MỐI QUAN HỆ GIỮA VẤN ĐỀ DÂN TỘC VÀ VẤN ĐỀ GIAI CẤP TRONG TƯ TƯỞNG
HỒ CHÍ MINH
18/05/2011 3:31:52 SA
PGS,TS Đức Vượng *
1. Do chưa nghiên cứu thấu đáo tư tưởng Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc và
vấn đề giai cấp, có người viết bài đăng báo, tạp chí, cho rằng, Hồ Chí Minh là một người dân tộc chủ
nghĩa, một người chạy theo chủ nghĩa dân tộc, một người dân tộc thuần tuý, chứ không phải là người
thiên về đấu tranh giai cấp. Nhận thức này là không đúng với thực chất tư tưởng của Người. Nhiều
khi, ai đó, chỉ đọc qua loa các tác phẩm của Hồ Chí Minh, rồi vội vã áp đặt ý nghĩ chủ quan của mình
vào tư tưởng của Người và bảo đấy là tư tưởng Hồ Chí Minh. Lối nghiên cứu tắc trách này, thực chất
đã xuyên tạc tư tưởng Hồ Chí Minh. Vì vậy, vấn đề đặt ra là phải nghiên cứu thật kỹ, thật sâu, đọc đi,
đọc lại các tác phẩm của Người, rất trung thực, khách quan trong khi nghiên cứu, chúng ta mới có
thể từng bước tìm ra đúng bản chất tư tưởng Hồ Chí Minh.
Trước hết, cần làm rõ khái niệm vấn đề "dân tộc" và "dân tộc chủ nghĩa".
"Dân tộc" là một khối cộng đồng nhiều người; được hình thành trong quá trinh lịch sử, sinh ra trên
cơ sở một ngôn ngữ chung, lãnh thổ chung, một đời sống kinh tế chung, một cấu tạo tâm lý chung,
biểu hiện trong một nền văn hoá chung cơ bản. Từ khi xuất hiện vấn đề giai cấp và đấu tranh giai
cấp, xã hội trong dân tộc tiến theo xu hướng chính trị của dân tộc mình. Vì vậy, dân tộc là một phạm
trù lịch sử - xã hội. Cũng không nên lẫn lộn dân tộc với chủng tộc, dân tộc với bộ lạc.
"Dân tộc chủ nghĩa" (chủ nghĩa dân tộc) là tư tưởng và chính sách của các thế lực thống trị tư
sản nhằm kích thích những thù hằn dân tộc, củng cố quyền thống trị của dân tộc này đối với dân tộc
khác. Chủ nghĩa dân tộc do chế độ tư bản đẻ ra. Giai cấp tư sản truyền bá chủ nghĩa dân tộc đã gieo
rắc sự bất hoà, thù hằn, chia rẽ giữa giữa dân tộc này với dân tộc khác. C.Mác, Ph.Ăngghen,
V.I.Lênin, Hồ Chí Minh lấy chủ nghĩa quốc tế xã hội chủ nghĩa (có lúc các ông gọi là "chủ nghĩa quốc
tế") để đối lập với chủ nghĩa dân tộc tư sản, xác lập yêu sách và quyền tự quyết của các dân tộc, tạo
sự bình đẳng giữa các dân tộc.
Đấu tranh dân tộc là đấu tranh để giải phóng dân tộc. Đấu tranh giai cấp là đấu tranh để giải
phóng giai cấp. Sự kết hợp giữa đấu tranh dân tộc và đấu tranh giai cấp là để giải phóng dân tộc và
giải phóng giai cấp cần lao.
Hồ Chí Minh là một nhà yêu nước chân chính, một nhà cách mạng sáng tạo, vị anh hùng giải
phóng dân tộc, không dính dáng gì đến chủ nghĩa dân tộc. C.Mác từ một nhà dân chủ trở thành một

1924, Người nói: Trường Đại học Phương Đông "đã dạy chúng tôi nguyên lý đấu tranh giai cấp"
2
. Và
cũng ngay từ năm 1924, Người còn nói: "Các dân tộc ở đó
3
không bao giờ có thể ngẩng đầu lên
được nếu không gắn bó với giai cấp vô sản thế giới"
4
.
