khấn giẫ cng hiïíu rộ. Bõ cha bùỉt båc rt
thùm àïí chổn mưåt ngûúâi chưìng, nâng Portia tûâ trûúác túái nay vêỵn
thoất khỗi tay nhûäng anh châng mâ nâng khưng thđch do mưåt sûå
ngêỵu nhiïn may mùỉn. Àïën khi thêëy anh châng Bansanio húåp
mònh, nâng chó súå anh châng rt phẫi mưåt lấ thùm tưìi thưi. Nâng
mën nối cho anh nghe lâ d cố rt phẫi mưåt lấ thùm tưìi ài chùng
nûäa, anh cng nïn tin chùỉc rùçng nâng u anh nhûng vò àậ trốt
hûáa nïn khưng dấm nối ra. Trong khi àang tan nất cẫ cội lông,

hiïíu biïët gò vïì y khoa, do mưåt sûå ngêỵu nhiïn may mùỉn àậ tòm àûúåc
nghơa ca mưåt sûå lúä lúâi, mưåt hânh vi sai lẩc mâ khưng cùỉt nghơa
gò khấc nûäa. Chùỉc cấ
c bẩn cng biïët nhâ trâo phng tâi ba
Licktenberg (1742-1799) mâ mưỵi lúâi nối àïìu chûáa àûång cẫ mưåt vêën
àïì (theo lúâi Goethe). Licktenberg kïí lẩi rùçng vò àổc nhiïìu Homere
quấ nïn bêët cûá úã chưỵ nâo cố viïët chûä “angenommen” (nghơa lâ chêëp
nhêån) ưng àïìu àổc thânh Agamemnon. Àố chđnh lâ thuët vïì sûå lúä
lúâi.
Trong bâi hổc sau chng ta sệ xết àïën vêën àïì chng ta cố thïí
àưìng vúái cấc nhâ thi sơ vïì quan niïåm ca hổ vïì cấc hânh vi sai
lẩc khưng?
Lêìn trûúác chng ta àậ xết àïën hânh vi sai lẩc khưng phẫi vïì
phûúng diïån liïn quan giûä
a chng vúái cú nùng mën, mâ vïì
phûúng diïån vúái chđnh hânh vi àố thưi. Cố vễ nhû hânh vi sai lẩc
trong vâi trûúâng húåp cố mang vâi nghơa àùåc biïåt. Chng ta àậ tûå
nh lâ nïëu cố thïí khùèng àõnh àûúåc àiïìu àố trïn mưåt quy mư rưång
lúán hún thò nghơa ca nhûäng hânh vi nây àưëi vúái chng ta sệ cố
nghơa hún lâ nhûäng trûúâng húåp phất sinh ra nhûäng hânh vi àố.
Mưåt lêìn nûäa chng ta phẫi àưìng vúái nhau vïì nhûäng àiïìu
chng ta hiïíu khi ta nối àïën nghơa ca mưåt sûå hoẩt àưång tinh
thêìn. Àưëi vúái chng ta, “y
á nghơa” àố khưng cố gò khấc hún lâ diïỵn
tẫ mưåt mën vâ àõa võ ca nố trong àúâi sưëng tinh thêìn. Trong cấc
cưng trònh khẫo cûáu ca chng ta, chng ta cố thïí thay chûä “
nghơa” bùçng chûä “ mën” hay “khuynh hûúáng”. Nay thò ta tûå hỗi
khưng biïët cấi “ mën” àố cố phẫi chó lâ mưåt bïì ngoâi lûâa dưëi hay
mưåt àiïìu quấ àấng cố tđnh cấch thi vùn hay khưng?
Vêåy chng ta hậy xết nhûäng trûúâng húåp lúä lúâi vâ khẫo cûáu

ngûúâi giâu nghõ lûåc nối trong nhûäng dông trïn “chưìng tưi cố thïí ùn
ëng nhûäng mốn gò tưi mën”. Cố vễ nhû bâ ta mën nối: “Chưìng
tưi mën ùn gò tu anh mën. Nhûng anh cêìn gò phẫi mën.
