MỤC LỤC

TỪ VIẾT TẮT
NSNN

Ngân sách nhà nước
MỞ ĐẦU

Nguồn tài chính hình thành quỹ NSNN chủ yếu từ đóng góp của nhân dân. Nhà nước là
chủ thể đại diện, thay mặt nhân dân quyết định việc sử dụng cụ thể nguồn tài chính này. Do đó để
thực hiện chi một khoản kinh phí từ quỹ NSNN, các chủ thể cần tuân thủ theo những điều kiện cụ
thể mà pháp luật quy định. Trong thời gian qua, bên cạnh những chuyển biến tích cực từ việc áp
dụng các điều kiện chi NSNN thì công tác kiểm soát chi NSNN cũng đã bộc lộ nhiều hạn chế và
tồn tại. Xuất phát từ tình hình thực tế đó, bài viết dưới đây sẽ đi vào làm rõ đề tài: “Phân tích cơ
sở khi quy định các điều kiện chi ngân sách nhà nước; thực trạng áp dụng các điều kiện chi
ngân sách nhà nước trong năm 2013 và ý kiến của cá nhân để khắc phuc những khó khăn
trong quá trình áp dụng”.

NỘI DUNG
I.
Điều kiện chi ngân sách nhà nước
1. Chi ngân sách nhà nước

Chi ngân sách là hoạt động nhằm sử dụng quỹ ngân sách, là quá trình phân phối nguồn tiền tệ
nằm trong quỹ ngân sách nhà nước để chi dùng vào những mục đích khác nhau. Nếu hoạt động
thu ngân sách nhà nước là nhằm thu hút các nguồn vốn tiền tệ để hình thành nên quỹ ngân sách
nhà nước thì chi ngân sách nhà nước chính là chu trình phân phối, sử dụng các nguồn vốn tiền tệ
đã được tập trung vào quỹ tiền tệ đó.
Khái niệm chi ngân sách nhà nước được đề cập đến dưới dạng liệt kê trong khoản 2 điều 2
Luật NSNN năm 2002 : “Chi ngân sách nhà nước bao gồm các khoản chi phát triển kinh tế - xã
hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, bảo đảm hoạt động của bộ máy nhà nước; chi trả nợ của nhà

chính, Sở tài chính – vật giá tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, Phòng tài chính quận,
huyện, thị xã thuộc tỉnh, thành phố, Sở kế hoạch và đầu tư và Kho bạc nhà nước) ; nhóm
chủ thể sử dụng ngân sách (gồm: Các cơ quan nhà nước, kể cả các cơ quan hành chính
thực hiện khoán biên chế và kinh phí quản lý hành chính; Các đơn vị, kể cả đơn vị sự

nghiệp có thu; Các chủ dự án sử dụng kinh phí NSNN).
2. Điều kiện chi ngân sách nhà nước
Theo quy định tại khoản 2 Điều 5 Luật ngân sách nhà nước 2002 thì chi ngân sách nhà nước
được thực hiện khi có đủ các điều kiện sau:
“a) Đã có trong dự toán ngân sách được giao, trừ trường hợp quy định tại Điều 52 và Điều 59
của Luật này;
b) Đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định;
c) Đã được thủ trưởng đơn vị sử dụng ngân sách hoặc người được ủy quyền quyết định chi.
2


Ngoài các điều kiện quy định tại khoản 2 Điều này, đối với những khoản chi cho công việc cần
phải đấu thầu thì còn phải tổ chức đấu thầu theo quy định của pháp luật về đấu thầu”.
Cụ thể hơn, Điều 51 Nghị định số 60/2003/NĐ-CP quy định:
“Chi ngân sách nhà nước chỉ được thực hiện khi có đủ các điều kiện sau đây:
1. Đã có trong dự toán ngân sách nhà nước được giao, trừ các trường hợp sau:
a) Dự toán ngân sách và phân bổ dự toán ngân sách chưa được cơ quan có thẩm quyền
quyết định theo quy định tại Điều 45 của Nghị định này;
b) Chi từ nguồn tăng thu so dự toán được giao và từ nguồn dự phòng ngân sách theo quyết
định của cấp có thẩm quyền;
2. Đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức do cấp có thẩm quyền quy định;
3. Đã được Thủ trưởng đơn vị sử dụng ngân sách hoặc người được ủy quyền quyết định
chi;
4. Ngoài các điều kiện quy định tại các Khoản 1, 2 và 3 Điều này; trường hợp sử dụng vốn,
kinh phí ngân sách nhà nước để đầu tư xây dựng cơ bản, mua sắm trang thiết bị, phương tiện