2. Từ những vấn đề lý luận cơ bản trên đây, có thể nói rằng, tư tưởng Hồ Chí Minh là sự kết hợp
một cách nhuần nhuyễn giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp, giữa vấn đề dân tộc và vấn đề dân
chủ để giải quyết vấn đề xã hội. Từ cơ sở tư tưởng này, Người đã tìm thấy vấn đề độc lập dân tộc và
chủ nghĩa xã hội. Tư tưởng về giải phóng xã hội, giải phóng giai cấp, giải phóng con người cũng xuất
phát từ tư tưởng của sự kết hợp giữa vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp. Mưu cầu cuộc sống ấm no,
tự do, hạnh phúc, dân chủ, bình đẳng, chống mọi áp bức, bất công xã hội đã mang nặng trong trái tim
và khối óc của Người ngay từ khi Người ra đi tìm đường cứu nước, cứu dân.
Xét về mặt lý luận, để giải quyết vấn đề mất dân tộc và mất dân chủ ở Việt Nam hồi đầu thế kỷ
XX, Hồ Chí Minh đặt vấn đề dân tộc lên trước hết, trên hết. Trong tác phẩm "Bản án chế độ thực dân
Pháp" (viết từ năm 1923, xuất bản năm 1925), Người đã đặt vấn đề "đấu tranh giải phóng dân tộc"
5
và kêu gọi các dân tộc bị áp bức hãy vùng lên!
3. Để giải quyết vấn đề dân tộc và giai cấp, dân tộc và dân chủ, về lý luận, Hồ Chí Minh đi từ vấn
đề giải phóng dân tộc đến vấn đề giải phóng giai cấp, từ vấn đề dân tộc đến vấn đề dân chủ, nhưng
trong thực tế phương pháp của Người lại đi từ vấn đề giai cấp đến vấn đề dân tộc, từ vấn đề dân chủ
đến vấn đề dân tộc. Theo Người, để giải quyết vấn đề dân tộc, thì phải giải quyết vấn đề giai cấp và
vấn đề dân chủ.
Những cuộc đấu tranh đầu tiên trên nghị trường quốc tế, Hồ Chí Minh thẳng thắn nêu vấn đề đòi
quyền dân chủ cho nhân dân Việt Nam. Sức hấp dẫn trong lúc ban đầu đi tìm đường cứu nước của
Nguyễn Tất Thành chính là lá cờ cách mạng dân chủ tư sản ở phương Tây. Ngay từ năm 1923,
Người trả lời phỏng vấn của một nhà báo Liên Xô Ôxíp Manđenxtam, rằng: "Khi tôi độ mười ba tuổi,

Năm 1921, Nguyễn Ái Quốc viết bài "Phong trào cộng sản quốc tế"
8
. Trong bài viết này, Người đề
cập một cách toàn diện vấn đề dân chủ ở châu Ấ và Đông Dương. Người viết:
"Cái mà chúng tôi thiếu để trở thành cộng sản, là những điều kiện cơ bản nhất để hành động:
Tự do báo chí
Tự do du lịch.
Tự do dạy và học
Tự do hội họp"
9
.
Trong cuộc hành trình cứu nước, Nguyễn Ái Quốc nhận ra rằng, muốn đòi được quyền tự do, dân
chủ, thì phải giải quyết vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp. Đấu tranh đòi quyền dân chủ chỉ là bước
đệm để đi đến giải quyết vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp.
5. Phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp, trong xây dựng hoà bình,
nhất là những năm đổi mới, vấn đề dân tộc và vấn đề giai cấp được biểu hiện trước hết ở vấn đề nhà
nước và vấn đề xã hội.
