Giúp học sinh lớp 5 rèn kỹ năng sử dụng từ ngữ phù hợp
trong viết văn tả cảnh
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Trong chương trình Tiểu học, môn tiếng Việt có vai trò rất quan trọng,
làm nền tảng cho học sinh rèn luyện, trau dồi và phát huy ngôn ngữ mẹ đẻ.
Tiếng Việt là một trong số ít các ngôn ngữ hết sức phong phú và đa dạng và
có sức biểu cảm, có tính thẩm mỹ cao. Từ ngữ tiếng Việt tinh tế và giàu hình
ảnh. Do đó, nếu biết cách sử dụng từ ngữ trong viết văn sẽ giúp các em
truyền đạt đến người đọc những nội dung thông tin một cách có hiệu quả
nhất. Chính vì vậy, việc rèn kỹ năng sử dụng tiếng Việt cho học sinh lớp nói
chung và học sinh lớp 5 nói riêng là rất cần thiết và ý nghĩa thực tiễn, giúp
các em phát triển tư duy sáng tạo và khả năng sử dụng từ ngữ sinh động,
giàu hình ảnh trong viết văn tả cảnh.
ở Tiểu học, Tiếng Vịêt là môn học công cụ, thông qua môn học, học
sinh tiếp thu được những kiến thức cơ bản về tiếng mẹ đẻ, đồng thời rèn cho
học sinh kỹ năng sử dụng tiếng Việt trong nghe, nói, đọc, viết. Tập làm văn
là một phân môn của môn Tiếng Việt. Thông qua phân môn Tập làm văn,
học sinh được rèn luyện kỹ năng dùng từ chính xác, phù hợp, biết lựa chọn
từ tiêu biểu, phù hợp, bước đầu hình thành ý thức sử dụng từ có nghệ thuật,
để từ đó các em có thể viết được một bài văn hay, giaù tính nghệ thuật. Mặt
khác, Văn tả cảnh có thể được coi là trọng tâm của thể loại văn miêu tả trong
phân môn Tập làm văn ở lớp 5. Đây là một loại văn có chức năng tái hiện sự
vật, hiện tượng, hoạt động một cách sinh động. Vì vậy, để có được bài văn
hay cần sử dụng từ loại và loại từ, các nghệ thuật tu từ (nhân hoá, so
sánh…). Các yếu tố đó giữ một vai trò quan trọng trong việc diễn đạt tư
tưởng, tình cảm của học sinh và phù hợp với biểu đạt đặc điểm, thuộc tính
của sự vật, hiện tượng để tạo nên một bức tranh bằng lời văn sinh động,
1
Giúp học sinh lớp 5 rèn kỹ năng sử dụng từ ngữ phù hợp
trong viết văn tả cảnh
với những gam màu văn học ấn tượng bằng ngôn từ. Vì vậy, nếu các em

B1. Điều tra về lỗi sai về dùng từ của học sinh
T/T Lỗi sai Kết quả
Giỏi Khá T.bình Yếu
01 Dùng từ không đúng nghĩa 03 05 13 07
02 Dùng từ sai mô tả âm thanh, cấu
tạo
03 05 15 06
03 Dùng từ sai kết hợp từ 03 06 13 07
04 Dùng từ sai do lặp từ 03 04 14 08
Ngoài những lỗi do dùng từ thì học sinh còn có biểu hiện sai về nội
dung, do chưa nắm được khái niệm, chưa nắm được đặc điểm của Văn tả
cảnh, kết quả khảo sát như sau:
Lỗi sai về nội dung
T/T Lỗi sai Kết quả
Giỏi Khá T.bình Yếu
01 Chưa nắm khái niệm về Văn tả
cảnh
05 05 13 06
02 Chưa nắm được đặc điểm Văn tả
cảnh
04 05 13 07
Vậy phải làm thế nào để giúp các em biết được cách sử dụng từ ngữ
đúng nghĩa, đúng lức, đúng văn cảnh và sử dụng từ ngữ giàu hình ảnh trong
3
Giúp học sinh lớp 5 rèn kỹ năng sử dụng từ ngữ phù hợp
trong viết văn tả cảnh
khi viết văn nói chung và viết văn tả cảnh nói riêng. Điều đó đòi hỏi mỗi
người giáo viên phải có tâm huyết, đầu tư nhiều thời gian và cong sức để tìm
hiểu thực trạng, nguyên nhân yếu về dùng từ ngữ của học sinh, kết hợp với
việc nghiên cứu tài liệu bồi dưỡng thường xuyên để tìm ra những phương