a) Khoản chi dự định thực hiện phải có trong dự toán ngân sách được giao

Thực chất, bản dự toán NSNN là sự phản ánh những chương trình, kế hoạch hành động hay
chính sách của nhà nước trong một tài khóa xác định. Bản dự toán NSNN tuy được diễn tả bằng
các con số nhưng đằng sau nó là chương trình hoạt động của quốc gia trong giai đoạn nhất định.
Kết quả của việc quyết định dự toán NSNN chính là việc tạo ra tính pháp lý cho kế hoạch tài
chính năm. Đó chính là sự thừa nhận giái trị pháp lý của bản dự toán NSNN bằng nghị quyết của
cơ quan quyền lực để trên cơ sở pháp lý đó cho phép các cơ quan quản lý nhà nước thi hành trên
thực tế. Việc quy định các khoản chi NSNN muốn được thanh toán, chi trả phải được xác định
trong dự toán ngân sách được giao là bởi vì mọi nhu cầu chi dự kiến cho năm kế hoạch phải được
xác định trong dự toán kinh phí từ cơ sở thông qua các bước xét duyệt của cơ quan nhà nước có
thẩm quyền từ thấp đến cao. Chỉ sau khi dự toán chi đã được Quốc hội xét duyệt và thông qua
mới trở thành căn cứ chính thức để phân bổ số chi cho mỗi ngành, mỗi cấp. Bên canh đó, khoản
kinh phí đã được ghi trong dự toán chi ngân sách còn thể hiện cam kết thanh toán của nhà nước
đối với các đơn vị sử dụng ngân sách. Dựa trên các cam kết này các đơn vị sử dụng ngân sách có
quyền đòi hỏi các cơ quan nhà nước có trách nhiệm phải cấp đủ cho mình số kinh phí mà Nhà
nước đã cam kết.
Có thể nói đây là điều kiện tiên quyết cho mỗi hoạt động chi NSNN. Quy định như vậy nhằm
đảm bảo các khoản dự định chi sẽ phù hợp với tổng thể các khoản chi khác, đảm bảo cân đối
được NSNN cho các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội sao cho phù hợp với định hướng phát
triển kinh tế - xã hội mà Nhà nước đề ra trong năm ngân sách. Ngoài ra, việc quy định điều kiện
chi NSNN là phải có trong dự toán ngân sách được giao là để tạo ra tính công khai trong hoạt
4


động chi ngân sách, bởi tất cả đã có trong bản dự toán ngân sách được giao, những đơn vị nào đủ
điều kiện là đã có thể được cấp kinh phí từ ngân sách. Từ đó, tránh được những khoản chi bất
minh, chi không rõ mục đích, gây thất thoát lớn cho quỹ NSNN.
Tuy nhiên theo quy định của Luật NSNN thì điều kiện này còn có hai ngoại lệ tại điều 52 và
điều 59, đó là:

đảm bảo quyền quản lý của những người đứng đầu đơn vị sử dụng ngân sách mà còn đảm bảo
cho hoạt động chi được tiến hành đúng, đủ và hiệu quả. Quy định này cũng góp phần tăng cường
tính sáng tạo, tự chủ của thủ trưởng các đơn vị trong việc cân nhắc và đưa ra những quyết định
chi sao cho phù hợp với tình hình của đơn vị để đạt được hiệu quả cao vì nếu như có sai sót về
định hướng trong quyết định chi làm thất thoát NSNN thì người phải chịu trách nhiệm ở đây
chính là thủ trưởng cơ quan hoặc người được thủ trưởng ủy quyền quyết định chi.
d) Trường hợp sử dụng vốn, kinh phí NSNN để đầu tư xây dựng cơ bản, mua sắm trang thiết

