Đề tài: Xác định công thức hóa học để giải các bài tập
trong chương trình Hóa học lớp 9
I. PHẦN CHUNG
1. Lý do chọn đề tài
1.1. Cơ sở pháp chế
- Căn cứ vào mục đích yêu cầu và nhiệm vụ của bộ môn
Hóa học ở Trung học cơ sở do Bộ giáo dục và đào tạo quy
định.
- Căn cứ vào phân phối chương trình và nội dung sách
giáo khoa của bộ môn Hóa học lớp 9.
- Căn cứ vào kiến thức Toán học, Vật lý học mà học sinh
đã được lĩnh hội để làm bài tập Hóa học.
- Căn cứ vào yêu cầu của Đảng, Nhà nước và Xã hội đặt
ra đối với giáo dục là đào tạo những con người lao động có
kiến thức thực tiễn nên giải bài tập Hóa học rất quan trọng
trong việc học tập môn Hóa học.
1.2. Cơ sở lý luận
- Chủ nghĩa Mác – Lê Nin chỉ ra con đường biện chứng
của nhận thức theo các giai đoạn nhận thức đều được kiểm tra
trong thực tiễn. Vì vậy, trong quá trình học tập lý thuyết phải
đi đôi với thực hành làm bài tập để củng cố các kiến thức của
học sinh.
- Bài tập xác định công thức hóa học rất quan trọng
trong Hóa học vì nó sẽ giúp các em nắm vững các công thức,
hóa trị, nguyên tử khối, tính chất của các chất, nên giúp
học sinh giải tốt các dạng bài tập này là điều rất cần thiết đối
với bộ môn Hóa học ở trung học cơ sở.
1.3. Cơ sở thực tiễn
Do bộ môn Hóa học ở trung học cơ sở chỉ mới tiếp xúc
từ lớp 8, nhưng nội dung đưa đến cho học sinh tương đối
nhiều. Vì vậy, trong khi giảng dạy không có nhiều thời gian

Gồm nhiều phương pháp : phương pháp nghiên cứu khoa
học lý luận, phương pháp quan sát, hỏi đáp, đàm thoại, kiểm
tra đánh giá.
7. Tài liệu tham khảo
2
Đề tài: Xác định công thức hóa học để giải các bài tập
trong chương trình Hóa học lớp 9
- Sách giáo khoa 8, sách giáo viên 8, sách bài tập Hóa
học 8 của Nhà xuất bản Giáo dục.
- Sách giáo khoa 9, sách giáo viên 9, sách bài tập Hóa
học 9 của Nhà xuất bản Giáo dục.
- “Phương pháp giảng dạy Hóa học ở trường THCS” của
Bộ Giáo dục - đào tạo, Vụ Giáo viên.
- “Tâm lí học lứa tuổi và tâm lí học sư phạm” của Bộ
Giáo dục - đào tạo, Vụ Giáo viên.
- “Hình thành kỹ năng giải Bài tập Hóa học 9” của Đại
học Sư phạm Hà Nội 1.
- “Bồi dưỡng thay sách giáo khoa Hóa 9” của Nhà xuất
bản Giáo dục.
II. NỘI DUNG ĐỀ TÀI
• Khảo sát chất lượng học sinh vào đầu tháng 9:
Tổng số 2 lớp: 9A
3
(29 em), 9A
4
(31 em)
Lớp Số lượng Điểm dưới TB Điểm trên TB
9A
3
29/29 11 = 37,9% 18 = 62,1%

1.2. Giải quyết nhiệm vụ 2:
Phương pháp giải chung cho từng dạng bài tập cụ thể.
a) Xác định công thức hóa học của một chất dựa vào kết quả
phân tích định lượng.
* Phương pháp giải:
- Kết quả phân tích định lượng cho biết % về khối lượng
các nguyên tố trong một hợp chất.
- Một hợp chất : X
x
Y
y
Z
z
có chứa % về khối lượng X là a
%, % về khối lượng của Y là b%, % về khối lượng của Z là c
% , thì do tỉ lệ về khối lượng của các nguyên tố bằng với tỉ lệ
% khối lượng các nguyên tố nên:
x.M
x
: y.M
y
: z.M
z
= a : b : c
x : y : z =
: :
x y z
a b c
M M M
Biết được a%, b%, c%, M

= 1 : 1 : 2
Vậy A có công thức hóa học là KNO
2
* Ví dụ 2: Phân tích một hợp chất vô cơ A chỉ chứa Na, S, O
nhận thấy % về khối lượng của Na, S, O lần lượt là 20,72% ;
28,82% ; 50,46% . Tìm công thức hóa học của A.
Giải :
Gọi công thức hóa học của A là : Na
x
S
y
O
z
. Ta có
x : y : z =
20,72 28,82 50,46
: :
23 32 16
x : y : z = 0,9 : 0,9 : 3,15
x : y : z = 2 : 2 : 7
Vậy A có công thức hóa học là Na
2
S
2
O
7
b) Xác định công thức hóa học một chất dựa theo phương
trình hóa học:
* Phương pháp giải:
- Đặt công thức hóa học của một hợp chất đã cho.

