75
MƯA LŨ VÀ NHỮNG ĐỊNH HƯỚNG TRONG VIỆC XÁC ĐỊNH THỜI
VỤ SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP TRÁNH LŨ Ở THỪA THIÊN HUẾ
Lê Văn Ân
Trường Đại học Sư phạm, Đại học Huế

I. ĐẶT VẤN ĐỀ
Lũ lụt trên các sông suối Thừa Thiên Huế được hình thành chủ yếu do mưa
và chỉ khi mưa (cường độ, thời gian, tính chất, lượng và diện mưa ) đạt đến hạn
độ nhất định. Tất cả các đặc trưng như: Cường suất, mực nước, thời gian, diện
ngập và cả tác hại của lũ lụt đều phụ thuộc sâu sắc vào các đặc trưng trên của
mưa và điều kiện địa lý biến đổi (độ no nước của lớp phủ, thủy triều) của tỉnh mà
trong đó mưa vẫn đóng vai trò quyết định nhất.
Nằm ở khu vực trung gian, mưa ở Thừa Thiên Huế biến động rất thất
thường kéo theo sự biến động thất thường của lũ làm cho nền sản xuất nông
nghiệp có hệ số rủi ro rất cao. Nghiên cứu quy luật và bất quy luật của mưa tạo lũ
từ đó làm cơ sở cho việc xác định thời gian sản xuất nông nghiệp giảm nhẹ thiên
tai là vấn đề cấp thiết đối với các nhà khoa học. Xuất phát từ thực tế đặt ra, trên
cơ sở phương pháp thu thập xử lý số liệu, phân tích tổng hợp mối quan hệ nhân
quả chúng tôi đã rút ra được những điểm cơ bản của vấn đề. 76
II. NỘI DUNG
1. Mưa tạo lũ ở Thừa Thiên Huế.
Thừa Thiên Huế là tỉnh có lượng và số ngày mưa năm rất cao so với cả
nước cũng như các tỉnh thuộc khu vực (bảng 1)
Bảng 1: Lượng mưa và số ngày mưa trung bình năm ở một số địa điểm
Địa điểm Lượng mưa trung bình năm

Yếu, mưa không lớn, thời gian
ngắn
Hội tụ vĩ hướng Tháng VIII-IX
Yếu (mạnh hơn so với kinh
hướng) mưa lớn, diện rộng và
thời gian dài
Front cực đới Tháng X-XII Không mạnh, gây mưa vừa, 78
thời gian dài.
Không khí lạnh Cuối tháng XII-I Yếu, mưa nhỏ, thời gian dài.
Các nguyên nhân trên có thể tác động riêng lẻ và có thể tác động kết hợp.
Khi có tác động kết hợp thường tạo mưa rất lớn, dồn dập, thời gian dài, diện rất
rộng và xác suất tạo lũ và lũ lớn rất cao. Dựa vào nguyên nhân và mức độ tác
động của các nguyên nhân tạo lũ ở Thừa Thiên Huế, ta có thể chia ra các loại lũ
sau.
1.1. Mưa lũ tiểu mãn:
Lũ tiểu mãn là một đặc thù của sông suối miền Trung (từ sông Cả trở vào).
Lũ tiểu mãn thường xảy ra từ tháng V-VI, được hình thành chủ yếu do mưa hội
tụ kinh hướng và ngoài ra có thể do ảnh hưởng gián tiếp của bão áp thấp nhiệt
đới. Nguyên nhân gây mưa tạo lũ này thường có tính đơn lẽ, nhiễu loạn yếu tại
Thừa Thiên Huế nên mưa có cường độ không lớn, thời gian ngắn và diện hẹp.
Hơn thế nữa, thời gian này Thừa Thiên Huế chịu tác động của gió tây nam khô
nóng nên nước chứa trong lớp phủ khô kiệt và mực nước trên sông suối còn lại
rất thấp. Chính vì các lý do này, lũ tiểu mãn ở Thừa Thiên Huế thường nhỏ, lũ
đơn và thời gian rất ngắn. Tuy nhiên cũng có những năm có sự tác động đồng
thời của hội tụ và bão thì lượng mưa lớn và lũ tiểu mãn cũng có độ cao và cường
suất lớn đáng kể.
1.2. Mưa lũ chính mùa:

