PHẦN A. ĐẶT VẤN ĐỀ:

I . LỜI MỞ ĐẦU:
Sinh thời chủ tịch Hồ Chí Minh có lời dặn người dân Việt Nam:
“ Dân ta phải biết sử ta
Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam “
Câu nói đó đã trải qua hơn thế kỉ nhưng ý nghĩa đó vẫn còn in đậm trong lòng mỗi
người dân Việt Nam. Đồng thời với mục tiêu đặt ra cho ngành giáo dục là phải đào tạo nên
những con người với đầy đủ sự hội tụ của “ đức- trí- thể- mĩ” thì mơn lịch sử cũng chiếm
mọt vị trí trong ngành giáo dục. Tuy nhiên ngày nay dưới sự phát triển của khoa học kĩ
thuật thì vai trò mơn lịch sử trong các trường học đã dần bị mờ nhạt bởi các mơn học khoa
học tự nhiên khác. Sở dĩ có điều đó là vì trong ý nghĩ của nhiều người thì mơn Lịch sử thực
sự khơng cần thiết, mà chỉ là một mơn học phụ. Thực tế đã chứng minh điều đó: Trong
những năm gần đây chất lượng thi vào đại học của khối C rất thấp mà chủ yếu là ở mơn
Lịch sử. Các điểm cao trong mơn Lịch sử thì ngày càng hiếm, thậm chí số điểm liệt trong
mơn này lại có xu thế gia tăng. Vậy làm thế nào để nâng cao hơn chất lượng dạy và học
của mơn này ? Đó là vấn đề được đặt ra khơng chỉ đối với mỗi thầy cơ giáo mà cả đối với
các em học sinh và các ban ngành khác.
Song bên cạnh đó trong hệ thống giáo dục ở trường trung học cơ sở, môn lòch sử có
vai trò quan trọng trong việc bồi dưỡng thế hệ trẻ về kiến thức văn hoá, tư tưởng chính
trò, phẩm chất đạo đức và năng lực hành động.
Lòch sử cũng như các môn học khác, có vai trò tác động đến con người không chỉ về
trí tuệ mà còn cả về tư tưởng tình cảm. Bên cạnh đó góp phần xây dựng con người phát
triển hoàn thiện về “ĐỨC- TRÍ- THỂ- MĨ” Ở những mức độ khác nhau. Nếu văn học
giúp học sinh thấy được cái hay, cái đẹp trong thơ ca để càng yêu quý hơn con người,
dân tộc Việt Nam thì thông qua môn học lòch sử các em không chỉ thấy được quá trình
phát triển của một đất nước, một dân tộc mà rộng hơn là cả một xã hội loài người , bên
cạnh đó nó góp phần quan trọng trong việc hình thành bồi dưỡng nhân sinh quan, thế
giới quan khoa học.
Như vậy so với các môn học khác thì môn lòch sử có nhiều ưu thế trong việc giáo
dục tư tưởng tình cảm đối với thế hệ trẻ, những kiến thức lòch sử không chỉ đơn thuần

Trường trung hoc cơ sở Hà Lan đóng tại đòa bàn thuộc xã Hà Lanâ. Gồm 6 lớp với
số cán bộ giáo viên là 20.
Cơ sở vật chất của nhà trường còn thiếu thốn, học sinh đa số là con em gia đình
làm nông nghiệp, nhiều em có hoàn cảnh khó khăn. Phần lớn sống rải rác ở các thôn,
đường xá đi lại khó khăn phần nào cũng ảnh hưởng đến việc học tập, tuy có sự khó
khăn trên thầy và trò trường THCS Hà Lanâ không ngừng phấn đấu vươn lên và đã đạt
được một số thành tích nhất đònh.
Trong việc dạy học lòch sử ở trường nói chung và ở trường học cơ sở nói
riêng mỗi người giáo viên dạy một môn học khác nhau và ai cũng lo lắng việc tiếp thu
kiến thức của học sinh về chính bộ môn mình phụ trách. Học sinh đã nghiên cứu cái gì,
đang nghiên cứu cái gì và sẽ nghiên cứu cái gì về bộ môn khác. cái đó dường như
không làm cho chúng ta quan tâm tới .Nhưng thực ra thiếu bộ môn khác thì công việc
của người giáo viên bộ môn sẽ không ổn , cũng như hàng loạt các bộ môn khác không
thể thiếu bộ môn của chúng ta.
Qua đặc điểm tình hình như vậy tôi đã tiến hành khảo sát tìm hiểu về phía học
sinh. Cụ thể tôi đã phát câu hỏi đến tận học sinh để cho các em phát biểu cảm nghó của
mình thế nào.
Nội dung câu hỏi:
? Em có cảm nhận như thế nào khi học môn lòch sử?
p dụng cho tất cả các khối:
6 : 22 em
7 : 22 em
8 : 20 em
9 : 22 em
Với số lượng 86 học sinh.
Khi tổng hợp thì có kết quả như sau :
+ 60% học sinh cho rằng Lòch sử là môn học bổ ích nhưng khô khan, thiếu sinh
động, quá nhiều mốc thời gian - khó nhớ.
+ 40% học sinh thích học môn lòch sử.
Qua thực tế tôi nhận thấy rằng sự mâu thuẫn giữa nhận thức là môn học bổ ích