Về vấn đề nhà nước: Trong những năm đổi mới, Đảng đã nghiên cứu và đưa vào nghị quyết của
Đảng vấn đề xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của nhân dân, do nhân dân,
vì nhân dân
11
. Nội dung của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam bước đầu được phác
thảo ra là xác định đây là Nhà nước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, mọi quyền lực của Nhà
nước thuộc về nhân dân; quản lý mọi mặt đời sống xã hội bằng pháp luật; đưa đất nước phát triển
theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam được xây dựng
trên cơ sở tăng cường, mở rộng khối đại đoàn kết toàn dân tộc, lấy liên minh giai cấp công nhân, giai
cấp nông dân và tầng lớp trí thức làm nền tảng, do Đảng lãnh đạo.
Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ. Thực
hiện dân chủ xã hội chủ nghĩa, phát huy mạnh mẽ quyền làm chủ của nhân dân, xem đây là nhiệm vụ
quan trọng hàng đầu và cũng là bản chất ưu việt của Nhà nước ta. Nhà nước phải liên hệ chặt chẽ

yếu. Nguyên nhân dẫn đến tình trạng này là khâu đào tạo, tuyển dụng và bồi dưỡng yếu. Để khắc
phục nó, cần phải nghiêm ngặt trong việc tuyển dụng công chức, viên chức vào làm việc trong bộ
máy công quyền. Bộ hồ sơ của người xin tuyển dụng phải bảo đảm đầy đủ các giấy tờ như bằng cấp,
giấy chứng nhận sức khoẻ, năng lực chuyên môn, ngoại ngữ, tin học, sự cam kết không cơ hội, tiến
thân bằng chính thực lực của mình, chứ không phải dựa dẫm vào người khác; kiểm tra về trình độ và
cách đối nhân xử thế trong mối quan hệ giữa người và người.
Về vấn đề xã hội, phải tính đến phát huy sức mạnh của nhân tố con người, tất cả vì cuộc sống ấm
no, tự do, hạnh phúc của nhân dân, vì lợi ích vật chất và tinh thần của công dân Việt Nam. Muốn vậy,
vấn đề đặt ra là phải bổ sung nhiều hơn nữa chính sách đối với con người. "Cương lĩnh xây dựng đất
nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội" (Bổ sung, phát triển năm 2011) đã được Đại hội XI
của Đảng thông qua đã đặt vấn đề "xây dựng con người, nâng cao đời sống nhân dân, thực hiện tiến
bộ và công bằng xã hội"
13
. "Con người là trung tâm của chiến lược phát triển, đồng thời là chủ thể
phát triển"
14
. Đây là những vấn đề rất lớn, rất cơ bản, một vấn đề mà Chủ tịch Hồ Chí Minh suốt đời
mong muốn. Để triển khai vấn đề này vào trong đời sống xã hội, đòi hỏi phải huy động sức mạnh
tổng lực của nhân dân và phải có cả một hệ thống chính sách cụ thể mới làm được.
Muốn giải quyết cơ bản trên phương diện lý luận vấn đề con người, trước hết, phải tính đến mối
quan hệ giữa con người và con người, đến việc giải quyết có hiệu quả chính sách dân số và việc làm,
tạo sự hài hoà giữa phát triển dân số và phát triển việc làm. Đặt vấn đề giảm tốc độ tăng dân số và
đề cao chất lượng sinh đẻ một cách có kế hoạch là chính sách phải được đặt lên hàng đầu.
Phương hướng quan trọng nhất để giải quyết việc làm là thực hiện tốt Chiến lược phát triển kinh
tế - xã hội giai đoạn 2011-2020, đặc biệt phải coi trọng sản xuất và dịch vụ. Nâng cao chất lượng
nguồn nhân lực đang là vấn đề của cả ngày hôm nay và ngày mai. Giáo dục và đào tạo, khoa học và
công nghệ, bảo vệ môi trường đều là những vấn đề lớn, gắn bó với con người, cần phải thực hiện
bằng những chính sách bổ sung.
Sự tạo dựng một cộng đồng xã hội gắn bó sẽ tạo thành sức mạnh cộng hưởng của toàn dân tộc.
Xét dưới góc độ công dân, thì cán bộ, đảng viên, nhân dân, tất cả đều là những con người. Để