Nâng cao chất lượng môn hóa bằng hình thức đưa thêm thí nghiệm vào chương trình THPT

PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ.
I - CƠ SỞ LÍ LUẬN:
Khoa học tự nhiên luôn đề cao và coi trọng kết quả thực nghiệm. Trong
quá trình dạy học hóa học thí nghiệm hóa học giữ vai trò đặc biệt quan trọng. .Vì
vậy, có thể nói thí nghiệm là cơ sở của việc học hóa học và rèn luyện kĩ năng
thực hành. Theo quan điểm của triết học Mac – Lenin khẳng định “ Mọi lý thuyết
chỉ là màu xám chỉ có cây đời mãi xanh tươi ”. Hóa học là rèn luyện kĩ năng thực
hành, ngoài ra còn giúp phần phần quan trọng tạo hứng thú học tập cho học sinh.
Vì vậy xu hướng chung của việc đổi mới chương trình dạy - học bộ môn hóa học
ở trong nước và Thế giới tăng tỉ lệ giờ cho thí nghiệm và nâng cao chất lượng.
II - CƠ SỞ THỰC TIỄN:
Trong thực tế tâm lí đa số giáo viên không muốn làm thí nghiệm, thậm chí
sợ làm thí nghiệm hoặc cố gắng tiến hành được như SGK đã nêu là tốt lắm rồi .
Điều này lại hoàn toàn trái ngược với tâm lí của học sinh. Điều này đã ảnh hưởng
rất lớn đến chất lượng dạy học bộ môn. Qua thực tế bản thân có trao đổi với một
số đồng nghiệp thấy rằng. Lí do cơ sở vật chất thiếu thốn , thiết bị thí nghiệm củ,
tình trạng chất lượng hóa chất chưa thực sự đảm bảo, một số thí nghiệm khó tiến
hành, đặc biệt khi cho HS tự tiến hành, đây là một trong những nguyên nhân dẫn
tới thực trạng trên. Ít thấy GV mày mò cải tiến dụng cụ, thay thế hóa chất …
Nhằm tạo tính đa dạng trong thực tế cuộc sống, tăng tính tò mò, say mê, hứng thú
cho HS. Đây chính là một trong những mục tiêu chính của ngành giáo dục nước
nhà.
Chương trình hóa học bậc THCS đa số các thí nghiệm đều dễ thực hiện
trên tiết dạy. Nhưng qua thời gian lâu dài một số hóa chất chất lượng sẻ giảm đi,
1
Nâng cao chất lượng môn hóa bằng hình thức đưa thêm thí nghiệm vào chương trình THPT
khi tiến hành rất khó để thành công. Đặc biệt khó khăn khi GV cho HS tự làm thí
nghiệm phần vì sợ hết thời gian, phần vì sợ HS khó tiến hành, không an toàn…
Để đáp ứng tình hình đã nêu trên, thiết thực góp phần thực hiện đổi mới