một khía cạnh của vấn đề là việc sử dụng câu thơ, câu văn, đoạn trích dẫn để giảm bớt
sự khô khan trong dạy học lòch sử khối 8, 9 ở trường trung học cơ sở, qua khoá trình lòch
sử Việt Nam theo cấu tạo chương trình hiện hành.
Thứ nhất: Chương trình lòch sử lớp 8
Khi dạy bài “Cuộc kháng chiến từ 1858 – 1873” mô tả về hoàn cảnh nước ta
khi thực dân Pháp xâm lược, lên án trách nhiệm của nhà Nguyễn và nêu cao tinh thần
chiến đấu của nhân dân Nam Kỳ. Chúng tôi trích dẫn thơ của Nguyễn Đình Chiểu bài
“Chạy tây” và bài “Văn Tế Nghóa Sỹ Cần Giuộc”:
“Ngoài cật có một manh áo vải, nào đợi mang bao tấu, bầu ngòi, trong tay cầm
một ngọn tầm vông chư nài, sắm dao tu nón gõ
Hoả mai đánh bằng rơm con cúi cũng đốt xong nhà dạy đạo kia, gươm đeo dùng
bằng lưỡi dao phay chém rớt đầu quan hai nọ…”
Học sinh có ngay những hình dung về phong trào đấu tranh của nhân dân ta lúc
bấy giờ.
Chẳng hạn khi dạy bài “Phong trào kháng Pháp trong những năm cuối thế
kỷ XIX” ta có thể đặt câu hỏi: Trong văn học các em thấy có tác phẩm nào đề cập đến
bối cảnh đất nước giai đoạn này? Bằng các ý trả lời của học sinh chúng ta đi vào khái
quát tình hình đất nước trên cơ sở các kiến thức lòch sử đã học.
Nhìn chung có rất nhiều kiến thức để vận dụng kiến thức văn học trong giảng dạy
lòch sử. Ta có thể đưa vào bài giảng một câu thơ, một đoạn văn hay một trích đoạn để
cụ thể hoá vấn đề, sự kiện nhằm nêu ra một kết luận khái quát giúp học sinh hiểu sâu
sắc hơn. Cũng có thể giáo viên chỉ cần liên hệ qua một câu hỏi (có thể ở đầu, giữa hoặc
cuối bài) tạo tính liên hệ qua một tác phẩm văn học với một sự kiện lòch sử để gây hứng
thú học tập.
- Trong bài 24:
Để biểu lộ sự phản đối thỉnh nộ của quần chúng đối Vua tôi nhà Nguyễn, giáo
viên minh hoạ:
“Tò te kèn thổi tiếng năm ba
Nghe loạt vào tai luống xót xa.
Uẩn khúc sông rồng mù mòt khói

nhân dưới thời Pháp thuộc, có thể minh hoạ:
“Cao su đi dễ, khó về
Khi đi mất vơ khi về mất con”
Hoặc:
“ Cao su xanh tốt lạ thường
Mỗi cây bón một xác người công nhân”
Khi trình bày chính sách bóc lột của thực dân Pháp có thể dẫn:
“Trời đất hởi! Dân ta khốn khổ
Đủ các đường thuế nọ, thuế kia
Lưới vây chài quét trăm bề
Róc xương, róc thòt, còn gì nữa đâu!”
(Nguyễn Phan Lãng – Thiết Tiền Ca)
- Trong bài 30: “Phong trào yêu nước chống Pháp từ đầu thế kỉ XX đến năm
1918”, ở phần II, mục 3 Những hoạt động của Nguyễn Tất Thành sau khi ra đi tìm
đường cứu nước. Những ngày tháng sống ở Anh làm công việc cào tuyết trong một
trường học:
“Và sương mù thành Luân Đôn.
Người có nhớ
Giọt mồ hôi Người nhỏ giữa đêm đông”
Những ngày tháng sống ở Pa ri giá lạnh “Một viên gạch hồng Bác chống lại cả
một mùa đông băng giá”
Thứ hai: Chương trình lòch sử lớp 9
- Trong bài 16: “Hoạt động của Nguyễn i Quốc ở nước ngoài (1919-1925)”.
Nguyễn i Quốc đã bôn ba khắp năm châu, bốn biển để tìm con đường giải
phóng cho dân tộc, đem lại ấm no cho nhân dân. Câu chuyện cảm động khi Nguyễn i
Quốc đọc “Bản luận cương về vấn đề dân tộc và thuộc đòa” của Lênin tức thời điểm
lòch sử mà Người đã tìm được con đường cứu nước đúng đắn cho dân tộc. Nguyễn i
Quốc bật khóc :
Luận cương đến Bác Hồ và Người đã khóc
Lệ Bác Hồ rơi trên chữ Lênin