động và hấp dẫn hơn đối với người đọc và người nghe, người viết có thể
lồng ghép với việc tả cảnh là việc tả người, tả vật với những hoạt động và
cảm xúc khác nhau.
Ngôn ngữ trong bài văn miêu tả (tả cảnh): Ngôn ngữ cần chính xác, cụ
thể, giàu hình ảnh và phải có nét riêng biệt, nổi bật. Vì vậy, khi viết Văn
miêu tả không dùng từ ngữ chung chung, nhạt nhẽo, mà cần lựa chọn từ ngữ
gợi cảm, giàu hình ảnh, mang lại cho cảnh, cho vật được tả những gì đúng
với thực tế của nó và có những điểm khác biệt với những sự vật khác, mặt
khác giúp nó tươi sáng hơn, như khuôn mặt được trang điểm một lớp phấn
hồng bằng những ngôn ngữ và nghệ thuật tu từ khác nhau.
2. Một số yêu cầu khi viết văn tả cảnh:
a. Yêu cầu về bố cục:
Khi trình bày một bài văn tả cảnh, trước hết học sinh cần phải nắm
được cách bố cục gồm ba phần ( mở bài, thân bài và kết bài). Mỗi phần phải
thể hiện đúng vai trò của nó và được tách rời nhau, nhằm dẫn dắt và lôi cuốn
người đọc dần đi vào cảnh vật mình tả. Tránh hiện tượng bố cục không rõ
ràng, viết nối liền nhau (giống như trình bày một đoạn văn), gây cảm giác
5
Giúp học sinh lớp 5 rèn kỹ năng sử dụng từ ngữ phù hợp
trong viết văn tả cảnh
khó chịu và chán nản của người đọc đối với bài, như vậy bài văn không đáp
ứng được yêu cầu về bố cục.
b. Yêu cầu về việc sử dụng từ ngữ trong viết văn tả cảnh:
Học sinh Tiểu học thường thiếu thận trọng khi sử dụng từ ngữ. Do đó
khi viết một bài văn tả cảnh cần yêu cầu học sinh dùng từ phải chính xác,
tránh gây nhầm lẫn cho người đọc do hiểu sai nghĩa. Đặc biệt là những từ có
hình thức âm thanh và cấu tạo của từ láy, nó có thể làm thay đổi ý nghĩa của
câu văn của người viết cần diễn đạt.
Một bài văn tả cảnh, nếu có hiện tượng lặp từ, thừa từ thì không được
đánh giá là một bài văn hay. Việc sử dụng thừa từ, lặp từ sẽ tạo ra cảm giác