(2)
Thay (2) vào (1) ta được :
A =
3,6
24
0,15
=
.
Vậy : Kim loại trên là Mg.
* Ví dụ 2 : Hòa tan hoàn toàn 18,46g một muối sunfat của kim
loại hóa trị I vào nước được 500ml dung dịch A. Cho toàn bộ
dung dịch A tác dụng với dung dịch BaCl
2
dư được 30,29g
một muối sunfat kết tủa.
a) Tìm công thức hóa học của muối đã dùng.
b) Tính nồng độ mol / l của dung dịch A.
Giải :
a) Đặt công thức muối sunfat kim loại hóa trị I là :
X
2
SO
4
Gọi a là số mol X
2
SO
4
đã dùng → dung dịch A có chứa a
mol X
2

a(2X + 96) = 18,46
⇔ 0,13(2X + 96) = 18,46
⇔ X = 23
6
Đề tài: Xác định công thức hóa học để giải các bài tập
trong chương trình Hóa học lớp 9
Vậy : X là Na ⇒ Công thức muối sunfat là : Na
2
SO
4
b) Nồng độ mol / l của dung dịch A :
2 4
0,13
( ) 0,26
0,5
M
C Na SO M= =
c) Xác định công thức hóa học của một chất bằng bài toán
biện luận
* Phương pháp giải:
Tương tự như phần b) trong đó hệ phương trình phải giải
bằng phương pháp biện luận
* Ví dụ 1 : Hòa tan hoàn toàn 3,78g một kim loại X thu được
4,704 lít H
2
(đktc). Xác định kim loại X.
Giải :
- Gọi n là hóa trị, a là số mol của kim loại X đã dùng
Ta có phản ứng :
2X + 2nHCl → 2XCl

- Vì kim loại có thể hóa trị 1, 2, 3 nên ta xét bảng sau :
n 1 2 3
X 9 18 27
Trong số các kim loại đã biết chỉ có Al có hóa trị 3 ứng
với NTK là 27 là phù hợp với kết quả biện luận trên.
Vậy : X là kim loại của Al (Nhôm)
* Ví dụ 2 : Hòa tan hoàn toàn 4g hỗn hợp hai kim loại A, B
(cùng có hóa trị II và có tỉ lệ mol là 1 : 1) bằng dung dịch
7
Đề tài: Xác định công thức hóa học để giải các bài tập
trong chương trình Hóa học lớp 9
HCl, thu được 2,24 lít H
2
(đktc). Hỏi A, B là các kim loại nào
trong số các kim loại sau :
Mg, Ca, Ba, Zn, Fe, Ni ?
Giải :
Gọi a là số mol của mỗi kim loại đã dùng, ta có phản
ứng :
A + 2HCl → ACl
2
+ H
2
a mol a mol
B + 2HCl → BCl
2
+ H
2
a mol a mol
Theo bài ra ta có hệ :

cho ngọn lửa màu vàng, của Kali cho ngọn lửa màu
tím, của Xêzi cho ngọn lửa màu xanh da trời.
- Khí không màu, không mùi, không cháy là N
2
hoặc
CO
2
.
Dựa trên các tính chất vừa nêu, suy ra thành phần
nguyên tố của chất cần tìm và công thức hóa học thích hợp.
8
Đề tài: Xác định công thức hóa học để giải các bài tập
trong chương trình Hóa học lớp 9
* Ví dụ 1 : A là hợp chất vô cơ khi đốt nóng cho ngọn lửa màu
vàng. Nung nóng A ở nhiệt độ cao được chất sắt B, hơi nước
và khí C không màu, không mùi, làm đục nước vôi trong. Biết
chất rắn B cũng cho ngọn lửa màu vàng khi đốt nóng.
Xác định công thức hóa học của A và B, viết các phương
trình phản ứng xảy ra.
Giải:
- Khi đốt nóng hợp chất A cho ngọn lửa màu vàng,
chứng tỏ A là hợp chất của Natri.
- Nung nóng hợp chất A ở nhiệt độ cao được chất rắn B,
hơi nước và khí C không màu, không mùi, làm đục nước vôi
trong (Khí CO
2
)
Do đó, hợp chất đó là NaHCO
3
.