hình ảnh đồng thời còn giúp các em đánh giá đúng về vai trò của quần chúng nhân dân
những người làm nên lòch sử – Là động lực chính đưa cách mạng đến thành công.
Chẳng hạn khi dạy bài “Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân pháp
xâm lược kết thúc” sau khi khái quát về kết quả của chiến dòch Điện Biên Phủ tôi đã
trích dẫn thơ của Tố Hữu:
“… 56 ngày đêm khoét núi ngủ hầm, mưa dầm cơm vắt
Máu trộn bùn non
Gan không núng, chí không mòn…”.
Không chỉ mô tả về khí thế của chiến dòch mà còn hướng cho học sinh đi tìm hiểu
nguyên nhân thắng lợi của cuộc kháng chiến hào hùng của dân tộc, tôi nhận thấy rằng
các em rất xúc động về những hình ảnh mà mình thu nhận được. Điều này có ý nghóa
rất lớn trong việc giáo dục tinh thần cảm phục đối với công lao của các thế hệ đi trước
cũng như góp phần nâng cao ý thức bảo vệ quê hương đất nước trong nhận thức của các
em.
Khi nói về ý nghóa chiến thắng của Điện Biên Phủ tôi trích hai câu thơ:
“9 năm làm một Điện Biên
Nên vành hoa đỏ nên thiên sử vàng”
- Khi trình bày quyết tâm của Bôï chính trò giải phóng quân miền Nam trong năm
1975, người giáo viên có thể minh hoạ câu thơ sau:
“Anh ra đi dặn thắng mới về
Phút giây cảm động nói năng chi
Lời anh là cả lời non nước
Nghìn dặm trường sơn sá ngại gì”
(Lê Đức Thọ)
- Bài 30: “Hoàn thành giải phóng Miền Nam giải phóng đất nước”. Ngày
30/4/1975 là ngày hội của cách mạng, quần chúng đổ xô xuống đường với cờ hoa lộng
lẫy, ngày toàn thắng đã về ta, ngày giang sơn thu về một mối :
“Ôâi buổi trưa nay tuyệt tràn nắng đẹp
Bác Hồ ơi toàn thắng đã về ta
Chúng con đến xanh ngời ánh thép

sao cho phù hợp với mục đích yêu cầu của bài giảng và tính chất của từng sự kiện, hiện
tượng lòch sử. Kết hợp kiến thức của môn lòch sử với môn ngữ văn để xây dựng lên một
bức tranh sinh động về những sự kiện, những nhân vật của thời đại trong một bối cảnh
xã hội cụ thể phải đảm bảo cho được hai yếu tố cơ bản: Giá trò giáo dục – giáo dưỡng
và phù hợp với trình độ, nhận thức của học sinh. Sử dụng những chi tiết dù nhỏ trong
văn học như một câu thơ, một đoạn văn ngắn đúng lúc, đúng chổ thì nó sẽ trở thành
chất xúc tác trong việc khơi dậy hứng thú, say mê học tập của các em. Tuy nhiên không
nên quá lạm dụng kiến thức văn học bởi lạm dụng quá kiến thức văn học sẽ biến giờ
học sử thành giờ học văn, xa rời mục đích cũng như đặc trưng riêng của bộ môn.
Tuy nhiên việc vận dụng các kiến thức văn học vào dạy học lòch sử ngoài những
ưu điểm và thuận lợi như nêu trên thì thường gặp khó khăn trong các loạt bài về văn
hoá – xã hội. Cái khó ở đây là học sinh đã nắm được vấn đề qua môn văn nên tỏ ra thờ
ơ, làm sao kéo được học sinh vào không khí lòch sử và chỉ cho các em thấy được sự khác
biệt giữa kiến thức văn học và kiến thức lòch sử. Bằng cách sử dụng câu hỏi liên hệ đã
phần nào khắc phục được tình trạng trên .
Dùng thơ, văn, đoạn trích … dù một chút thôi vào những lúc cần thiết sẽ có tác
dụng lớn lao trong dạy học lòch sử. Chính một chút ấy đã đánh thức, khơi lên biết bao
hoài cảm về ước mơ, góp phần cho việc hình thành nhân cách học sinh.
Việc dạy học dùng thơ văn để giảng dạy lòch sử là rất quan trọng góp phần bổ
sung làm phong phú thêm nội dung bài học.
Qua đó tôi rất mong sự đóng góp ý kiến chân thành của đồng nghiệp để sáng
kiến của tôi được hoàn thiện và đạt kết quả cao hơn trong quá trình dạy môn lòch sử ở
cấp trung học cơ sở.