Nội dung chính sách thuế thu nhập cá nhân và kế toán thuế thu nhập cá nhân
LỜI MỞ ĐẦU
Thuế vừa là phạm trù kinh tế, vừa là phạm trù lịch sử. Lịch sử xã hội loài
người đã chứng minh rằng thuế ra đời là một tất yếu khách quan, gắn với
sự hình thành và phát triển của nhà nước. Để duy trì sự tồn tại đồng thời
với việc thực hiện các chức năng của mình, nhà nước cần có nguồn vật
chất để thực hiện những chỉ tiêu có tính chất xã hội. Bằng quyền lực
chính trị, nhà nước thu một bộ phận của cải xã hội để có được nguồn vật
chất đó. Quan hệ thu, nộp những nguồn vật chất này chính là thuế.Từ sự
phân tích khái quát đó có thể cho thấy, thuế là một khoản thu của ngân
sách nhà nước mang tính bắt buộc, không mang tính hoàn trả trực tiếp và
được pháp luật quy định đối với các tổ chức kinh tế xã hội cũng như mọi
thành viên trong xã hội .
- Căn cứ theo đối tượng đánh thuế, nghĩa là thuế đánh trên cái gì, thuế
được chia thành:
+ thuế thu nhập cá nhân, thuế thu nhập doanh nghiệp …
+ Thuế tài sản như thuế sử dụng tài sản nhà nước (thuế sử dụng đất nông
nghiệp , thuế tài nguyên …), thuế chuyển nhượng tài sản ( thuế chuyển
giao quyền sử dụng đất, thuê mua, bán các tài sản như nhà, xe cộ …).
1
Nội dung chính sách thuế thu nhập cá nhân và kế toán thuế thu nhập cá nhân
+ Thuế tiêu dùng đánh vào hàng hóa, dịch vụ lưu thông trên thị trường
trong nước và xuất nhập khẩu như thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc
biệt…
- Căn cứ theo tính chất chuyển giao của thuế thì thuế được chia thành hai
loại là thuế trực thu và thuế gián thu
Trong các loại thuế trực thu, thuế thu nhập cá nhân ngày càng đóng vai
trò quan trọng trong việc tạo nguồn thu đối với ngân sách nhà nước.
Bất kỳ một quốc gia nào có nền kinh tế vận động theo cơ chế thị trường
đều coi thuế thu nhập cá nhân là một sắc thuế có tầm quan trọng lớn trong
việc huy động nguồn thu cho ngân sách và thực hiện công bằng xã hội.
Nội dung chính sách thuế thu nhập cá nhân và kế toán thuế thu nhập cá nhân
giao gánh nặng thuế khoá sang cho các đối tượng khác tại thời điểm đánh
thuế.
1.2. Mục tiêu
Mục tiêu của việc ban hành và áp dụng Pháp lệnh thuế thu nhập đối với
người có thu nhập cao, sau này là Luật thuế thu nhập cá nhân là:
- Góp phần tăng nguồn thu cho ngân sách Nhà nước:
Sự giảm dần các loại thuế xuất nhập khẩu do yêu cầu tự do hóa thương
mại nên thuế thu nhập cá nhân ngày càng trở thành nguồn thu quan trọng
cho ngân sách Nhà nước. Nền kinh tế nước ta ngày càng phát triển, thu
nhập bình quân đầu người của cá nhân ngày càng tăng từ đó thuế thu
nhập cá nhân sẽ góp phần quan trọng vào việc tăng thu cho ngân sách
Nhà nước.
Thực tế tỷ trọng thu thuế TNCN trong tổng thu ngân sách của nhiều quốc
gia đã phản ánh tiến trình đó, tại các nước khối ASEAN: 5-10%, các
nước phát triển có tỷ trọng 15-16% có nước đạt tới tỷ trọng 30- 40% như
Anh, Mỹ. Tại Việt Nam, mới tiếp cận chính sách thu và còn phân tán ở
nhiều sắc thuế nhưng cũng đã có kết quả tăng trưởng thu khá lớn trong
những năm gần đây: năm 1991 thu theo chính sách thuế thu nhập đối với
người có thu nhập cao là 62 tỷ, thì đến năm 2000 thu được 1.832 tỷ và
đến năm 2005 số thu đã đạt 8.300 tỷ. Tuy vậy tỷ trọng thu cũng mới chỉ
đạt khoảng 5% tổng thu ngân sách.
