Chuyên đề Thơ và truyện hiện đại lớp 9
ĐỒNG CHÍ
Chính Hữu
I. Đọc, tìm hiểu chung về văn bản
1. Tác giả - tác phẩm
- Chính Hữu, sinh năm 1926
- Là nhà thơ quân đội
- Quê Can Lộc - Hà Tĩnh
- 20 tuổi tòng quân, là chiến sĩ trung đoàn thủ đô.
- Đề tài viết chủ yếu về người chiến sĩ.
* Bài thơ ra đời năm 1948, trong tập Đầu súng trăng treo(1968)
- Chiến dịch Việt Bắc thu - đông 1947, Chính Hữu cùng đơn vị tham gia
chiến đấu, hoàn cảnh chiến đấu thiếu thốn, khó khăn, nhờ có tình đồng chí
giúp họ vượt qua những khó khăn.
- Lúc đầu đăng trên tờ báo của đại đội, sau đó đăng trên báo Sự thật (báo
nhân dân ngày nay).
Bài thơ được đồng chí Minh Quốc phổ nhạc. Tác giả viết bài thơ Đồng chí
vào đầu năm 1948, tại nơi ông phải nằm điều trị bệnh.
2. Đọc
3. Bố cục
Bài thơ có thể chia thành 3 phần:
1
Chuyên đề Thơ và truyện hiện đại lớp 9
7 câu thơ đầu: cơ sở hình thành tình đồng chí đồng đội.
10 câu tiếp: Biểu hiện sức mạnh của tình đồng chí đồng đội.
3 câu cuối: Biểu tượng của tình đồng chí.
II. Đọc, tìm hiểu bài thơ
1. Khổ thơ 1: Cơ sở hình thành tình đồng chí.
Quê hương anh nước mặn đồng chua
Làng tôi nghèo đất cày trên sỏi đá
- Giới thiệu như một lời trò chuyện tâm tình.
hiện một sự hy sinh lớn, một trách nhiệm lớn với non sông đất nước, bởi họ
ý thức sâu sắc về việc họ làm:
Ta hiểu vì sao ta chiến đấu
Ta hiểu vì sao ta hiến máu.
3
Chuyên đề Thơ và truyện hiện đại lớp 9
“Giếng nước, gốc đa” là hình ảnh nhân hoá, hoán dụ, chỉ quê hương, người
thân nhớ về các anh, nỗi nhớ của người hậu phương.
Tôi với anh biết từng cơn ớn lạnh
Sốt run người……chân không giày.
- Bút pháp miêu tả hết sức chân thực, mộc mạc, giản dị, câu thơ như dựng lại
vả một thời kỳ lịch sử gian khổ khốc liệt nhất của chiến tranh những năm
đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp
Vũ khí, trang bị, quân trang, quân dụng, thuốc men… đều thiếu thốn. Đây là
thời kỳ cam go khốc liệt nhất của cuộc kháng chiến chống Pháp.
- Chính Hữu đã không hề né tránh, không hề giấu giếm mà khắc hoạ một
cách chân thực rõ nét chân dung anh Bộ đội Cụ Hồ (Chính Hữu từng tâm sự:
không thể viết quá xa về người lính vì như vậy là vô trách nhiệm với đồng
độ, với những người đã chết và những người đang chiến đấu).
- Chia sẻ cuộc sống khó khăn gian khổ nơi chiến trường bằng tình cảm yêu
thương gắn bó.
“Thương nhau tay nắm lấy bàn tay”
Hình ảnh rất thực, rất đời thường, mộc mạc, giản dị chứa đựng bao điều:
- sự chân thành cảm thông
- Hơi ấm đồng đội
- Lời thề quyết tâm chiến đấu, chiến thắng
4
Chuyên đề Thơ và truyện hiện đại lớp 9
- Sự chia sẻ, lặng lẽ, lắng sâu
3. Ba câu cuối: Biểu tượng của tình đồng chí đồng đội
2. Đọc, chú thích (SGK)
- Nhan đề : nói về những chiếc xe không kính để ca ngợi những người chiến
sĩ lái xe vận tải Trường Sơn, kiên cường, dũng cảm, sôi nổi trẻ trung trong
những năm chiến tranh chống Mỹ.
- Thu hút người đọc ở vẻ khác lạ độc đáo. Đó là chất thơ của hiện thực chiến
tranh.
II. Đọc, tìm hiểu bài thơ
1. Hình ảnh những chiếc xe không kính
Xe không kính vì bom giật, bom rung.
6
Chuyên đề Thơ và truyện hiện đại lớp 9
- Động từ mạnh, cách tả thực rất gần gũi với văn xuôi, có giọng thản nhiên
pha một chút ngang tàn, khơi dậy không khí dữ dội của chiến tranh.