Chđnh tưi mën thay anh!”. Nhûng sûå lúä lúâi ln ln cho ngûúâi ta
cấi cẫ
m tûúãng rt ngùỉn thåc loẩi sau àêy. Vđ d: Mưåt giấo sû vïì
cú thïí hổc sau khi giẫng xong mưåt bâi vïì lưỵ mi, hỗi cấc sinh viïn
lâ hổ cố hiïíu khưng. Sau khi hổ trẫ lúâi lâ hổ hiïíu, giấo sû hỗi tiïëp:
“Tưi khưng tin nhû thïë vò sưë ngûúâi hiïíu àûúåc sûå cêëu tẩo ca lưỵ mi,
trong mưåt thânh phưë mưåt triïåu ngûúâi cố thïí àïëm trïn àêìu mưåt
ngốn tay chïët nưỵi, trïn cấc àêìu ngốn tay”. Cêu nối rt ngùỉn nây
cố nghơa : giấo sû mën nối chó cố mưỵi mưåt ngûúâi hiïíu àûúåc sûå
cêëu tẩo ca lưỵ mi thưi.
Cẩnh nhûäng trûúâng húå
p vûâa kïí, trong àố nghơa ca sûå lúä
lúâi hiïån ra rộ râng, côn cố nhûäng trûúâng húåp lúä lúâi khưng cố
nghơa gò cẫ vâ do àố trấi hùèn vúái nhûäng àiïìu chng ta chúâ àúåi. Khi
mưåt ngûúâi nối sai mưåt danh tûâ riïng hay phất ra nhûäng êm thanh
chùèng cố nghơa gò hïët cẫ thò têët nhiïn têët cẫ nhûäng hânh vi sai lẩc
nây chùèng cố nghơa gò hïët. Nhûng khi xết k ngûúâi ta sệ thêëy
Phên têm hổc nhêåp mưn 37
http://ebooks.vdcmedia.com
nhûäng tiïëng hay nhûäng cêu ngay cẫ khi sûå khấc biïåt giûäa nhûäng
trûúâng húåp côn nghi ngúâ vúái nhûäng trûúâng húåp thûåc rộ râng khưng
to tất nhû ngûúâi ta àậ tûúãng.
Cố ngûúâi hỗi thùm sûác khoễ ca con ngûåa ca mưåt ngûúâi,
ngûúâi nây trẫ lúâi: “Jan das draut das dauert ” ưng ta mën nối:
“Bïånh nố cố thïí kếo dâi mưåt thấng”. Hỗi ưng nối draut nghơa lâ gò
(mâ ưng sut nûäa àậ dng thay chûä dauert) ưng trẫ lúâi lâ, vò cho
rùçng viïåc con ngûåa ưëm àưëi vúái ưng lâ àiïìu rêët bìn (traurig) ưng àậ

tûâ kïu sai hay gấn cho nố mưåt thanh êm lâm cho ngûúâi ta nhúá lẩi
mưåt vêå
t gò rêët têìm thûúâng. Àố lâ mưåt lưëi chûãi ra rêët quen thåc
mâ nhûäng ngûúâi lõch sûå khưng dấm dng tuy nhiïìu khi trong
thêm têm hổ cng mën dng lùỉm. Lúâi chûãi búái nây thûúâng lâm
Sigmund Freud 38
http://ebooks.vdcmedia.com
cho ngûúâi ta cố vễ thưng minh nhûng lâ cấi thưng minh hẩ cêëp.
Vêåy chng ta cố thïí cho rùçng súã dơ cố sûå lúä lúâi lâ vò trong thêm têm
ngûúâi ta mën chûãi búái bùçng cấch nối sai chûä dng. Nối rưång thïm
ra, chng ta cố thïí dng cấch giẫi thđch àố vúái nhûäng trûúâng húåp lúä
lúâi rêët bìn cûúâi hay khố hiïíu: “Xin múâi cấc ngâi úå lïn àïí chc thổ
ưng ch ca chng ta” (trong khi mën nối: ëng mûâng aufstossen
vâ anstossen). úã àêy quang cẫnh trang nghiïm bõ phấ rưëi bùçng mưåt
tiïëng gúåi lïn mưåt cẫm giấc khố chõu. Trong trûúâng húåp nây quẫ cố
mưåt khuynh hûúáng xët hiïå
n trấi hùèn vúái dấng àiïåu cung kđnh bïì
ngoâi ca diïỵn giẫ. Thûåc ra diïỵn giẫ mën nối: cấc bẩn àûâng tin lúâi
tưi, tưi khưng mën nối nhû thïë àêu, tưi chó mën nhẩo ưng ch
thưi vvv Àố cng lâ trûúâng húåp ca sûå lúä lúâi trong àố nhûäng tiïëng
rêët thûúâng biïën thânh nhûäng tiïëng thư tc.