kiện,phương án lựa chọn dẫn đến thường dùng từ sai, dùng từ một cách bừa
bãi. Do vậy, đã làm cho ý của câu văn sai hoặc làm cho câu văn đơn điệu,
khô khan, lủng củng. Mặt khác, do các em chưa biết khai thác và sử dụng từ
ngữ một cách độc đáo, sáng tạo kết hợp với các nghệ thật tu từ, nên việc
diễn đạt những điều quan sát được còn đều đều, mang tính liệt kê, chưa thể
hiện được cảm xúc, suy nghĩ của mình trước cảnh vật đó.
Tóm lại: Nguyên nhân dẫn đến những lỗi sai của học sinh khi viết văn
tả cảnh là do khả năng hiểu từ, lựa chọn từ, sử dụng từ của học sinh còn
nhiều hạn chế, các em còn tuỳ tiện khi sử dụng từ . Sử dụng từ miêu tả thiếu
hình ảnh so sánh, nhân hoá , vì vậy câu văn không sinh động và lôi cuốn
người đọc.
Sau đây là một số lỗi sai thường gặp của học sinh mà tôi rút ra được
qua quá trình giảng dạy, cụ thể:
7
Giúp học sinh lớp 5 rèn kỹ năng sử dụng từ ngữ phù hợp
trong viết văn tả cảnh
Thứ nhất: Dùng từ không đúng nghĩa (đặc biệt là ngữ âm và ngữ
nghĩa)
Việc học sinh dùng từ không đúng nghĩa là do các em không hiểu
được rõ nghĩa của những từ cần dùng để miêu tả, còn nhầm lẫn giữa các từ
gần nghĩa với từ cần tả, nên sử dụng tuỳ tiện theo cảm hứng của mình, làm
cho câu văn sai nghiã, gây cho người đọc, người nghe khó hiểu trước ý cần
diễn đạt của mình, hoặc hiểu sai ý nghĩa của câu văn theo cách diễn đạt sai
của mình.
Ví dụ:
a. “Mỗi khi mùa hè tới, lòng em cảm thấy náo nức khi phải xa thầy
cô, bạn bè và mái trường thân yêu”. ở ví dụ này học sinh dùng sai từ chỉ tâm
trạng “náo nức” (là vui, là buồn khó tả) nên khi dùng từ này người đọc sẽ
hiểu rằng tâm trạng của em là vui, phấn khởi khi được nghỉ hè, chứ không
hiểu đúng theo ý định của học sinh viết là tâm trạng buồn.

của các từ đó (ví dụ từ lanh lách), chắc chắn học sinh không giải nghĩa được.
Từ đó giải thích cho các em hiểu được không có các từ như từ “lanh lách”
mà các em đã sử dụng và cho các em thay lại các từ đúng, như lanh lách
thay lại bằng lanh lảnh).
b. Buổi sáng, cảnh vật nơi đây trở nên tươi đẹp hơn bởi những giọt
sương xa.
c. Những vườn cây củ, giờ đã nhường chổ cho những vườn cà phê
xanh tốt.
9
Giúp học sinh lớp 5 rèn kỹ năng sử dụng từ ngữ phù hợp
trong viết văn tả cảnh
Trong hai ví dụ b và c học sinh không nắm được nghĩa của các từ có
âm thanh gần giống nhau và lỗi phát âm sai của địa phương (các tiếng có âm
đầu s/x, tiếng từ có dấu ?/~) nên các em đã sử dụng sai các từ xa và củ,
khiến người đọc hiểu sai nội dung câu mình cần diễn đạt. Chẳng hạn ở câu b
ta có thể hiểu là: Buổi sáng cảnh vật ở quê em đẹp hơn là nhờ những giọt
sương lấp lánh từ xa, mà thực tế là những giọt sương sa. Hoặc ở câu c, người
đọc có thể hiểu là: Những vùng đất cằn cổi trước đây trồng cây ăn củ, chứ
không phải là những vùng đất cũ xưa.
Với những lỗi sai như ở câu b và c, giáo viên cần cho học sinh giải
nghĩa các từ “củ”, và “xa” để phân biệt với “cũ” và “sa” là hai từ có nghĩa
hoàn toàn khác nhau và cho học sinh đặt câu lại. Vì vậy cần lưu ý học sinh
khi sử dụng các từ thường sai do lỗi phát âm phương ngữ, cần phải nhắc
nghĩa của từ đó khi đặt vào câu mình định tả, nhằm tạo được những câu văn
thể hiện đúng ý nghĩ của mình.
Thứ ba: Dùng từ sai do kết hợp:
Học sinh khi viết do không hiểu được ý nghĩa của các cặp quan hệ từ,
các phụ từ mà học sinh dễ sử dụng các từ ngữ kết hợp, làm cho câu văn sai
về nghĩa hoặc vô nghĩa. Với những lỗi sai đó, nguyên nhân là do học sinh
không nắm được nguyên tắc phối hợp từ, tác dụng của các cặp quan hệ từ,