- Góp phần thực hiện công bằng xã hội:
4
Nội dung chính sách thuế thu nhập cá nhân và kế toán thuế thu nhập cá nhân
Thông thường, thuế thu nhập cá nhân chỉ đánh vào thu nhập cao hơn mức
khởi điểm thu nhập chịu thuế, không đánh thuế vào những cá nhân có thu
nhập vừa đủ nuôi sống bản thân và gia đình ở mức cần thiết. Thêm vào
đó khi thu nhập cá nhân tăng lên thì tỷ lệ thu thuế cũng tăng thêm. Ở
nhiếu nước còn có quy định miễn, giảm thuế cho những cá nhân mang
- Có nơi ở đăng ký thường trú theo quy định của pháp luật về cư trú;
- Có nhà thuê để ở tại Việt Nam theo quy định của pháp luật về nhà ở, với
thời hạn của các hợp đồng thuê từ 183 ngày trở lên trong năm tính thuế.
Trường hợp cá nhân có nơi ở thường xuyên tại Việt Nam theo quy định
tại Điểm này nhưng thực tế có mặt tại Việt Nam dưới 183 ngày trong
năm tính thuế mà cá nhân không chứng minh được là đối tượng cư trú
của nước nào thì cá nhân đó là đối tượng cư trú tại Việt Nam.
6
Nội dung chính sách thuế thu nhập cá nhân và kế toán thuế thu nhập cá nhân
3. Cá nhân không cư trú là người không đáp ứng điều kiện quy định tại
Khoản 2 Điều này.
2.2. Thu nhập chịu thuế
Thu nhập chịu thuế của cá nhân gồm các loại thu nhập sau đây:
1) Thu nhập từ hoạt động sản xuất, kinh doanh, bao gồm:
a) Thu nhập từ hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ theo
quy định của pháp luật. Riêng đối với thu nhập từ hoạt động sản xuất
nông nghiệp, lâm nghiệp, làm muối, nuôi trồng, đánh bắt thủy sản chỉ áp
dụng đối với trường hợp không đủ điều kiện được miễn thuế quy định tại
Khoản 5 Điều 4 Nghị định số: 65/2013/NĐ-CP
b) Thu nhập từ hoạt động hành nghề độc lập của cá nhân có giấy phép
hoặc chứng chỉ hành nghề theo quy định của pháp luật.
+) Thu nhập từ tiền lương, tiền công mà người lao động nhận được từ
người sử dụng lao động, bao gồm:
a) Tiền lương, tiền công và các khoản có tính chất tiền lương, tiền công
nhận được dưới các hình thức bằng tiền hoặc không bằng tiền.
b) Các khoản phụ cấp, trợ cấp, trừ các khoản phụ cấp, trợ cấp sau:
7
Nội dung chính sách thuế thu nhập cá nhân và kế toán thuế thu nhập cá nhân
- Trợ cấp, phụ cấp ưu đãi hàng tháng và trợ cấp một lần theo quy định của
pháp luật về ưu đãi người có công;
d) Tiền nhận được từ tham gia hiệp hội kinh doanh, hội đồng quản trị,
ban kiểm soát, hội đồng quản lý, các hiệp hội, hội nghề nghiệp, và các tổ
chức khác;
đ) Các khoản lợi ích bằng tiền hoặc không bằng tiền ngoài tiền lương,
tiền công do người sử dụng lao động trả mà người nộp thuế được hưởng
dưới mọi hình thức:
- Tiền nhà ở, điện, nước và các dịch vụ kèm theo (nếu có);
9
Nội dung chính sách thuế thu nhập cá nhân và kế toán thuế thu nhập cá nhân
- Khoản tiền phí tích lũy mua bảo hiểm nhân thọ, bảo hiểm không bắt
buộc khác, tiền tích lũy đóng góp quỹ hưu trí tự nguyện, do người sử
dụng lao động mua hoặc đóng góp cho người lao động. Trước khi trả tiền
bảo hiểm, tiền lương hưu cho cá nhân, doanh nghiệp bảo hiểm, công ty
quản lý quỹ hưu trí tự nguyện có trách nhiệm khấu trừ thuế theo tỷ lệ
10% đối với khoản tiền phí tích lũy, tiền tích lũy đóng góp quỹ tương ứng
với phần người sử dụng lao động mua hoặc đóng góp cho người lao động
từ ngày 01 tháng 7 năm 2013;
- Phí hội viên và các khoản chi dịch vụ khác phục vụ cho cá nhân theo
yêu cầu, như: Chăm sóc sức khoẻ, vui chơi, thể thao, giải trí, thẩm mỹ;
- Các khoản lợi ích khác theo quy định của pháp luật.