Khuynh hûúáng biïën àưíi hay àổc sai nây thûúâng thêëy cố úã
nhûäng ngûúâi mën àa chúi hay mën tỗ ra mònh thưng minh. Vâ
mưỵi khi gùåp trûúâng húåp nây thò chng ta thûúâng phẫi tòm hiïíu
xem cố phẫi lâ ngûúâi nối cêu àố mën pha trô hay khưng hay
chđnh àố lâ
mưåt sûå lúä lúâi thûåc sûå.
Nhû vêåy tûác lâ chng ta àậ giẫi quët àûúåc mưåt cấch tûúng
àưëi dïỵ dâng nhûäng àiïìu bđ mêåt ca nhûäng hânh vi sai lẩc. Àố
khưng phẫi lâ mưåt sûå bêët thûúâng mâ lâ nhûäng hânh vi tinh thêìn

nhûäng cêu hỗi nây thò cưng viïåc thûåc sûå ca chng ta múá
i bùỉt àêìu.
Vêåy: sûå giẫi thđch ca chng ta cố giấ trõ vúái mổi trûúâng húåp
lúä lúâi hay khưng? Tưi tin lâ cố vò mưỵi lêìn xết àïën mưåt sûå lúä lúâi
chng ta lẩi quay trúã lẩi lưëi giẫi thđch àố. Nhûng khưng cố gò chûáng
tỗ rùçng khưng cố nhûäng sûå lúä lúâi phất sinh tûâ nhûäng lưëi khấc. Cố
thïí àûúåc. Nhûng àûáng vïì phûúng diïån l thuët thò d cố nhûäng
sûå àố nûäa thò cng chùèng quan hïå gò mêëy, búãi lệ nhûäng àiïìu kïët
lån ca chng ta trong nhûäng dông trïn vêỵn côn ngun giấ trõ
ngay cẫ khi nhûäng sûå lúä lúâi ph
húåp vúái quan niïåm ca chng ta
chó lâ sưë đt, nhûng thûåc sûå khưng phẫi nhû thïë. Côn vïì cêu hỗi sau
àố lâ chng ta cố nïn àem nhûäng kïët quẫ thu lûúåm àûúåc vïì nhûäng
sûå lúä lúâi ấp dng vâo nhûäng hânh vi sai lẩc khấc khưng, cêu trẫ lúâi
ca tưi lâ cố. Cấc bẩn sệ thêëy tưi lâm thïë lâ phẫi khi chng ta xết
àïën nhûäng thđ d vïì viïët sai, tưi àïì nghõ cng cấc bẩn hậy tẩm gấc
vêën àïì àố lẩi cho àïën khi xết xong vêën àïì lúä lúâi.
Vâ bêy giúâ àïën cấc sûå mïåt mỗi, kđch àưång, àậng trđ, rưë
i loẩn
trong sûå ch vâ tìn hoân àống nhûäng vai trô gò trong sûå hoẩt
àưång tinh thêìn? Vêën àïì nây cêìn àûúåc xem xết cêín thêån. Chng ta
khưng hïì ph nhêån nhûäng àiïìu cấc mưn khấc khùèng àõnh; thûúâng
thûúâng mưn nây chó àûa thïm vâo nhûäng àiïìu khùèng àõnh àố
nhûäng ëu tưë múái, vâ trong nhiïìu trûúâng húåp nhûäng àiïìu àûa
thïm vâo nây lẩi lâ nhûäng àiïìu cêìn thiïët. Ẫnh hûúãng ca cấc sûå
kiïån sinh l do nhûäng khố chõu, nhûäng sûå rưëi loẩn trong bưå mấy
tìn hoân, nhûäng tònh trẩng cú thïí suy àưì
i gêy ra àưëi vúái sûå phất
sinh cấc lúä lúâi phẫi àûúåc cưng nhêån hoân toân khưng dê dùåt.