tư cách là nguồn gốc, là xuất xứ của kiến thức để dẫn lí thuyết, hoặc với tư cách
kiểm tra lí thuyết. Thí nghiệm hóa học còn có tác dụng phát triển tư duy, giáo dục
thế giớ quan duy vật biện chứng và cũng cố niềm tin khoa học của học sinh, giúp
hình thành cho học sinh những đức tính tốt: thận trọng, ngăn nắp, trật tự, gọn
gàng. Sử dụng thí nghiệm được coi là tích cực khi thí nghiệm là nguồn kiến thức
để học sinh khai thác.
Trong các tiết dạy có sử dụng thí nghiệm thì không nhất thiết giáo viên
phải tự tay làm, để từ đó tạo nên sự hứng thú cho HS. Những thí nghiệm thực
hiện theo hướng chứng minh cho lời giảng của giáo viên là ít tích cực hơn là
những thí nghiệm được thực hiện theo hướng nghiên cứu từ phía HS.
-Mức 1: ( ít tích cực) GV hoặc 1 HS thực hiện thí nghiệm biểu diễn. HS
quan sát thí nghiệm nhưng chỉ để chứng minh cho phản ứng đã xảy ra hoặc một
tính chất một quy luật mà giáo viên đã nêu.
- Mức 2:( tích cực) HS nghiên cứu thí nghiệm do GV hoặc một HS biểu
diễn.
+ HS nắm được mục đích thí nghiệm + Quan sát mô tả hiên tượng
+ Giải thích hiện tượng + HS quan sát hiện tượng.
3
Nâng cao chất lượng môn hóa bằng hình thức đưa thêm thí nghiệm vào chương trình THPT
- Mức 3: (rất tích cực). Nhóm HS làm trực tiếp làm thí nghiệm, nghiên cứ
thí nghiệm.
+ HS nắm được mục đích thí nghiệm + HS làm thí nghiệm mô tả hiện
tượng
+ Giải thích hiện tượng + Rút ra kết luận.
Chính bỡi vai trò quan trọng của thí nghiệm bên cạnh sự cần thiết phải đầu
tư và cung cấp một số thiết bị thí nghiệm hiện đại thì việc nghiên cứu, thiết kế và
thực hiện các thí nghiệm đơn giản để các em có thể tiến hành được trên lớp, hay
ở nhà.
II - MỘT SỐ YÊU CẦU VỀ SƯ PHẠM KHI TIẾN HÀNH CÁC THÍ
NGHIỆM THAY THẾ.

tiến thí nghiệm để đem lại hiêu quả thiết thực. Cụ thể .
a. Dụng cụ thí nghiệm:
- Cốc thủy tinh có chia vạch 6 phần bằng nhau.
- Chậu thủy tinh cỡ bé.
- Môi sắt có gắn sẵn nút cao su.
b. Hóa chất:
- Mẫu nến nhỏ.
- Dung dịch nước vôi trong (thay cho nước) có nhỏ vài giọt phenolphtalein
để dung dịch có màu hồng nhạt giúp HS dễ quan sát hơn.
c. Tiến hành: Chia học sinh thành các nhóm nhỏ (4 em một nhóm). GV
hướng dẫn để HS tự làm thí nghiệm:
Hoạt động của GV Hoạt động của HS
- Hướng dẫn HS thực hiện thí nghiệm.
? Trong ống thủy tinh còn lại mấy
phần bằng nhau ?
- Đặt ống thủy tinh vào trong chậu
nước.
- Cho nước vôi trong từ từ vào chậu và
cốc sao cho đến vạch mức số 1 thì
dừng lại.
+ Trong ống thủy tinh chỉ còn 5 phần
bằng nhau.
5
Nâng cao chất lượng môn hóa bằng hình thức đưa thêm thí nghiệm vào chương trình THPT
- Hướng dẫn HS quan sát hiện tượng
trong ống thủy tinh
- Gắn mẫu nến nhỏ vào môi sắt ( có
thể tận dụng các mẫu nến thừa và các
sợi chỉ, sợi dù làm bấc).
- Châm lửa cho nến đỏ, đưa vào ống

? Mức nước trong ống thủy tinh thay
đổi như thế nào? (khi nhiệt độ trong
ống thủy tinh bằng nhiệt độ bên
ngoài).
? Vì sao mức nước dâng lên và dâng
đến vạch số 2 thì dừng lại ?
? Vậy oxi chiếm bao nhiêu phần về
thể tích không khí trong ống thủy
tinh?
- Khí còn không duy trì sự cháy, sư
sống, không làm đục nước vôi đó là
khí nitơ
? Vậy khí nitơ chiếm bao nhiêu phần
thể tích trong không khí ?
+ Mực nước trong ống thủy tinh dâng
lên đến vạch số 2 thì dừng lại.

+ Mực nước dâng lên để chiếm chổ
phần thể tích khí oxi mất đi do nến đốt
cháy ?
+ Oxi chiếm 1/5 về thể tích trong
không khí.
+ Nitơ chiếm 4/5 về thể tích (78%).

