Lời mở đầu
Thanh Hoá nằm ở cực Bắc Miền Trung, cách Thủ đô Hà Nội 150 km về
phía Nam. Thanh Hoá nằm trong vùng ảnh hưởng của những tác động từ vùng
kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, các tỉnh Bắc Lào và vùng trọng điểm kinh tế
Trung bộ, ở vị trí cửa ngõ nối liền Bắc Bộ với Trung Bộ, có hệ thống giao
thông thuận lợi như: Đường sắt xuyên Việt, đường Hồ Chí Minh, các quốc lộ
1A, 10, 45, 47, 217; cảng biển nước sâu Nghi Sơn và hệ thống sông ngòi
thuận tiện cho lưu thông Bắc Nam, với các vùng trong tỉnh và đi quốc tế. Hiện
tại, Thanh Hóa có sân bay Sao Vàng và đang dự kiến mở thêm sân bay quốc
tế sát biển phục vụ cho Khu kinh tế Nghi Sơn và khách du lịch. Với điều kiện
khá thuận lợi như vậy trong những năm qua tỉnh Thanh Hóa đang thu hút đầu
tư để mở rộng và phát triển kinh tế, tạo điều kiện để thành lập doanh nghiệp
giải quyết việc làm cho người lao động.
Bảo hiểm xã hội (BHXH) Thanh Hóa trong những năm qua đạt được một
số thành tích quan trọng nhằm góp phần đảm bảo an sinh xã hội. Trong đó
công tác quản lý thu BHXH cũng đã đạt được những thành công lớn như nâng
cao được số người tham gia BHXH, số thu tăng qua các năm góp phần cân đối
quỹ để có điều kiện chi trả kịp thời đảm bảo quyền lợi cho người lao động…
Tuy nhiên bên cạnh đó công tác thu BHXH tỉnh Thanh Hóa trong thời gian
qua vẫn còn những mặt tồn tại như hiện tượng trốn đóng, nợ đọng, chậm đóng
BHXH, số người tham gia BHXH còn thấp. Quản lý mức tiền lương tiền công
làm căn cứ đóng BHXH chưa chặt chẽ. Câu hỏi đặt ra cho cơ quan BHXH
tỉnh Thanh Hóa là phải làm sao phát huy được những việc mình đã làm được
đồng thời khắc phục những mặt còn tồn tại để hoàn thiện công tác thu BHXH.
Chính vì vậy em đã chọn đề tài “ công tác thu Bảo hiểm xã hội tỉnh Thanh
Hóa giai đoạn 2005 - 9/2010 thực trạng và giải pháp”.Trong đề tài nghiên cứu
này trên cơ sở lý luận và tìm hiểu thực tế tình hình công tác thu tại địa phương
từ đó để thấy những mặt đạt được, những mặt còn tồn tại nhằm đưa ra những
giải pháp để hoàn thiện hơn công tác quản lý thu BHXH tại tỉnh Thanh Hóa.
Bài viết gồm ba chương với nội dung cụ thể như sau:
Chương I. Những lý luận chung về quản lý thu BHXH
và điều kiện được hưởng các chế độ BHXH. Như vậy thu BHXH luôn gắn
với quyền lực của Nhà nước bằng hệ thống pháp luật. Chính vì thế chúng
ta có thể hiểu về thu BHXH như sau
Thu bảo hiểm xã hôi là việc nhà nước dùng quyền lực của mình để
bắt buộc các đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đóng một mức
phí theo quy định hoặc cho phép các đối tượng tham gia BHXHTN được
lựa chọn mức đóng và phương thức đóng phù hợp với mức thu nhập của
mình.
(Nguồn: Giáo trình “quản trị BHXH” trường Đại học Lao động – Xã hội)
Từ khái niệm thu BHXH có thể khái quát khái niệm quản lý thu BHXH
như sau:
Quản lý thu BHXH là sự tác động có tổ chức, có tính pháp lý của các
cơ quan nhà nước nhằm điều chỉnh hoạt động thu BHXH. Sự tác động đó
được thực hiện bằng hệ thống pháp luật của Nhà nước, bằng các biện pháp
hành chính tổ chức kinh tế nhằm bảo đảm chi đúng, chi đủ và kịp thời.