Nhûäng kinh nghiïåm bẫn thên ca bẩn à àïí bẩn cưng nhêån ẫnh

phẫi trûúác mùỉt tưi cố sùén mưåt con àûúâng lâ chùỉc chùỉn tưi phẫi theo
con àûúâng àố khưng? Cêìn phẫi cố mưåt l do gò, mưåt àưång lûåc nâo
thc àêíy tưi. Vêåy nhûäng liïn quan vïì êm thanh, nhûäng sûå giưëng
nhau vïì chûä dng, cu
äng nhû nhûäng ëu tưë vïì cú thïí chó ph hổa
vâo sûå phất minh ra cấc sûå lúä lúâi thưi chûá khưng cùỉt nghơa àûúåc.
Ngay khi tưi àang nối chuån vúái cấc bẩn, trong àa sưë cấc
trûúâng húåp, bâi nối chuån ca tưi khưng hïì bõ rưëi loẩn búãi sûå kiïån
lâ cấc chûä tưi dng cố thïí giưëng cấc chûä khấc vïì êm thanh hay liïn
lẩc chùåt chệ vúái cấc tiïëng phẫn nghơa hay gêy ra nhûäng sûå liïn
tûúãng thûúâng dng. Cêìn àïën ngûúâi ta cố thïí nối nhû Wundt rùçng
sûå lúä lúâi xẫy ra khi sau mưåt cún suy àưìi cú thïí, khuynh hûúáng liïn
tûúãng ất hùèn cấc khuynh hûúá
ng khấc trong viïåc nối nùng. Lúâi giẫi
thđch nây sệ hoân toân àng nïëu khưng cố nhûäng thđ nghiïåm trấi
lẩi cho rùçng nhiïìu khi trong nhûäng sûå lúä lúâi khưng hïì cố bống dấng
ca nhûäng ëu tưë cú thïí hay sûå liïn tûúãng.
Nhûng tưi thêëy cêu hỗi ca bẩn vïì phûúng sấch ngûúâi ta
nhêån thêëy hai khuynh hûúáng cố liïn quan àïën nhau. Cố lệ cấc bẩn
khưng ngúâ rùçng tu theo cêu trẫ lúâi nhû thïë nâo mâ cêu hỗi àố sệ
Phên têm hổc nhêåp mưn 41
http://ebooks.vdcmedia.com
àûa àïën nhûäng kïët quẫ vư cng quan trổng cố thïí xẫy ra àûúåc.Vïì
khuynh hûúáng bõ rưëi loẩn thò khưng côn nghi ngúâ gò nûäa: ngûúâi nâo
cố hânh vi sai lẩc thûúâng cho rùçng mònh bõ rưëi loẩn thûåc. Nhûäng
àiïìu nghi ngúâ chó cố thïí xẫy ra àưëi vúái nhûäng khuynh hûúáng gêy
ra rưëi loẩn mâ thưi. Tưi àậ trònh bây vâ hùèn cấc bẩn cng chûa
qụn: cố rêët nhiïìu trûúâng húåp trong àố nhûäng khuynh hûúáng nây
rêët rộ râng. Sûå cố mùåt ca khuynh hûúáng nây tỗ rộ vúái kïët quẫ ca
sûå lúä lúâi. Ưng viïån trûúãng àậ nối nhûäng àiï

Cố phẫi lâ tưi quấ àa nghi khưng khi cho rùçng ngay trong lc
mưn phên têm hổc xët hiïån ra trûúác mùåt cấc bẩn thò sûå chưëng àưëi
ca cấc bẩn lẩi câng trúã lïn mẩnh mệ hún. Biïët àêu cấc bẩn lẩi
chùèng mën nối rùçng nhûäng bùçng chûáng do cấc ngûúâi nối trïn àûa
ra khưng cố gò chùỉc chùỉn. Cấc bẩn nghơ rùçng nhûäng ngûúâi àố cưë
Sigmund Freud 42
http://ebooks.vdcmedia.com
nhiïn sệ giẫi thđch theo lúâi múâi ca nhâ phên têm hổc vâ nối lïn
tûúãng àêìu tiïn hiïån ra trong ốc hổ nïëu hổ cho rùçng àố cùỉt nghơa
àûúåc sûå lúä lúâi. Àiïìu àố khưng chûáng tỗ rùçng sûå lúä lúâi thûåc sûå cố
nghơa nhû thïë. Cố thïí cố nghơa nhû thïë nhûng cố thïí cố nghơa
khấc. Hổ cng cố thïí cố trong àêìu hổ nhûäng khấc.