Như vậy ở đây tôi đã có một số thay đổi như:
- Photpho đỏ thay thế bằng nến ( đở tốn kém hơn, dễ tiến hành hơn)
- Nước được thay thế bằng nước vôi trong ( để hấp thụ khí CO
2
sinh ra khi
nến cháy). Xin được nói thêm là nếu dùng nước thì CO

một chữ tùy ý lên tờ giấy. Hơ nóng tờ
giấy cẩn thận trên đèn cồn.
- Nhận xét hiện tượng.
- Yêu cầu các nhóm giải thích các
hiện tượng xảy ra.
- Khi hơ nhiệt độ làm nước ở nét chữ
- HS tiến hành thí nghiệm theo hướng
dẫn của GV + Trên tờ giấy dòng chữ dần dần xuất
hiện từ màu trắng chuyển sang màu
vàng, sau đó là màu nâu và cuối cùng
là màu đen.
+ Hs giải giải thích
8
Nâng cao chất lượng môn hóa bằng hình thức đưa thêm thí nghiệm vào chương trình THPT
bay hơi, axit sunfuric đặc dần. Nó sẻ
chiếm hai nguyên tố ( thành phần của
nước ) là H và O ra khỏi chất
xenlulozơ là thành phần chính của tờ
giấy. Người ta nói H
2
SO
4
đặc có tính
háo nước. Chất còn lại là C có màu
đen.
- Công thức phân tử xenluloxơ là
(C

6
H
10
O
5
)
n
6n C + 5nH
2
O
PTHH:
C
12
H
22
O
11
12C + 11H
2
O
C
6
H
12
O
6
6C + 6H
2
O
*Lưu ý:

đặc
H
2
SO
4
đặc
Nâng cao chất lượng môn hóa bằng hình thức đưa thêm thí nghiệm vào chương trình THPT
Sau đây tôi xin được giới thiệu một sản phẩm của một nhóm gồm 2 em HS
lớp 9A, sau khi tiến hành viết một dòng chữ từ “ lọ mực thần kì”.
10
Nâng cao chất lượng môn hóa bằng hình thức đưa thêm thí nghiệm vào chương trình THPT
3. Thí nghiệm cải tiến thứ 3:
Khi dạy bài Tính chất hóa học của kim loại ( Bài 16, Hóa học 9). Phần
phản ứng của kẽm với dung dịch đồng (II) sunfat.
Một thực tế thường gặp khi tiến hành thí nghiệm cho kẽm vào dung dịch
đồng II sunfat lại có hiện tượng sau:
- Chất rắn màu đen bám lên dây Zn.
- Bề mặt Zn có sủi bọt khí.
Điều này sẻ làm cho HS phân tâm, khó giải thích, thậm chí một số GV
cũng khó giải thích cho kết quả thí nghiệm trên.
Theo tôi xuất hiên chất rắn màu đen bám lên dây kẽm là do nguyên nhân
sau:
11
Nâng cao chất lượng môn hóa bằng hình thức đưa thêm thí nghiệm vào chương trình THPT
+ Phản ứng xảy ra nhanh nên đồng được sinh ra chưa hình thành được
mạng tinh thể.
+ Có bọt khí thoát ra ( H
2
) do hình thành thế điện hóa. Khi đồng được sinh
ra bám trên lá kẽm tạo pin điện hóa.

4
bằng dung dịch
CuCl
2
.
b, Tiến hành:
- Gv chia HS theo nhóm tiến hành thí nghiệm ( mỗi nhóm 4 em ), phát
phiếu học tập. Mẫu phiếu học tập.
Nhóm:
12
Nâng cao chất lượng môn hóa bằng hình thức đưa thêm thí nghiệm vào chương trình THPT
Hiện tượng Giải thích PTHH
Dưới sự hướng dẫn của GV. HS tiến hành thí nghiệm.
- Cho khoảng 2-3 ml dung dịch CuCl
2
vào ống nghiệm. Nhúng dây Zn
trong dung dịch CuCl
2
.
- GV yêu cầu các nhóm HS nêu hiện tượng và giải thích cho hiện tượng.