(Nguồn : Giáo trình quản trị BHXH trường Đại học Lao động – Xã hội)
1.2. Vai trò của quản lý thu bảo hiểm xã hội
1.2.1 . Nắm chắc các nguồn thu bảo hiểm xã hội
Theo quy định của luật bảo hiểm Việt Nam hiện nay thì quỹ bảo
hiểm xã hội nước ta có có các nguồn thu sau đây:
3
Nguồn thu từ sự đóng góp của người lao động
Nguồn thu từ sự đóng góp của người sử dụng lao động
Nguồn thu từ ngân sách nhà nước
Nguồn thu từ tiền sinh lãi đầu tư
Thu từ các nguồn khác như tài trợ viện trợ, biếu tặng…của các tổ chức,
cá nhân trong nước và nước ngoài
Để nắm chắc được các nguồn thu trên phải tăng cường công tác quản lý
chặt chẽ các nguồn thu. Đối với từng nguồn khác nhau phải có phương
pháp quản lý tác động thích hợp. Ví dụ đối với nguồn thu từ người sử
sáh nhà nước đó sẽ được mang đi đầu tư tạo thêm việc làm, thu nhập cho
người lao động góp phần tăng đối tượng tham gia BHXH dẫn đến tăng
quỹ BHXH
1.2.3. Đảm bảo quyền lợi cho các đối tượng tham gia
Khi công tác quản lý thu tốt thì quỹ BHXH sẽ cân đối đảm bảo khả
năng chi trả đầy đủ, đúng hạn các chế độ của BHXH cho người lao động.
Lúc này quyền lợi của người lao động tham gia BHXH sẽ được đảm bảo
Đồng thời khi công tác quản lý thu BHXH thực hiện tốt thì quỹ
BHXH sẽ tăng có điều kiện để mở rộng quyền lợi cho người lao động ví
dụ như tăng mức hưởng, hay mở rộng các chế dộ được hưởng theo khuyến
cáo của ILO
Công tác quản lý thu tốt quỹ BHXH sẽ được cân đối đảm bảo khả
năng chi trả trong ngắn hạn cũng như trong dài hạn thì lúc này người lao
động sẽ không phải tăng tỷ lệ đóng BHXH và cũng không bị cắt giảm các
quyền lợi đang được hưởng.
Thực hiện thu tốt từ phía người sử dụng lao động sẽ phát hiện ra
những đơn vị sử dụng lao động trốn đóng, nợ đóng, chậm đóng BHXH
như vậy góp phần đảm bảo quyền lợi cho mọi người lao đông đều được
tham gia BHXH khi làm viêc theo hợp đồng lao động thuôc diện tham gia
BHXHBB
Ngoài ra chính người sử dụng lao động cũng được hưởng quyền lợi
gián tiếp từ công tác thu BHXH. Cụ thể như khi tham gia BHXH cho
người lao động thì uy tín của người sử đụng lao động cũng tăng lên. Đồng
thời họ cũng không phải tăng mức đóng BHXH và được mở rộng thêm
quyền lợi.
1.2.4. Kiểm tra đánh giá được hoạt động BHXH ở địa phương
Thông qua công tác thu BHXH ở địa phương chúng ta có thể đánh
giá được hoạt động BHXH ở địa phương đó mạnh hay yếu từ đó có những
biện pháp để cải thiện tình hình hoạt động BHXH ở địa phương.
5
b) Đối tượng tham gia BHXHBB là người sử dụng lao động bao gồm:
Cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp, đơn vị vũ trang nhân dân.
6
Tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức chính trị - xã hôi –
nghề nghiệp, tổ chức xã hội nghề nghiệp, tổ chức xã hội khác.
Cơ quan, tổ chức nước ngoài, tổ chức quốc tế hoạt động trên lãnh thổ
Việt Nam.
Doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh cá thể, tổ hợp tác, tổ hức
khác,và các cá nhân thuê mướn, sử dụng và trả công cho người lao động.
Như vậy quản lý đối tượng tham gia là người sử dụng lao động phải
thực hiện các công tác sau: Quản lý các đơn vị sử dụng lao động (người sử
dụng lao động) thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc theo địa bàn hành
chính huyện, tỉnh, kể những người buôn bán nhỏ, hộ sản xuất kinh doanh
trong các làng nghề truyền thống có thuê từ một lao động trở lên. Đây là
việc làm rất cần thiết. Trên cơ sở nắm được các đơn vị trên theo địa bàn
hành chính, BHXH Việt nam mới tiến hành các nghiệp tiếp theo của công
tác thu BHXH.
1.3.2. Quản lý mức tiền lương tiền công làm căn cứ đóng BHXH
Quản lý tổng quỹ tiền lương, tiền công của số lao động tham gia
BHXH. Bảng kê khai tổng quỹ tiền lương do đơn vị lập theo mẫu của
BHXH Việt Nam và lập hàng năm theo sự biến động của số người tham
gia BHXH và mức lương, tiền công thay đổi của từng người lao động.