e) Các khoản thưởng bằng tiền hoặc không bằng tiền dưới mọi hình thức,
kể cả thưởng bằng chứng khoán, trừ các khoản tiền thưởng sau đây:
- Tiền thưởng kèm theo các danh hiệu được Nhà nước phong tặng, bao
gồm cả tiền thưởng kèm theo các danh hiệu thi đua, các hình thức khen
thưởng theo quy định của pháp luật về thi đua khen thưởng;
- Tiền thưởng kèm theo giải thưởng quốc gia, giải thưởng quốc tế được
Nhà nước Việt Nam thừa nhận;
10
Nội dung chính sách thuế thu nhập cá nhân và kế toán thuế thu nhập cá nhân
- Tiền thưởng về cải tiến kỹ thuật, sáng chế, phát minh được cơ quan nhà
c) Thu nhập từ đầu tư vốn dưới các hình thức khác, kể cả trường hợp góp
vốn đầu tư bằng hiện vật, danh tiếng, quyền sử dụng đất, phát minh, sáng
chế; trừ thu nhập nhận được từ lãi trái phiếu Chính phủ.
4) Thu nhập từ chuyển nhượng vốn, bao gồm:
a) Thu nhập từ chuyển nhượng phần vốn trong các tổ chức kinh tế;
b) Thu nhập từ chuyển nhượng chứng khoán;
c) Thu nhập từ chuyển nhượng vốn dưới các hình thức khác.
12
Nội dung chính sách thuế thu nhập cá nhân và kế toán thuế thu nhập cá nhân
5) Thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản, bao gồm:
a) Thu nhập từ chuyển nhượng quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với
đất, kể cả công trình xây dựng hình thành trong tương lai;
b) Thu nhập từ chuyển nhượng quyền sở hữu hoặc sử dụng nhà ở, kể cả
nhà ở hình thành trong tương lai;
c) Thu nhập từ chuyển nhượng quyền thuê đất, quyền thuê mặt nước;
d) Các khoản thu nhập khác nhận được từ chuyển nhượng bất động sản
dưới mọi hình thức;
Thu nhập chịu thuế tại khoản này bao gồm cả khoản thu nhập từ việc ủy
quyền quản lý bất động sản mà người được ủy quyền có quyền chuyển
nhượng bất động sản hoặc có quyền như người sở hữu bất động sản theo
quy định của pháp luật.
6) Thu nhập từ trúng thưởng bằng tiền hoặc hiện vật, bao gồm:
a) Trúng thưởng xổ số;
b) Trúng thưởng khuyến mại dưới các hình thức;
c) Trúng thưởng trong các hình thức cá cược, casino;
13
Nội dung chính sách thuế thu nhập cá nhân và kế toán thuế thu nhập cá nhân
d) Trúng thưởng trong các trò chơi, cuộc thi có thưởng và các hình thức
trúng thưởng khác.
7) Thu nhập từ bản quyền, bao gồm:
luật về kinh doanh bất động sản) giữa: Vợ với chồng; cha đẻ, mẹ đẻ với
con đẻ; cha nuôi, mẹ nuôi với con nuôi; cha chồng, mẹ chồng với con
dâu; cha vợ, mẹ vợ với con rể; ông nội, bà nội với cháu nội; ông ngoại, bà
ngoại với cháu ngoại; anh, chị em ruột với nhau.