bị, phương tiện làm việc và các công việc khác phải qua đấu thầu hoặc thẩm định giá thì
trước khi khoản chi được thực hiện, còn phải tổ chức đấu thầu hoặc thẩm định giá theo
quy định của pháp luật
Đấu thầu, thẩm định giá là các thủ tục đặc biệt để xác định giá cuối cùng của tài sản.Quy định
này nhằm đảm bảo cho hoạt động chi thường xuyên được chi đúng, chi đủ bởi việc tổ chức đấu
thầu hoặc định giá tài sản với mục đích xác định giá trị thực sự của tài sản sẽ tạo cơ sở để thực
hiện khoản chi một cách minh bạch, chính xác, tránh trường hợp đơn vị báo giá cả không rõ ràng
để tham ô, dẫn đến thất thoát NSNN.
e) Các khoản chi có tính chất thường xuyên được chia đều trong năm để chi; các khoản chi

có tính chất thời vụ hoặc chỉ phát sinh vào một số thời điểm như đầu tư xây dựng cơ bản,
mua sắm, sửa chữa lớn và các khoản chi có tính chất không thường xuyên khác phải thực
hiện theo dự toán quý được đơn vị dự toán cấp I giao cùng với giao dự toán năm
Chi thường xuyên gồm các khoản chi mang tính định kỳ, lặp đi lặp lại. Chi không thường
xuyên gồm những khoản chi phát sinh phục vụ cho nhu cầu đầu tư phát triển nhưng không ổn
định và không có tính chu kỳ. Đối với những khoản chi có tính chất thường xuyên, quy định này
đảm bảo cho thực hiện chi một cách đầy đủ và đồng đều, đáp ứng được nhu cầu quản lý bộ máy
Nhà nước. Đối với những khoản chi có tính chất không thường xuyên thì thực hiện chi theo dự
toán quý do đơn vị dự toán cấp giao để đảm bảo chi đúng và hiệu quả.

III.
Thực trạng áp dụng các điều kiện chi ngân sách nhà nước

thực sự cần thiết. Trong chỉ đạo điều hành, Chính phủ đã tập trung kinh phí thực hiện các chính
sách an sinh xã hội. Bên cạnh việc đảm bảo chi cho những chính sách đã được bố trí dự toán đầu
năm và thực hiện chi trả tiền lương, lương hưu và trợ cấp xã hội theo mức tiền lương tối thiểu
mới theo đúng kế hoạch, Chính phủ đã ban hành và tổ chức thực hiện một số chính sách mới như:
Trợ cấp khó khăn đối với cán bộ, công chức, viên chức, người có công và hộ nghèo đời sống khó
khăn… Chi ngân sách cho giáo dục – đào tạo, dạy nghề là một trong những khoản mục chiếm tỷ
lệ lớn trong tổng chi (năm 2012: 17,94%, năm 2013: 18,05%) và có tốc độ tăng khá nhanh trong
những năm gần đây (năm 2011 là 27.06%, năm 2012 là 53.56%, năm 2013 là 10.09%), khẳng
định chủ trương của Nhà nước ưu tiên cho giáo dục.
7