- Không kính, không đèn.
- Không có mui, thùng xe xước.
Liên tiếp một loạt các từ phủ định diễn tả độc đáo chân thực những chiếc xe
trên đường ra trận. Trong chiến tranh, những hình ảnh như vậy không phải là
hiếm. Những người lính có một tâm hồn thơ nhạy cảm, ngang tàng, tinh
nghịch. Những chiếc xe không kính hiện lên thực tới mức trần trụi, khơi gợi
sự khốc liệt của chiến tranh trong những năm chống Mỹ cam go khốc liệt.
Dù trải qua muôn vàn gian khổ, những chiếc xe ấy vẫn băng băng ra chiến
trường.
2. Hình ảnh người chiến sĩ lái xe.
- Tác giả để cho những người chiến sĩ lái xe xuất hiện trong hoàn cảnh đặc
biệt.
- Họ vẫn ở tư thế ung dung, hiên ngang, oai hùng mặc dù trải qua muôn vàn
thiếu thốn, gian khổ.
+ Nhìn: đất, trời, nhìn thẳng
+ Thấy: gió vào xoa mắt đắng; con đường chạy thẳng vào tim; sao trời đột
ngột cánh chim.
Chỉ cần trong xe có một trái tim
Cách kết thúc bài thơ rất bất ngờ nhưng cũng rất giàu sức thể hiện: mặc cho
bom rơi, đạn nổ, mặc cho gió, mưa quất thẳng vào buồng lái, mặc cho muôn
vàn thiếu thốn, hiểm nguy, những chiếc xe vẫn chạy, “chỉ cần trong xe có
một trái tim”. Đó là trái tim yêu nước,mang lý tưởng khát vọng cao đẹp,
quyết tâm giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.
Hình ảnh người chiến sĩ lái xe gắn liền với sự hy sinh gian khổ của những cô
gái thanh niên xung phong.
III. Tổng kết
1. Về nghệ thuật
- Nhiều chất hiện thực, nhiều câu văn xuôi tạo sự phóng khoáng, ngang tàng,
nhịp thơ sôi nổi trẻ trung tràn đầy sức sống.
2. Về nội dung.
9
Chuyên đề Thơ và truyện hiện đại lớp 9
- Hình ảnh người chiến sĩ lái xe hiên ngang dũng cảm, lạc quan, bất chấp
mọi khó khăn gian khổ, chiến đấu vì miền Nam, vì sự nghiệp thống nhất đất
nước.
ĐOÀN THUYỀN ĐÁNH CÁ
Huy Cận
I. Đọc, tìm hiểu chung về văn bản
1. Tác giả - tác phẩm (1919)
- Tên thật : Cù Huy Cận
- Gia đình nhà nho
- Quê : Nghệ Tĩnh.
- Là nhà thơ lớn của phong trào thơ mới
Một số tác phẩm chính:
- Lửa thiêng, 1940
- Trời mỗi ngày mỗi sáng, 1958.
- Đất nở hoa, 1960.
yêu lao động.
Diễn tả niềm vui yêu đời, yêu lao động, yêu cuộc sống tự do, tiếng hát của
những con người làm chủ quê hương giàu đẹp.
2. Cảnh đánh cá
- Khung cảnh: vầng trăng, mây cao, biển bằng…
Các loại cá: các nhụ, cá chim, cá dé…
* Khung cảnh biển đêm: thoáng đãng lấp lánh, ánh sáng đẹp, vẻ đẹp lãng
mạn kỳ ảo của biển khơi.
- Nhà thơ đã tưởng tượng ngược lại, bóng sao lùa nước Hạ Long làm nên
tiếng thở của đêm, một sự sáng tạo nghệ thuật - biển đẹp màu sắc lấp lánh:
hồng trắng, vàng chéo, vảy bạc, đuôi vàng loé rạng đông.
- Thuyền lái gió… dò bụng biển…dàn đan thế trận.
- Gõ thuyền có nhịp trăng cao, kéo xoăn tay… chùm cá nặng.
Cảnh lao động với khí thế sôi nổi, hào hứng, khẩn trương, hăng say.
Tinh thần sảng khoái ung dung, lạc qua, yêu biển, yêu lao động.
- Âm hưởng của tiếng hát là âm hưởng chủ đạo, niều yêu say mê cuộc sống,
yêu biển, yêu quê hương, yêu lao động.
12
Chuyên đề Thơ và truyện hiện đại lớp 9
- Nhịp điệu khoẻ, đa dạng, cách gieo vần biến hoá, sự tưởng tượng phóng
phú, bút pháp lãng mạn.