Quản lý mức lương (lương chính, các loại phụ cấp...) hoặc tiền công
theo hợp đồng của từng người lao động làm căn cứ đóng BHXH. Bảng kê
khai mức lương hoặc tiền công làm căn cứ đóng BHXH do đơn vị lập theo
mẫu quy định của BHXH Việt nam, lập hàng năm theo mức tăng giảm
tiền lương, tiền công của từng người lao động.
Người lao động thuộc đối tượng thực hiện chế độ tiền lương do Nhà
nước quy định thì tiền lương tháng đóng bảo hiểm xã hội là tiền lương
theo ngạch, bậc, cấp bậc quân hàm và các khoản phụ cấp chức vụ, phụ cấp
Tại thời điểm hiện tại là năm 2010 như sau:
Hằng tháng người sử dụng lao động đóng BHXH cho người lao động
là 16% trên tổng quỹ tiền lương, tiền công của người lao động. Trong đó
chia thành các quỹ thành phân như sau: 3% vào quỹ ốm đau thai sản, 1%
vào quỹ tai nạn lao động bệnh nghề nghiệp, 12% vào quỹ hưu trí và tử tuất
sau đó cứ hai năm một lần đóng thêm 1% cho đến khi đạt mức đóng là
14% thì dừng lại.
1.3.4. Quy trình quản lý thu BHXH
Quy trình thu BHXH là tổng thể các biện pháp cần phải tiến hành, đó là
cả một quá trình sắp xếp thứ tự logic trước sau việc gì cần phải làm trước, việc
8
nào cần phải thực hiện sau để đạt được mục tiêu đa dặt ra với hiệu quả cao
nhât. Bởi vậy, quy trình thu BHXH được xác định như sau:
a) Phân cấp quản lý.
Đối với BHXH Việt Nam có trách nhiệm chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra,
giám sát tình hình công tác thu BHXH của cấp tỉnh. Tham mưu cho các cơ
quan vè văn bản pháp luật để tăng cường thu. Giao kế hoạch quản lý thu.
Thông tin báo cáo cho BHXH cấp tỉnh đồng thới cũng xá định mức lãi suất
bình quân trong năm của hoạt động đầu tư quỹ đồng thời cũng có trách nhiệm
quản lý khoản tiền thu về.
Đối với BHXH cấp tỉnh có trách nhiệm chỉ đạo, hướng dẫn kiểm tra,
giám sát tình hình thực hiện công tác thu BHXH của cấp huyện. Cấp sổ bảo
hiểm xã hội theo phân cấp quản lý. Có trách nhiệm tham mưu cho BHXH Việt
Nam các phương án nhằm tăng nguồn thu, đồng thời có trách nhiệm lập, giao
kế hoạch và tổ chức thu BHXH.
Đối với BHXH cấp huyện có trách nhiệm chỉ đạo, hướng dẫn người
lao động và người sử dụng lao động trong việc thu và lập hố sơ thu BHXH.
Đồng thời cũng thông qua phòng lao động thương binh và xã hôi để thanh tra
kiểm tra tình hình đóng BHXH của người sử dụng lao động. Có trách nhiệm
tham mưu với BHXH cấp tỉnh các vấn đề liên quan đến công tác quản lý thu.
1.3.5. Các nhân tố ảnh hưởng tới công tác thu BHXH
Thứ nhất, chính sách tiền lương. Giữa chính sách tiền lương và chính
sách BHXH nói chung và công tác thu BHXH nói riêng có mối quan hệ rất
chặt chẽ với nhau, chính sách tiền lương là tiền đề và cơ sở cho việc thực hiện
chính sách BHXH, điều này càng đặc biệt đúng với trường hợp của Việt Nam,
bởi vì cơ sở để tính toán mức đóng và hưởng BHXH của chúng ta hiện nay là
phụ thuộc vào tiền lương tối thiểu do Nhà nước quy định.
Thứ hai, lực lượng lao động. Người lao động là đối tượng tham gia
BHXH, họ là những người trong độ tuổi lao động, là những người trực tiếp tạo
ra của cải cho xã hội.
Thứ ba, tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế và thu nhập bình quân đầu
người. Tốc độ tăng trưởng kinh tế của một quốc gia phản ánh khả năng tiết
kiệm, tiêu dùng và đầu tư của Nhà nước, vì thế nếu một quốc gia có tốc độ
tăng trưởng kinh tế cao và ổn định thì chắc chắn đời sống của người dân sẽ
cao dần lên, tình hình sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp gặp nhiều
thuận lợi vì thế các chủ doanh nghiệp cũng sẵn sàng tham gia BHXH cho
người lao động, từ đó làm giảm tình trạng trốn tránh trách nhiệm tham gia
BHXH cho người lao động của các chủ doanh nghiệp. Bên cạnh đó tốc độ
tăng trưởng kinh tế cao và bền vững phản ánh nhiều người lao động có thu
nhập cao thông qua quá trình lao động, đây là điều kiện tiền đề để người lao
10
động có cơ hội tham gia BHXH. Thêm nữa, khi đời sống kinh tế cao thì nhận
thức của người lao động cũng cao lên, ngoài việc ý thức đảm bảo cuộc sống
hàng ngày cho bản thân và gia đình họ, họ mong muốn có khoản trợ giúp khi
không may gặp các rủi ro xã hội như: ốm đau, tai nạn lao động bệnh nghề
nghiệp, hưu trí, tử tuất, thai sản, thất nghiệp khiến cho họ bị mất hoặc bị giảm
thu nhập.