Vì động Phong Nha rất đẹp nên đã thu hút được nhiều du khách trong
và ngoài nước. Ta có thể lược bỏ và viết lại như sau: Động Phong Nha rất
đẹp đã thu hút được nhiều du khách đã thu hút được nhiều du khách trong và
11
Giúp học sinh lớp 5 rèn kỹ năng sử dụng từ ngữ phù hợp
trong viết văn tả cảnh
ngoài nước. Như vậy, qua hai cách viết trên, dù sử dụng từ có khác nhau
nhưng ý nghĩa của câu vẫn giống nhau.
Thứ tư: Dùng từ sai do lặp từ, dẫn đến thừa từ và bài văn mang
tính liệt kê.
Với những lỗi sai này là do vốn từ ngữ của học sinh còn nghèo, nên
các em chưa biết sử dụng các từ đồng nghĩa, gần nghĩa để thay thế cho các
từ đã viết. Vì vậy, nên khi làm bài học sinh còn dùng từ đơn điệu, thường
một từ được dùng nhiều lần trong các câu, tạo cho câu văn trở nên lủng
củng, thiếu mạch lạc, làm cho người đọc có cảm nhận là bài viết như có vai
trò liệt kê các chi tiết của cảnh vật. Việc lặp từ thường có hai dạng, đó là:
Lặp từ hoàn toàn và lặp từ đồng nghĩa.
Ví dụ:
a. Nghỉ hè, bố cho em đi tắm biển. Biển có nước trong xanh. Biển có
bờ cát trắng.
b. Lâu lắm em mới được ra phố chơi, nhìn những ngôi nhà to lớn, đồ
sộ, làm dậy lên trong em ước mơ làm một kỷ sư xây dựng.
Qua hai ví dụ trên, ta thấy ví dụ a, học sinh đã mắc lỗi lặp từ hoàn
toàn với từ “biển” được lặp lại nhiều lần trong các câu liên tiếp, khiến người
đọc có cảm nhận như người viết đang liệt kê những chi tiết mà mình đã quan
sát được, chứ không phải mình đang kể. ở ví dụ b, lỗi sai của học sinh là lặp
từ đồng nghĩa “to lớn, đồ sộ”. Với cách lặp từ sai như vậy câu văn thừa từ, vì
thực tế nghĩa của hai từ này giống nhau, làm cho người đọc cảm thấy nhàm
chán. Với những lỗi sai này, giáo viên cần cho học sinh nhớ lại các cách liên
kết câu, đặc biệt là liên kết câu bằng cách thay thế từ ngữ như với từ “biển”,

Giúp học sinh lớp 5 rèn kỹ năng sử dụng từ ngữ phù hợp
trong viết văn tả cảnh
của con người trước sự vật được miêu tả và trau chuốt thêm cho ngôn từ của
người sử dụng. Trong văn tả cảnh, so sánh đã làm cho hình ảnh sống động,
gợi cảm, tạo ra cách nói mới mẽ, làm cho cách diễn đạt trở nên phong phú,
uyển chuyển, bài văn có sức lôi cuốn người đọc.
Ví dụ:
ít lâu sau bà sinh được một người con gái da trắng như tuyết, tóc đen
như gỗ mun, môi đỏ như máu.
d. Sử dụng biện pháp nhân hoá:
Trong văn tả cảnh, nhân hoá được sử dụng để miêu tả cảnh vật một
cách sống động, có hồn, người viết thể hiện tình cảm của mình một cách kín
đáo. Sử dụng biện pháp nhân hoá trong văn tả cảnh để tăng cường thêm sự
mền mại, trữ tình cho bài văn, tạo cho người đọc như đang được chiêm
ngưỡng một bức tranh động bằng lối diễn đạt độc đáo.
Ví dụ:
Cứ mùa hè tới, hoa phượng nở đỏ rực hai bên bờ, Hương Giang bỗng
thay chiếc áo xanh hàng ngày thành dãi lụa đào ửng hồng cả phố phường.
đ. Sử dụng biện pháp ẩn dụ:
Đây là một phương tiện tu từ có tác dụng tạo ra những hình ảnh nghệ
thuật, gợi lên những cảm giác lạ lùng, ngỡ ngàng cho người đọc, người
nghe; tạo sức thu hút mạnh mẽ bằng những cảm giác về một sự vật nào đó
giống như cảm giác trước sự vật định miêu tả.
Ví dụ:
Chao ôi, trông con sông vui như thấy nắng giòn tan sau kỳ mưa
dầm. Hình ảnh “nắng giòn tan quả thật rất lạ, người đọc sẽ cảm nhận được
hình ảnh con sông như trong hơn, phẳng lặng hơn khi được đón nhận những
14
Giúp học sinh lớp 5 rèn kỹ năng sử dụng từ ngữ phù hợp
trong viết văn tả cảnh