80
Nguồn: Nguyễn Việt - Đặc điểm khí tượng - thuỷ văn Thừa Thiên Huế
1.3. Mưa lũ sớm và lũ muộn:
Mưa lũ sớm và lũ muộn là mưa tạo lũ xảy ra sớm hoặc muộn hơn so với
mùa lũ quy ước. Lũ sớm ở Thừa Thiên Huế thường xảy ra vào tháng IX (tần suất
khoảng 30%) và có thể rơi vào tháng VII, VIII nhưng tần suất rất nhỏ. Lũ sớm
được tạo thành do tác động đơn lẽ cường độ yếu của bão và áp thấp nhiệt đới (tác
động gián tiếp là chủ yếu nên mưa không lớn thời gian ngắn). Hơn thế nữa, thời
kỳ này ở Thừa Thiên Huế mới trải qua thời kỳ khô hạn nên nước dự trữ trong lớp
phủ, trên các dòng sông rất ít. Chính vì vậy lũ sớm thường ít xảy ra và nếu xảy ra
thì các trị số đều rất nhỏ, mức độ tác hại không đáng kể (loại trừ lũ quét có thể
xảy ra) và chủ yếu cũng ở các vùng đất thấp.
Ngược lại với lũ sớm ở Thừa Thiên Huế còn có lũ rất muộn. Lũ muộn
thường xảy ra vào cuối mùa mưa lũ và vào khoảng tháng XII và có thể tháng I
(nhưng rất ít xảy ra). Vào thời kỳ này, các hình thể gây mưa đã bị suy yếu rất
nhiều và chủ yếu mưa là do hoạt động của khối không khí lạnh phát triển mạnh
tràn xuống phía nam và ảnh hưởng tới tỉnh. Do nguyên nhân gây mưa như vậy
nên mưa ở Thừa Thiên Huế trong thời kỳ này thường có cường độ nhỏ nhưng
diện mưa rộng và thời gian dài. Mặc dù lượng mưa ít như vậy nhưng trong thời
kỳ này lớp phủ đã dư thừa nước, lượng nước dự trữ trong dòng sông rất lớn nên
cũng rất dễ tạo lũ. Tuy nhiên, lũ vào thời kỳ này thường có cường suất, mực
nước không lớn nhưng thời gian lũ thường rất dài. 81
II.2. Những định hướng xác định thời vụ sản xuất nông nghiệp tránh lũ
ở Thừa Thiên Huế:
Lũ lụt đối với sản xuất nông nghiệp trong một chừng mực nhất định nó có
tác động tích cực như: bồi đắp phù sa, thau chua rửa mặn Tác động tích cực
nhất của lũ là tạo nguồn nước tưới, hạn chế xâm nhập mặn vào thời kỳ khô

gian
sinh
trưởng
(ngày)
Tên lũ
Thời kỳ
đối tượng
SX bị ảnh
hưởng
Xuống
giống
Thu
hoạch
Né tránh
các bất lợi
khác
Lúa
đông
xuân
115-
120
Lũ muộn
Xuống
giống
Cuối
tháng XI
đầu XII
15-30/V
- Rét
muộn, gió

hoạch
Cuối
tháng V
Chậm
nhất 15-
20/IX

Ngô
đông
xuân
120
Lũ tiểu
mãn
Thu
hoạch
Cuối
tháng I
đầu
tháng II
15/V
- Thời tiết
lạnh gieo
hạt, gió
TN khô
nóng khi
trổ bắp
Ngô hè
thu
120
Lũ chính

tháng III

Cuối
tháng VI
84
lang hè sớm hoạch đầu
tháng
VII
Rau
đông
xuân
Lũ muộn
Xuống
giống
Tháng
XI
Cuối
tháng IV

Tránh gió
TN khô
nóng
Rau hè
đậu
xanh,
đen, mè


phương cụ thể của lũ lụt. Vì vậy trong quá trình thực thi thời gian sản xuất trên
cần phải có sự linh hoạt theo từng năm và từng địa phương trong tỉnh mới hạn
chế được rủi ro cao nhất do lũ lụt gây ra đối với sản xuất nông nghiệp.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Lê Văn Ân. Mưa Thừa Thiên Huế, Tập san khoa học ĐHSP Huế số 8
(1993)
2. Lê Văn Ân. Tính trái mùa và biến động của mưa Thừa Thiên Huế, tác
hại và định hướng giải pháp tránh thiệt hại. Thông báo khoa học
ĐHSP Huế số 1(2002)
3. Lê Văn Ân. Một số loại tính thời tiết đặc biệt ở Thừa Thiên Huế và
một số lưu ý trong việc xác định thời gian gieo trồng đối với cây ngắn
ngày. Tạp chí Khoa học ĐH Huế số 13 (2002).
4. Lê Văn Ân. Thời tiết gió mùa đông bắc và tác hại đối với ngành trồng
trọt ở Thừa Thiên Huế. Tạp chí Khoa học ĐH Huế số 14 (2002).
5. Chương trình 42A. Tập số liệu khí tượng thuỷ văn Việt Nam (1989)
6. Đỗ Đình Cương. Khí hậu Việt Nam, NXB Lửa Thiêng (1968) 86
7. Đài khí tượng thuỷ văn BTT. Đặc điểm khí hậu, thuỷ văn BTT (1985)
8. Bài khí thượng thuỷ văn Thừa Thiên Huế. Bảng thống kê lượng mưa
10 năm (1976-1986).
9. Lê Khắc Phò. Khí hậu đồng bằng khu vực Huế. Sở VH - TT thể thao
Thừa Thiên Huế (1993).
10. Trương Thị Xuân Mãng. Tương quan mưa lũ ở Huế. Khóa luận tốt
nghiệp ĐHSP Huế (1987).
11. Phạm Ngọc Toàn. Khí hậu Việt Nam, NXB KH - KT Hà Nội (1975).
12. Nguyễn Việt. Báo cáo tổng kết đề tài. Đặc điểm khí hậu Thừa Thiên
Huế. Đề tài nghiên cứu khoa học cấp tỉnh (1998).


atmosphere, air convergence, fronts & cold air and the additimal effect of the
insuseptibility of the plantation cover, and rivers and streams The cause of
rainfall and floods depend on definite seasons and different conditions of the in
suseptibility of water of the plantation cover and rivers and streams. On the basis
of the season when floods happen, and the practice of plants in Thua Thien Hue
and ecological laws,we determine particular plantting seasons for some seasonal
crops so that we can avoid floods and adverse weathers in their development
(table 4). The appropriate production seasons we propose is based upon the most
frequency of floods whose progress and distribution has been very conplex. For
this reason, the use of the proposed production seasons must be flexible
according to particular year, particular regions in order to restrict to the
maximum risk in production. 89