hóa học thì giáo viên đưa ra cách giải tổng quát, sau đó cùng
các em giải bài mẫu để các em nắm được các bước giải bài
tập, từ đó áp dụng làm các bài tập tương tự.
Lưu ý học sinh các kiến thức có liên quan để giải bài
tập.
Sau đây là việc áp dụng cụ thể các loại bài tập này vào
thực tế giảng dạy:
a) Xác định công thức hóa học của một chất dựa vào kết quả
phân tích định lượng.
Dạng bài tập này tương đối khó, nên giáo viên cần
hướng dẫn các em từng bước giải qua một vài ví dụ để các em
nắm được các bước rồi lấy ví dụ cho các em áp dụng giải.
Yêu cầu học sinh có kĩ năng tính toán tốt và khả năng
suy luận thì tiến hành giải sẽ dễ dàng hơn.
9
Đề tài: Xác định công thức hóa học để giải các bài tập
trong chương trình Hóa học lớp 9
Lưu ý : Trước khi làm bài phải xác định xem ngoài các
nguyên tố đã cho trong thành phần của hợp chất còn có
nguyên tố nào nữa không ? Bằng cách lấy 100% khối lượng
của hợp chất trừ đi tổng % khối lượng của các nguyên tố theo
đầu bài cho. Sau đó, tiến hành tính toán và suy ra công thức
hóa học của chất.
b) Xác định công thức hóa học dựa theo phương trình hóa
học.
- Học sinh phải nhớ được các công thức hóa học, đặc
biệt là công thức tính số mol theo khối lượng và theo thể tích
chất khí ở đktc và có kĩ năng viết phương trình hóa học.
- Giáo viên hướng dẫn học sinh tiến hành các bước, lấy
ví dụ rồi cho các em tiến hành. Giáo viên hướng dẫn, chỉnh

chưa biết áp dụng hoặc áp dụng còn chậm. Đặc biệt là ở ba
dạng bài phần b, c, d còn nhiều em rất lúng túng khi tiến hành
giải cũng như trong biện luận, suy luận. Ngoài ra, kỹ năng
tính toán của các em còn rất kém - đây cũng là một điểm yếu
cần khắc phục ngay.
KẾT QUẢ CỤ THỂ
Lớp SLHS
Giỏi Khá TB Yếu
SL % SL % SL % SL %
9A
3
29
9A
4
31
Cộng 60
3. Bài học kinh nghiệm và giải pháp thực hiện
Qua thời gian thực hiện và kết quả thu được, tôi thấy rằng: để
thực hiện tốt các đề tài nghiên cứu cần phải cố gắng từ hai
phía: thầy và trò.
- Phía thầy : Đọc và nghiên cứu nhiều tài liệu hơn nữa
để đưa ra nhiều cách giải bài tập hay hơn. Đầu tư thêm thời
gian để hướng dẫn và uốn nắn cho các em. Cần kiểm tra
thường xuyên để nắm được kết quả học tập của học sinh, từ đó
điều chỉnh, bổ xung cách giảng dạy cho phù hợp. Tổ chức cho
các em hoạt động học tập theo nhóm để các em giúp đỡ nhau
cùng tiến bộ.
- Phía trò : Phải tích cực, ham mê học tập. Phát huy tính
chủ động, sáng tạo trong học tập. Tập trung chú ý để nắm bài
trên lớp, giành nhiều thời gian học và làm bài tập ở nhà. Cần

PHẦN THEO DÕI, ĐIỀU CHỈNH VÀ BỔ XUNG SKKN
12
Đề tài: Xác định công thức hóa học để giải các bài tập
trong chương trình Hóa học lớp 9
Theo dõi thực hiện Điều chỉnh SKKN Bổ xung SKKN
13
Đề tài: Xác định công thức hóa học để giải các bài tập
trong chương trình Hóa học lớp 9
14
Đề tài: Xác định công thức hóa học để giải các bài tập
trong chương trình Hóa học lớp 9
Minh Xuân, ngày 10 tháng 12 năm 2006
Nhóm thực hiện
Lê Phương Thúy
Nguyễn Thị Gấm
MỤC LỤC
Trang
I. Phần chung 1
1. Lý do chọn đề tài 2
2. Nhiệm vụ của đề tài 2
3. Giới hạn của đề tài 2
4. Đối tượng nghiên cứu 2
5. Thời gian nghiên cứu 2
6. Phương pháp nghiên cứu 2
7. Tài liệu tham khảo 2
II. Nội dung 3
15
Đề tài: Xác định công thức hóa học để giải các bài tập
trong chương trình Hóa học lớp 9
1. Nội dung thực hiện 3