Tưi ngẩc nhiïn khi thêëy cấc bẩn khưng hïì dânh cho cấc sûå
kiïån tinh thêìn nhûäng kđnh trổng cêìn thiïët. Cấc bẩn cố tûúãng tûúång
rùçng cố mưåt ngûúâi lâm mưåt phên tđch hốa hổ
c vïì mưåt chêët nâo àố
ra mưåt sưë lûúång nâo nhêët àõnh, vđ d nhû mêëy miligam. Tûâ mưåt sưë
lûúång àố ngûúâi ta cố thïí àûa ra mưåt sưë kïët lån . Cố nhâ hoấ hổc
nâo lẩi dấm ph nhêån nhûäng kïët lån àố bùçng cấch nối rùçng biïët
àêu sưë lûúång àố lẩi khưng àng khưng? Mổi ngûúâi àïìu cưng nhêån
rùçng sưë lûúång lêëy ra chđnh lâ sưë lûúång thûåc mâ ngûúâi ta khưng hïì
ngêìn ngûâ mưåt giêy àïí dûåa vâo àố mâ àûa ra nhûäng kïët lån. Vêåy
mâ àûáng trûúác mưåt sûå kiïå
n vïì tinh thêìn gêy nïn do mưåt tûúãng
nhêët àõnh ca mưåt ngûúâi àûúåc hỗi àïën, ngûúâi ta khưng ấp dng
quy låt àố nûäa vâ cho rùçng ngûúâi àûúåc hỗi cố thïí cố kiïën khấc.
Cấc bẩn cố ẫo tûúãng lâ mònh tûå do vâ khưng mën rúâi bỗ tûå do àố.
Tưi tiïëc lâ khưng thïí àưìng vúái bẩn vïì vêën àïì àố.
Cng cố thïí lâ cấc bẩn nhûúång bưå vïì àiïím nây nhûng lẩi
chưëng àưëi àiïím khấc. Cấc bẩn sệ nối: “Chng tưi hiïíu rùçng k

àûúåc vâ anh châng nây cố vễ cng mën cho ngûúâi ta àûâng gùỉn cho
sûå lúä lúâi ca anh mưåt nghơa gò cẫ. Cố lệ cấc bẩn sệ nghơ rùçng anh
cha
âng nây àậ tỗ ra thư lưỵ trûúác mưåt sûå tòm hiïíu l thuët thìn
tu nhûng chùỉc lâ anh ta biïët mònh àõnh nối gò vâ khưng mën nối
gò. Àng vêåy hẫ? Àố lâ àiïìu côn cêìn phẫi xết.
Lêìn nây chùỉc lâ bẩn cho lâ tưi àậ chõu thua rưìi. Tưi nhû nghe
tiïëng bẩn nối: àố, k thåt ca ưng nhû thïë àố. Khi mưåt ngûúâi nối
lúä lúâi, nối mưåt vâi lúâi gò húåp ưng thò lêåp tûác ưng tun bưë rùçng sûå
phấn àoấn ca ngûúâi àố cố tđnh cấch quët àõnh, búãi vò chđnh mưìm
ưng nối ra mâ. Nhûng nïëu lúâi nối khưng húåp ưng thò ưng bẫo lâ
cấch giẫi thđch c
a ngûúâi àố khưng cố giấ trõ gò cẫ, khưng àấng tin
t nâo.
Sûå viïåc têët nhiïn xẫy ra theo thûá tûå àố. Nhûng tưi trònh bây
mưåt trûúâng húåp tûúng tûå trong àố sûå viïåc xẫy ra cng k lẩ nhû
thïë. Khi mưåt ngûúâi ra trûúác toâ th thûåc tưåi trẩng ca mònh, ưng
quan toâ tin ngay, nhûng khi anh ta chưëi tưåi thò ưng quan toâ
khưng tin. Nïëu sûå viïåc khưng xẫy ra nhû thïë thò lâm sao xûã kiïån
àûúåc, cho nïn d cố nhiïìu sûå nhêìm lêỵn ngûúâi ta vêỵn bõ bố båc
phẫi theo cấch àố.