Thứ tư, mức độ chi trả các chế độ BHXH. Mức độ chi trả các chế độ
BHXH phụ thuộc vào: Số lượng các chế độ BHXH được áp dụng, số lượng
người hưởng các chế độ BHXH, tỷ lệ hưởng BHXH. Tỷ lệ hưởng càng cao có
2.2.1. Đối tượng tham gia BHXH tăng
a) Kết quả đạt được
Đối tượng tham gia BHXH của tỉnh Thanh Hóa trong nhưng năm qua
tăng lên đáng kể. Điều này phản ánh nhận thức của người lao động, người sử
dụng lao động về BHXH cũng tăng lên, công tác tuyên truyền phổ biến, chỉ
đạo hướng dẫn công tác thu tại Thanh Hóa đã có kết quả tốt.
Tổng số người lao động và các doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức tham gia
BHXH tính đến tháng 9 năm 2010 được thể hiện theo bảng sau:
Bảng 1. Bảng số liệu về tình hình người lao động và doanh nghiệp tham
gia BHXH tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2005 – 9/2010
Năm Số lao
động
(người)
Tăng
so với
năm
trước
(%)
Tăng
so với
năm
gốc
(%)
Doanh
nghiệp,
cơ quan,
tổ chức
Tăng
sovới
năm
ứng với 12.22% so với năm 2007 và tăng 38576 người tương ứng với 40.12%
so với năm 2005. Đối với số đơn vị thì tăng 487 đơn vị tương ứng với 11.8%
so với năm 2007 và 1369 đơn vị tương ứng với 42.17% so với năm 2005.
Năm 2009 tổng số người tham gia BHXH tăng 16744 người tương
ứng với 12.43% so với năm 2008 và tăng 55320 người tương ứng với 57.53%
so với năm 2005. Số đơn vị tham gia BHXH cho người lao động cũng tăng
578 nđơn vị tương ứng 12.52% so với năm 2009 và tăng 1947 đơn vị tương
ứng với 59.98% so với năm 2005.
Năm 2010 số người tham gia BHXH tăng 20281 người tương ứng
với 13.39% so với năm 2009 và tăng 75601 người tương ứng với 78.63% so
với năm 2005. đối với số đơn vị sử dụng lao động tham gia BHXH cũng tăng
807 đơn vị tương ứng với 15.54% so với năm 2009 và tăng 2754 đơn vị tương
ứng 84.84% so với năm 2005.
Qua phân tích trên một lần nữa có thể khẳng định rằng trong những
năm qua đối tượng tham gia BHXH trong đó bao gồm cả người lao động và
người sử dụng lao động liên tục tăng qua các năm. Chỉ trong vòng 5 năm từ
2005 đến 2010 mà số người lao động tham gia BHXH đã tăng lên 78.63%,
người sử dụng lao động tăng lên 84.84%.
b) Nguyên nhân đạt được kết quả trên
Việc tăng tương đối nhanh như thế này là do sự ra đời của Luật Bảo
hiểm xã hội năm 2006. Với việc Luật BHXH ra đời và những văn bản hướng
đẫn thi hành luật đã mở rộng hơn về đối tượng tham gia BHXH, có những quy
định cụ thể rõ ràng và những chế tài xử phạt vi phạm luật BHXH, Chính vì thế
số người và số đơn vị tham gia BHXH đã tăng lên. Mặt khác cũng do trong
13
những năm qua công tác tuyên truyền phổ biến về BHXH của tỉnh Thanh Hóa
đã làm tốt tác động tới nhận thức của người lao động và người sử dụng lao
động về BHXH, làm cho họ thấy được những quyền lợi của bản thân khi tham
gia BHXH. Hơn nữa công tác thanh tra kiểm tra cũng được tiến hành từ đó
phát hiện những đơn vị chưa tham gia BHXH cho người lao động yêu cầu họ
2
Nguồn BHXH tỉnh Thanh Hóa năm 2009
14
Copyright: Tài liệu đại học ©