5. Thu nhập của hộ gia đình, cá nhân trực tiếp tham gia vào hoạt động sản
xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, làm muối, nuôi trồng, đánh bắt thủy sản
15
Nội dung chính sách thuế thu nhập cá nhân và kế toán thuế thu nhập cá nhân
chưa qua chế biến thành các sản phẩm khác hoặc chỉ qua sơ chế thông
thường.
6. Thu nhập từ chuyển đổi đất nông nghiệp của hộ gia đình, cá nhân được
Nhà nước giao để sản xuất.
7. Thu nhập từ lãi tiền gửi tại ngân hàng, tổ chức tín dụng, thu nhập từ lãi
hợp đồng bảo hiểm nhân thọ.
8. Thu nhập từ kiều hối.
9. Phần tiền lương, tiền công làm việc ban đêm, làm thêm giờ được trả
cao hơn so với tiền lương, tiền công làm việc ban ngày, làm trong giờ
theo quy định của pháp luật.
10. Tiền lương hưu do Quỹ bảo hiểm xã hội chi trả theo quy định của
Luật bảo hiểm xã hội, tiền lương hưu nhận được hàng tháng từ Quỹ hưu
trí tự nguyện. Cá nhân sinh sống, làm việc tại Việt Nam được miễn thuế
đối với tiền lương hưu do nước ngoài trả.
11. Thu nhập từ học bổng
12. Tiền bồi thường bảo hiểm nhân thọ, phi nhân thọ, bảo hiểm sức khỏe,
tiền bồi thường tai nạn lao động, các khoản bồi thường nhà nước và các
khoản bồi thường khác theo quy định của pháp luật.
16
Nội dung chính sách thuế thu nhập cá nhân và kế toán thuế thu nhập cá nhân
13. Thu nhập nhận được từ các quỹ từ thiện được cơ quan nhà nước có
thẩm quyền cho phép thành lập hoặc công nhận, hoạt động vì mục đích từ
ngày trở lên thì năm tính thuế được tính theo năm dương lịch.
- Trường hợp trong năm dương lịch, cá nhân có mặt tại Việt Nam dưới
183 ngày, nhưng tính trong 12 tháng liên tục kể từ ngày đầu tiên có mặt
tại Việt Nam là từ 183 ngày trở lên thì năm tính thuế đầu tiên được xác
định là 12 tháng liên tục kể từ ngày đầu tiên có mặt tại Việt Nam. Từ năm
thứ hai, năm tính thuế căn cứ theo năm dương lịch.
1.2. Kỳ tính thuế theo từng lần phát sinh thu nhập: áp dụng đối với thu
nhập từ đầu tư vốn; thu nhập từ chuyển nhượng vốn; thu nhập từ chuyển
nhượng bất động sản; thu nhập từ trúng thưởng; thu nhập từ bản quyền;
thu nhập từ nhượng quyền thương mại; thu nhập từ thừa kế; thu nhập từ
quà tặng.
18
Nội dung chính sách thuế thu nhập cá nhân và kế toán thuế thu nhập cá nhân
1.3. Kỳ tính thuế theo từng lần chuyển nhượng hoặc theo năm đối với thu
nhập từ chuyển nhượng chứng khoán. Trường hợp cá nhân áp dụng kỳ
tính thuế theo năm thì phải đăng ký từ đầu năm với cơ quan thuế.
2. Đối với cá nhân không cư trú:
- Kỳ tính thuế đối với cá nhân không cư trú được tính theo từng lần phát
sinh thu nhập áp dụng đối với tất cả thu nhập chịu thuế.
- Trường hợp cá nhân kinh doanh không cư trú có địa điểm kinh doanh cố
định như cửa hàng, quầy hàng, thì kỳ tính thuế áp dụng như đối với cá
nhân cư trú có thu nhập từ kinh doanh.
2.7. Quản lý thuế và hoàn thuế
1. Việc đăng ký thuế, kê khai, khấu trừ thuế, nộp thuế, quyết toán thuế,
hoàn thuế, xử lý vi phạm pháp luật về thuế và các biện pháp quản lý thuế
được thực hiện theo quy định của pháp luật về quản lý thuế.