Qua quá trình đúc rút kinh nghiệm, trao đổi với đồng nghiệp và 01
năm triển khai thực hiện, chất lượng viết văn tả của học sinh lớp 5A ngày
một nâng cao rõ rệt. Học sinh đã hạn chế được các lỗi sại thường gặp như đã
nói ở trên, các em đã biết cách sử dụng từ ngữ khá phù hợp, biết kết hợp các
cách sử dụng từ trong bài viết của mình. Nhiều em đã chứng tỏ được khả
năng của mình bằng những bài viết giàu hình ảnh, lời văn có tính nghệ thuật
cao, số lượng bài viết yếu kém của học sinh được giảm hẳn. Kết quả khảo
sát đợt II qua quá trình thực hiện như sau:
Điều tra về lỗi sai về dùng từ của học sinh
T/T Lỗi sai Kết quả
Giỏi Khá T.bình Yếu
01 Dùng từ không đúng nghĩa 07 08 12 02
02 Dùng từ sai âm thanh, cấu tạo 06 10 12 01
03 Dùng từ sai kết hợp từ 08 10 11 01
04 Dùng từ sai do lặp từ 07 09 11 02
Lỗi sai về nội dung
T/T Lỗi sai Kết quả
Giỏi Khá T.bình Yếu
01 Chưa nắm khái niệm về Văn tả
cảnh
08 10 09 02
02 Chưa nắm được đặc điểm Văn tả
cảnh
07 10 10 02
16
Giúp học sinh lớp 5 rèn kỹ năng sử dụng từ ngữ phù hợp
trong viết văn tả cảnh
V. NHỮNG BÀI HỌC KINH NGHIỆM:
Để nâng cao chất lượng rèn kỹ năng sử dụng từ ngữ trong viết văn tả
cảnh cho học sinh lớp 5, theo tôi người giáo viên cần phải:

học sinh rèn kỹ năng diễn đạt bằng ngôn ngữ viết. Để học sinh xây dựng
được một bài văn đảm bảo yêu cầu, hay, có tính nghệ thuật cao, thì các em
phải biết sử dụng từ ngữ một cách hợp lý, vì vậy người giáo viên cần áp
dụng các kinh nghiệm nêu trên một cách tích cực, thường xuyên và kiên trì,
18
Giúp học sinh lớp 5 rèn kỹ năng sử dụng từ ngữ phù hợp
trong viết văn tả cảnh
tin chắc rằng học sinh sẽ khắc phục dần được lỗi sai của mình và vận dụng
được những kiến thức về cách dùng từ một cách chính xác vào bài viết của
mình. Từ đó, các em có được những bài văn hoàn chỉnh hơn, sinh động, giàu
hình ảnh và hấp dẫn hơn. Với một vài kinh nghiệm của mình, mong rằng ít
nhiều sẽ giúp đồng ngiệp giảm bớt khó khăn trong dạy học sinh viết văn tả
cảnh và mang lại kết quả cao hơn.
Trên đây là những kinh nghiệm của bản thân tôi đúc rút được qua
nhiều năm giảng dạy lớp 5 về rèn kỹ năng sử dụng từ ngữ trong viết văn tả
cảnh cho học sinh. Rất mong nhận được ý kiến xây dựng của bạn đọc và
đồng nghiệp, để sáng kiến kinh nghiệm của tôi ngày một hoàn thiện hơn, có
tính khả thi cao hơn trong quá trình áp dụng thực hiện sau này, giúp học sinh
có những bài văn tả cảnh sinh động và hấp dẫn.
Tôi chân thành cảm ơn !
Sơn trà, ngày 15 tháng 02năm 2014
Người viết

Trần Thị Hòa

19