3. Cảnh trở về (khổ cuối)
- Câu hát căng buồm
- Đoàn thuyền chạy đua
- Mặt trời đội biển
- Mắt cá huy hoàng…
Cảnh kỳ vĩ, hào hùng, khắc hoạ đậm nét vẻ đẹp khoẻ mạnh và thành quả lao
động của người dân miền biển.
- Ra đi hoàng hôn, vũ trụ vào trạng thái nghỉ ngơi.
- Sau một đêm lao động miệt mài, họ trở về trong cảnh bình minh, mặt trời
Chuyên đề Thơ và truyện hiện đại lớp 9
3. Bố cục
- Bài thơ mở ra với hình ảnh bếp lửa, từ đó gợi về những kỷ niệm tuổi thơ
được sống bên bà được bà chăm sóc.
Nay cháu đã trưởng thành, suy nghĩ và thấu hiểu về cuộc đời bà với lẽ sống
giản dị và cao quý của bà. Cuối cùng nguời cháu muốn gửi niềm thương,
nhớ mong với bà.
Mạch thơ đi từ hồi tưởng đến hiện tại, tù kỷ niệm đến suy ngẫm.
Bài thơ chia làm 2 phần:
Phần 1 (Từ đầu đến “niềm tin dai dẳng”): những hồi tưởng về bà và tình bà
cháu.
Phần 2 (còn lại): Những suy ngẫm về bà, về bếp lửa, nỗi nhớ với bà.
4. Đại ý
- Bài thơ là lời nói của người cháu ở nơi xa nhớ về bà và những kỷ niệm với
bà, nói lên lòng kính yêu và những suy ngẫm về bà.
II. Tìm hiểu bài thơ
1. Khổ thơ 1
- Tên bài thơ là Bếp lửa, câu mở đầu cũng viết về bếp lửa: khắc sâu hình ảnh
bếp lửa, khẳng định nỗi nhớ dai dẳng khắc sâu bắt đầu sự khởi nguồn của
khổ thơ
Một bếp lửa chờn vờn sương sớm
15
Chuyên đề Thơ và truyện hiện đại lớp 9
Một bếp lửa ấp iu nồng đượm
…nắng mưa.
- Sự cảm nhận bằng thị giác một bếp lửa thực: bập bùng ẩn hiện trong sương
sớm.
- Bếp lửa (câu 2) được đốt lên bằng sự kiên nhẫn, khéo léo, chắt chiu của
người nhóm lửa gắn liền với nỗi nhớ gia đình.
- Thời gian luân chuyển, sự lận đận, vất vả mưa nắng dãi dầu, niềm thương
Hình ảnh người bà và bếp lửa trong nỗi nhớ của người cháu, đó là người bà
chịu thương chịu khó, giàu đức hy sinh
“Rồi sớm rồi chiều… một ngọn lửa lòng bà luôn ủ sẵn
……………chứa niềm tin dai dẳng”
17
Chuyên đề Thơ và truyện hiện đại lớp 9
Ngọn lửa của trái tim con người, của tình yêu thương mà người bà truyền
cho người cháu, ngọn lửa của niềm tin, của hy vọng.
Bếp lửa là hình ảnh của cuộc sống thực đầy vất vả nhọc nhằn của 2 bà cháu,
và là hình ảnh mang ý nghĩa tượng trưng, hình ảnh bếp lửa hiện diện cho
tình bà ấm áp như chỗ dựa tinh thần, như sự đùm bọc cưu mang chắt chiu
của người bà giành cho cháu.
3. Khổ thơ cuối
- Mấy chục năm…
- Thói quen dậy sớm, nhóm lửa.
Nhóm bếp lửa: Nhóm niềm yêu thương… ngọt bùi.
Nhóm… nồi xôi gạo… sẻ chung vui
Nhóm… dậy cả những tâm tình tuổi nhỏ.
- Hình ảnh bếp lửa là sự nuôi dưỡng, nhen nhóm tình cảm yêu thương con
người, thể hiện nỗi nhớ, lòng biết ơn, khơi gợi lên cho cháu một tâm hồn cao
đẹp.
Nỗi nhớ về cội nguồn, tình yêu thương sâu nặng của người cháu với bà.
III. Tổng kết
1. Về nghệ thuật
- Sáng tạo: hình ảnh thơ vừa thực, vừa mang ý nghĩa biểu tượng.
- Biểu cảm, miêu tả tự sự, bình luận
18
Chuyên đề Thơ và truyện hiện đại lớp 9
- Giọng điệu phù hợp với cảm xúc hồi tưởng suy ngẫm.
2. Về nội dung
Hình ảnh ngườ mẹ được bắn với hoàn cảnh công việc cụ thể.
- Người mẹ bền bỉ quyết tâm trong công việc kháng chiến, đồng thời thắm
thiết yêu em, yêu bộ đội, yêu buôn làng, đất nước.