Hiện tượng Giải thích PTHH
- Có chất rắn màu đỏ
bám ngoài lá kẽm.
- Màu xanh của dung
dịch nhạt dần, kẽm tan
dần.
- Đồng bị kẽm đẩy ra khỏi
dung dịch CuCl
2

trong trường và nhận thấy rằng gần 90% học sinh hiểu bài và hứng thú hơn khi
trong tiết học sử dụng đồ dùng dạy học có cải tiến. Các em hăng say phát biểu,
xây dựng bài. Đó cũng là một trong các dấu hiệu tốt để giúp tôi giảng dạy tốt
môn hoá học.
Việc sử dụng các thí nghiêm cải tiến, trên mỗi tiết dạy trở nên nhẹ nhàng
hơn, lượng thời gian đảm bảo. Đặc biệt trong khâu chuẩn bị đã đơn giản hơn rất
nhiều.
2. Kết quả định lượng:
Trong quá trình tiến hành các thí nghiệm các em có thể vận dụng để giải
thích một số hiện tượng xảy ra tương tự có trong cuộc sống hằng ngày.
- Nước vôi trong để lâu trong không khí sẻ thấy một lớp chất rắn (lớp váng)
ở phía trên.
- Ngọn nến muốn cháy mạnh thì cần nhiều oxi, nếu thiếu oxi sự cháy sẻ
không duy trì.
- Giải thích hiện tượng ăn mòn kim loại và bảo vệ một số kim loại không bị
ăn mòn
Trong năm học 2008 – 2009 là năm đầu áp dụng, hai năm học tiếp theo kết
quả của khối 8, 9 các lớp mà tôi đảm nhiệm thể hiện cụ thể như sau:
Năm học 2008 – 2009 Năm học 2009 - 2010 Năm học 2010 - 2011
HKI
14
Nâng cao chất lượng môn hóa bằng hình thức đưa thêm thí nghiệm vào chương trình THPT
Sĩ số
230
Số
lượng
Tỉ lệ
(%)
Sĩ số
268

bộ môn Hóa học. Đặc biệt giáo dục cho các em lòng yêu thích bộ môn, say sưa
nghiên cứu khoa học. Đề cao ý tưởng sáng tạo, khám phá cái mới.
15
Nâng cao chất lượng môn hóa bằng hình thức đưa thêm thí nghiệm vào chương trình THPT
Sau khi đã triển khai sáng kiến các đồng nghiệp trong trường rất ủng hộ và
đề nghị cần phải có thêm sự cải tiến mới trong giảng dạy hơn nửa. Nhằm đem lại
hiệu quả cao trong dạy học. SKKN chắc chắn không thể không thiếu sót và có
nhiểu điều cần được sửa đổi. Rất mong nhận được sự đóng góp chân thành từ
các đồng nghiệp.
* Ý KIẾN ĐỀ XUẤT:
- Mỗi giáo viên cần có lòng say mê với nghề nghiệp của mình, tích cực tìm
tòi, mở rộng kiến thức nhằm nâng cao nghiệp vụ chuyên môn.
- Trong quá trình dạy học rất cần thiết phải cho các em học sinh làm quen
với nhiều thí nghiệm.
- Thường xuyên trao đổi kinh nghiệm với các đồng nghiệp là rất cần thiết.
- Theo tôi khi ra đề thi cho HS hay cho GV cần đưa vào một số câu hỏi về
kĩ năng thực hành. Thậm chí có đề thi riêng về thực hành./.
Kim liên, ngày 19/3/2011.
16
Nâng cao chất lượng môn hóa bằng hình thức đưa thêm thí nghiệm vào chương trình THPT
TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. SGK; SGV; SBT Hóa 8-9 NXB GD & ĐT
2. Thí nghiệm hóa học ở trường THCS . NXBGD.2004. Tác giả Trần Quốc
Đắc.
3. Wed: http: day hoc hoa hoc.com.vn.
4. Wed: blog hoa hoc.
5. Thí nghiệm thực hành Phương pháp dạy học hóa học (tập 3) NXB ĐH SP
Hà nội 2005. Tác giả: Nguyễn Cương, Nguyễn Xuân Trường chủ biên