Công tác quản lý chi tiêu được tăng cường, đến ngày 31/12/2013, hệ thống kho bạc nhà nước
ước thực hiện kiểm soát chi đối với gần 648.300 tỷ đồng chi thường xuyên của NSNN, đạt 96%
dự toán chi thường xuyên, đã phát hiện trên 77.000 khoản chi của trên 34.600 lượt đơn vị chưa
chấp hành đúng thủ tục, chế độ quy định, từ chối chưa thanh toán với số tiền trên 1.400 tỷ đồng
chưa đủ điều kiện chi theo quy định. Đối với chi đầu tư phát triển, đã giải ngân qua hệ thống kho
bạc nhà nước ước đạt 223.552 tỷ đồng, đạt 85% kế hoạch vốn năm 2013 (bao gồm cả tạm ứng),
thông qua kiểm soát, đã từ chối thanh toán khoảng 80 tỷ đồng do chủ đầu tư đề nghị thanh toán
cao hơn giá trúng thầu, sai số học hoặc không có trong hợp đồng, dự toán,…
Quản lý chi ngân sách chặt chẽ, tiết kiệm: Ngay từ đầu năm, Bộ tài chính đã hướng dẫn các
cơ quan trung ương và địa phương triệt để tiết kiệm chi tiêu trong phạm vi dự toán được giao;
chống lãng phí; rà soát cắt, giảm tối đa các khoản chi tổ chức lễ hội, khánh tiết, hội nghị hội thảo,
tiết giảm chi phí công tác trong nước và nước ngoài,.. chủ động sắp xếp chi thường xuyên, ưu
tiên các nhiệm vụ quan trọng, bảo đảm nguồn lực thực hiện các chính sách an sinh xã hội và điều
chỉnh tiền lương. Cơ quan tài chính các cấp và kho bạc nhà nước thực hiện kiểm soát chi chặt
chẽ, đảm bảo đúng mục đích, đối tượng và hiệu quả. Chi đầu tư phát triển tập trung cải tạo và xây
dựng kết cấu hạ tầng, xây dựng các công trình kinh tế mũi nhọn, trọng yếu, tạo điều kiện cho phát
triển kinh tế - xã hội, khuyến khích đầu tư trong nước và nước ngoài.
2. Những hạn chế bất cập

định được chuyển nguồn nhưng thực chất không có nguồn đảm bảo để chuyển nguồn; 09/35 địa
phương chi hỗ trợ không đúng nhiệm vụ chi 143,86 tỷ đồng; 14/35 địa phương sử dụng dự phòng
chưa đúng quy định. Tình trạng chi không đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức còn xảy ra phổ biến
tại hầu hết các bộ, cơ quan trung ương và các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương được kiểm
toán…
Hệ thống văn bản, chính sách hướng dẫn thực hiện các chương trình mục tiêu, dự án quốc gia
chưa đầy đủ, thiếu đồng bộ; công tác chỉ đạo điều hành, phối hợp thực hiện đối với một số
chương trình còn hạn chế; bố trí vốn không sát thực tế; chưa huy động và lồng ghép các nguồn
vốn theo quy định; chưa bố trí đủ vốn đối ứng; còn tình trạng chi không đúng định mức quy định;
tỉ lệ giải ngân thấp; việc tổng hợp báo cáo tình hình thực hiện chương trình còn chưa đầy đủ,
thường xuyên; một số mục tiêu của các chương trình đạt thấp; chưa phát huy hiệu quả.
Về tiêu chuẩn định mức chi: Hệ thống định mức, tiêu chuẩn chi còn thiếu, lạc hậu và không
thống nhất nên gây khó khăn cho việc tuân thủ các điều kiện chi theo luật định. Theo khoản 2
Điều 21 Luật NSNN 2002 thì Bộ tài chính có trách nhiệm chủ trì phối hợp với các Bộ, các cơ
quan ngang Bộ, cơ quan thuộc chính phủ, cơ quan khác ở trung ương, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh
trong việc xây dựng các định mức phân bổ và các chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi NSNN, song
9


đến nay ngành tài chính vẫn còn lung túng về vấn đề này. Chính vì vậy, bản thân các đơn vị thiếu
căn cứ để lập dự toán chi, còn các cơ quan quản lý nhà nước thì thiếu căn cứ để duyệt dự toán,
kho bạc nhà nước thiếu căn cứ để kiểm soát chi; các cơ quan thanh tra, kiểm toán không có căn
cứ để kiểm tra xác nhận tính chính xác hợp lệ, hợp pháp của các khoản chi cũng như quyết toán
chi tiêu của các đơn vị. Do hệ thống định mức, tiêu chuẩn, chế độ chi chưa đầy đủ, đồng bộ nên
nhiều khoản chi được quyết định ở mỗi nơi một khác, kể cả những khoản chi đã được trung ương
thống nhất trên toàn quốc. Qua thực tế, nhiều địa phương đã đặt các khoản chi ngoài kế hoạch,
thậm chí sai nguyên tắc quản lý tài chính với lý do để phù hợp với tình hình thực tế tại địa
phương.