- Mẹ giã gạo góp phần nuôi bộ đội kháng chiến công việc vất vả.
20
Chuyên đề Thơ và truyện hiện đại lớp 9
“Mẹ giã gạo mẹ nuôi bộ đội… làm gối”
- Mẹ đang làm công việc của người dân lao động, sản xuất ở chiến khu Trị -
Thiên, mẹ đang tỉa bắp trên núi Kalư. Sự gian khổ của mẹ ở giữa rừng núi
mênh mông, heo hút: “Lưng núi thì to…lưng mẹ thì nhỏ”.
- Mẹ cùng các anh trai, chị gái tham gia chiến đấu bảo vệ căn cứ di chuyển
lực lượng để kháng chiến lâu dài, tinh thần quyết tâm, tự tin vào chiến thắng.
2. Tình cảm, khát vọng của bà mẹ Tà Ôi
Mối quan hệ giữa lời ru trực tiếp của người mẹ với hoàn cảnh, công việc mà
mẹ đang làm là mối liên hệ tự nhiên và chặt chẽ. Mẹ ước: “con mơ cho mẹ
hạt gạo trắng ngần - Mai sau con lớn vung chày lún sân” vì mẹ đang giã gạo;
Mẹ ước: “Con mơ cho mẹ hạt bắp lên đều - mai sau con lớn phát mười Ka-
lưi” vì mẹ đang tỉa bắp trên núi; con mơ cho mẹ được thấy Bác Hồ - mai sau
con lớn làm người tự do” vì mẹ đang địu con để “đi giành trận cuối”.
Qua ba đoạn thơ, lần lượt hiện lên những công việc cùng tấm lòng của người
mẹ trên chiến khu gian khổ: bền bỉ, quyết tâm trong công việc, thắm thiết
yêu con và khát khao đất nước được độc lập, tự do.
III. Tổng kết
1. Về nghệ thuật
Hình thức lời ru, giọng điệu ngọt ngào, trìu mến.
2. Về nội dung
21
Chuyên đề Thơ và truyện hiện đại lớp 9
Qua hình ảnh tấm lòng người mẹ Tà-ôi, tác giả thể hiện tình yêu quê hương,
đất nước tha thiết, ý chí chiến đấu cho độc lập tự do và khát vọng thống nhất
nhiên
Gắn bó với đồng, với sông, với bể.
Gắn bó với vầng trăng (tri kỉ, tình nghĩa).
Nghệ thuật nhân hoá, khắc hoạ vẻ đẹp tình nghĩa thuỷ chung của trăng đối với
người lính trong những năm kháng chiến. Khó khăn gian khổ của cuộc sống nơi
núi rừng cùng chiến tranh. Trăng đã đến với tình cảm chân thành.
Tình bạn giữa trăng và người lính gắn bó sâu nặng đằm thắm như những người bạ
tri kỷ. Trăng như hiểu được tình cảm của con người.
-Trần trụi với thiên nhiên
- Hồn nhiên như cây cỏ.
Thể hiện vẻ đẹp mộc mạc, hoang sơ.
- Trăng và người lính như có sự đồng cảm, sẻ chia: tình nghĩa bền vững mãi mãi.
2. Ba khổ thơ tiếp theo
23
Chuyên đề Thơ và truyện hiện đại lớp 9
Tác giả khắc hoạ vầng trăng ở những thời điểm:
- Từ hồi về thành phố
- Thình lình đèn điện tắt
Vì cuộc sống nơi thành phố đầy đủ tiện nghi, người lính đã quen với vật chất cao
sang “ánh điện, cửa gương”, lãng quên trăng, quên đi những ngày tháng gian khổ,
những năm tháng chiến tranh ác liệt, quên đi tình cảm chân thành cao đẹp. Chính
sự lãng quên ấy đã phá vỡ tình bạn (hàm chứa tình cảm chua xót, bất ngờ).
- Hoàn cảnh đối lập : hình ảnh vầng trăng luôn thuỷ chung, ân nghĩa, thể hiện giá
trị thức tỉnh tình người cao đẹp.
Sự xuất hiện đột ngột của trăng trong bối cảnh đèn điện tắt. Vầng trăng bất ngờ mà
tự nhiên gợi lại bao kỷ niệm nghĩa tình.
Điều đáng nói ở đây là chỉ có con người thay đổi, còn vầng trăng thì ra sao?
“Đột ngột vầng trăng tròn”: trăng vẫn đến với bạn bằng tình cảm tràn đầy nguyên
vẹn, vẫn chung thuỷ với người bạn năm xưa. Con người có thể quay lưng lại với
quá khứ còn trăng vẫn vậy, vẫn đánh thức tâm hồn họ.
25
Copyright: Tài liệu đại học ©