2. Hoàn thuế
- Việc hoàn thuế thu nhập cá nhân áp dụng đối với những cá nhân
đã đăng ký và có mã số thuế tại thời điểm nộp hồ sơ quyết toán thuế.
- Đối với cá nhân đã uỷ quyền quyết toán thuế cho tổ chức, cá nhân trả
xác định như sau:
a) Đối với cá nhân kinh doanh chưa thực hiện đúng pháp luật về kế toán,
hoá đơn chứng từ.
a.1) Đối với cá nhân kinh doanh không thực hiện chế độ kế toán hoá đơn,
chứng từ không xác định được doanh thu, chi phí và thu nhập chịu thuế
(sau đây gọi tắt là cá nhân kinh doanh nộp thuế theo phương pháp khoán).
a.1.1) Đối với cá nhân kinh doanh nộp thuế theo phương pháp khoán thì
thu nhập chịu thuế xác định như sau:
Thu nhập chịu thuế
trong kỳ tính thuế
=
Doanh thu khoán
trong kỳ tính thuế
x
Tỷ lệ thu nhập
chịu thuế ấn định
21
Nội dung chính sách thuế thu nhập cá nhân và kế toán thuế thu nhập cá nhân
Trong đó:
- Doanh thu khoán được xác định theo tài liệu kê khai của cá nhân kinh
doanh, cơ sở dữ liệu của cơ quan thuế, kết quả điều tra doanh thu thực tế
của cơ quan thuế và ý kiến tham vấn của Hội đồng tư vấn thuế xã,
phường.
- Tỷ lệ thu nhập chịu thuế ấn định được xác định theo hướng dẫn điểm
a.4, khoản 1, Điều này.
a.1.2) Đối với cá nhân kinh doanh nộp thuế theo phương pháp khoán có
sử dụng hóa đơn.
a.1.2.1) Trường hợp cá nhân kinh doanh nộp thuế theo phương
pháp khoán có sử dụng hóa đơn quyển, nếu trong quý doanh thu trên hoá
đơn cao hơn doanh thu khoán thì ngoài việc nộp thuế theo doanh thu
thuế trong kỳ tính
thuế
=
Doanh thu tính thu
nhập chịu thuế trong
kỳ tính thuế
×
Tỷ lệ thu nhập
chịu thuế ấn
định
+
Thu nhập chịu
thuế khác trong
kỳ tính thuế
Trong đó:
23
Nội dung chính sách thuế thu nhập cá nhân và kế toán thuế thu nhập cá nhân
- Doanh thu tính thu nhập chịu thuế trong kỳ tính thuế được xác định theo
hướng dẫn tại điểm b.1, khoản 1, Điều này.
- Tỷ lệ thu nhập chịu thuế ấn định được xác định theo hướng dẫn tại điểm
a.4, khoản 1, Điều này.
- Thu nhập chịu thuế khác là các khoản thu nhập phát sinh trong quá trình
kinh doanh gồm: tiền phạt vi phạm hợp đồng; tiền phạt do chậm thanh
toán; tiền lãi ngân hàng trong quá trình thanh toán; tiền lãi do bán hàng
trả chậm, trả góp; tiền lãi do bán tài sản cố định; tiền bán phế liệu, phế
phẩm và thu nhập chịu thuế khác.
a.3) Đối với cá nhân kinh doanh lưu động (buôn chuyến) và cá nhân
không kinh doanh có phát sinh hoạt động bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ
cần có hóa đơn để giao cho khách hàng.
Cá nhân kinh doanh lưu động (buôn chuyến) và cá nhân không kinh
thuế trong kỳ
tính thuế
=
Doanh thu tính thu
nhập chịu thuế trong
kỳ tính thuế
-
Chi phí hợp lý
được trừ trong kỳ
tính thuế
+
Thu nhập chịu
thuế khác trong
kỳ tính thuế
b.1) Doanh thu tính thu nhập chịu thuế trong kỳ tính thuế
Doanh thu để tính thu nhập chịu thuế từ kinh doanh là toàn bộ tiền bán
hàng hoá, tiền gia công, tiền hoa hồng, tiền cung ứng hàng hoá, dịch vụ
25
Copyright: Tài liệu đại học ©