Nhûng bẩn cố phẫi lâ ưng quan toâ khưng? Vâ ngûúâi nối lúä
lúâi cố phẫi lâ ngûúâi ra toâ khưng? Sûå lúä lúâ
i cố phẫi lâ mưåt tưåi
khưng?
Cố lệ chng ta khưng thïí khưng nối túái sûå so sấnh nây àûúåc.
Nhûng bẩn cố thêëy lâ ngay khi ài sêu vâo nhûäng vêën àïì cố vễ nhû
khưng cố gò quan trổng ca nhûäng hânh vi sai lẩc lâ lêåp tûác thêëy
ngay sûå khấc biïåt giûäa hai lưëi l lån trïn khưng, nhûäng khấc biïåt
mâ chng ta chûa khùỉc phc àûúåc. Tưi àïì nghõ bẩn hậy tẩm giûä

àiïím tûåa vâ nhûäng dêëu hiïåu nây àïën tûâ nhiïìu ngìn lùỉm. Trûúác
hïët bùçng cấch so sấnh vúái nhûäng hiïån tûúång khưng liïn quan gò
àïën cấc hânh vi sai lẩc, vđ d nhû viïåc nối sai mưåt danh tûâ trong
mưåt hânh vi sai lẩc c
ng cố tđnh chêët chûãi búái nhû trong viïåc cưë
nối sai. Sau nûäa bùçng cấch xết tònh trẩng tinh thêìn phất sinh ra
hânh vi sai lẩc, hiïíu rộ tđnh nïët ca ngûúâi lâm hânh vi nây, khẫo
sất nhûäng cẫm tûúãng ca ngûúâi àố trûúác khi hânh vi xẫy ra vâ
phẫn ûáng ca ngûúâi nây sau khi cố hânh vi sai lẩc. Trûúác hïët
chng ta àûa ra nhûäng phûúng thûác giẫi thđch hânh vi sai lẩc bùçng
cấch dûåa vâo nhûäng ngun tùỉc cố tđnh chêët chung. Àiïìu thu lûúåm
àûúåc trong trûúâng húåp nây chó lâ àiïìu ûúác àoấn, mưåt dûå àõnh thđch
húåp cêìn àûúåc khùèng àõnh bùçng cấch xế
t tònh trẩng tinh thêìn.
Nhiïìu khi chng ta phẫi chúâ àúåi nhûäng sûå diïỵn biïën tiïëp theo ca
hânh vi sai lẩc múái cố thïí khùèng àõnh àûúåc.
Khưng phẫi lâ tưi cố thïí dïỵ dâng cung hiïën cấc bẩn nhûäng
bùçng chûáng vïì nhûäng àiïìu nối trïn nïëu tưi cûá trò trïå mậi trong
phẩm vi nhûäng sûå lúä lúâi, d rùçng ngay trong phẩm vi nây cng cố
nhiïìu thđ d rêët tưët. Anh châng trai trễ àïì nghõ vúái mưåt bâ àïí
“begleitdigen” (liïn húåp giûäa hai chûä begleiten (ài cng) vâ
Phên têm hổc nhêåp mưn 45
http://ebooks.vdcmedia.com
belidigen (thêët lïỵ) bâ ta, quẫ lâ mưåt anh châng nht nhất). Ngûúâi
àân bâ mën chưìng ùn ëng nhûäng thûá mònh mën chđnh lâ mưåt
ngûúâi àêìy nghõ lûåc biïët nùỉm quìn cai quẫn trong nhâ. Côn trûúâng
húåp nây nûäa: mưåt hưåi viïn trễ tíi ca hưåi Concordia àổc mưåt bâi
diïỵn vùn giổng rêët mẩnh mệ, trong àố anh ta gổi ban giấm àưëc lâ
ban “cho vay” (Vorschuss) trong khi àấng lệ phẫi gổi lâ “ban chó
huy” (Vorstand) hay u ban (ausschuss). Anh châng àậ vư tònh

chuån lêëy chưìng ca bẩn vâ khưng chõu àûúåc ưng chưìng ca bẩn.
Chng ta côn nhiïìu àiïìu mën nối nûäa vïì sûå qụn tïn. Àiïìu
quan trổng àưëi vúái chng ta úã àêy lâ trẩng thấi tinh thêìn trong lc
ngûú
âi ta qụn.