IV.

thì nhiều dự toán chi ngân sách trên địa bàn là do Sở tài chính lập. Điều này có thể dẫn đến tình
trạng dự toán lập ra không sát với nhu cầu thực tiễn chi trên địa bàn. Đặc biệt, đối với những tỉnh
có nguồn thu thấp, không đảm bảo được nhiệm vụ chi trên địa bàn thì công tác lập dự toán không
được quan tâm thỏa đáng. Có thể nói việc lập dự toán ở một số đơn vị sử dụng NSNN nhiều khi
còn mang tính hình thức, từ đó làm ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động chi ngân sách.
Thứ ba, Thủ trưởng tại nhiều đơn vị sử dụng ngân sách còn chưa hiểu rõ các quy định của
pháp luật hiện hành về điều kiện chi NSNN dẫn đến việc chi sai mục đích hoặc làm thất thoát
NSNN. Tình trạng tiêu cực trong việc chi NSNN xuất phát từ những người quyết định chi NSNN
đã dẫn đến những hậu quả khôn lường cho NSNN. Bên cạnh đó, việc phê chuẩn của các cơ quan
có thẩm quyền thường mang tính hình thức và thiếu chi tiết.
Ngoài ra, khi quy mô nền kinh tế lớn dần lên, nhu cầu chi cũng cao hơn, gây sức ép căng
thẳng cho NSNN, quy mô ngân sách cũng phải lớn lên và tiềm ẩn nhiều rủi ro trong các khoản chi
NSNN như tình trạng thất thoát, lãng phí, tham nhũng. Chính điều này cũng tác động mạnh đến
các điều kiện chi NSNN.
2. Ý kiến của cá nhân về giải pháp khắc phục
Từ những nguyên nhân đã nêu, em xin đưa ra một số giải pháp khắc phục sau:
Thứ nhất, sửa đổi bổ sung các văn bản quy phạm pháp luật về điều kiện chi theo hướng thống
nhất đầu mối về phạm vi, đối tượng, nội dung điều kiện chi. Luật NSNN đã có những quy định
khá rõ ràng về thời hạn, yêu cầu, nội dung và các trình tự, thủ tục thực hiện lập dự toán NSNN
nhưng chưa đầy đủ. Vì vậy cần hoàn thiện để thực hiện tốt điều kiện đầu tiên của chi NSNN, giúp
xây dựng được những bản dự toán ngân sách với những khoản chi hợp lý, phù hợp với chiến lược
phát triển kinh tế - xã hội của đất nước từng thời kỳ, từng giai đoạn.

11


Cần thiết phải ban hành những văn bản cụ thể hóa các định mức chi để các đơn vị lập dự toán
có cơ sở để xây dựng dự toán đầy đủ, đúng và theo sát tình hình thực tiễn; các cơ quan có thẩm
quyền kiểm tra, kiểm soát có căn cứ để giám sát, phát hiện và xử lý sai phạm.
Hoàn thiện các quy định của pháp luật về chế độ hóa đơn, chứng từ trong giao dịch. Bổ sung

hoạt động chi ngân sách sẽ được thực hiện hiệu quả hơn.

13


DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Trường Đại học luật Hà Nội, Giáo trình luật ngân sách nhà nước, NXB Tư pháp, Hà Nội
2.
3.
4.
5.
6.

– 2005
Luật Ngân sách nhà nước năm 2002
Luật Ngân sách nhà nước năm 2015
Nghị định số 60/2003/NĐ-CP Quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật Ngân sách
nhà nước
/> />
7. />
pers_id=2177082&item_id=116904435&p_details=1
8. />
2014/#more-2722
9. />pers_id=2177082&item_id=116904435&p_details=1
10. />
nuoc-36035/

14