CHƯƠNG II
VIỆT NAM TỪ THẾ KỶ X ĐẾN THẾ KỶ XV
BÀI 17
QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA NHÀ NƯỚC
PHONG KIẾN
(TỪ THẾ KỶ X ĐẾN THẾ KỶ XV)
I. MỤC TIÊU BÀI HỌC
1. Về kiến thức
Giúp HS hiểu:
- Quá trình xây dựng và hoàn chỉnh nhà nước phong kiến Việt Nam diễn ra
trong một thời gian lâu dài trên một lãnh thổ thống nhất.
- Nhà nước phong kiến Việt Nam được tổ chức theo chế độ quân chủ trung
ương lập quyền, có pháp luật, quân đội và có chính sách đối nội đối ngoại đầy
đủ tự chủ và độc lập.
- Trên bước đường phát triển, mặc dù tính giai cấp ngày càng gia tăng, nhà
nước phong kiến Việt Nam vẫn giữ được mối quan hệ gần gũi với nhân dân.
2. Về tư tưởng tình cảm
- Bồi dưỡng ý thức độc lập dân tộc, bảo vệ sự thống nhất nước nhà.
- Bồi dưỡng niềm tự hào dân tộc.
3.Về kĩ năng
Rèn luyện kĩ năng phân tích so sánh.
II. THIẾT BỊ, TÀI LIỆU DẠY - HỌC
- Bản đồ Việt Nam .
- Tranh ảnh Văn Miếu, nhà nước.
- Một số tư liệu về nhà nước các triều đại Lý, Trần, Lê, Sở.
III. TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC
1. Kiểm tra bài cũ
Tóm tắt diễn biến, qua đó nêu nguyên nhân thắng lợi, ý nghĩa lịch sử của chiến
thắng Bạch Đằng.
2. Mở bài
- Thế kỷ X đã mở đầu thời đại phong kiến độc lập của dân tộc Việt Nam từ thế

độ sứ nhà Đường và giành lấy chính
quyền. Song thiết chế chính trị vẫn tổ
chức.
- GV tiếp tục giảng bài: Nhà Ngô suy
vong, loạn 12 sứ quân diễn ra, đất
nước bị chia cắt. Năm 968 sau khi
dẹp loạn 12 sứ quân Đinh Bộ Lĩnh đã
xưng đế.
- GV: giảng giải thêm về quốc hiệu
Đại Cồ Việt và tình hình nước ta cuối
thời Đinh, nội bộ lục đục, vua mới
còn nhỏ (Đinh Toàn 6 tuôi), lợi dụng
tình hình đó quân Tống đem quân
sang xâm lược nước ta. Trước nguy
cơ bị xâm lược, Thái hậu Dương Thị
đã đặt quyền lợi dân tộc lên trên
quyền lợi dòng họ, lấy áo long cổn
khoác lên mình Lê Hoàn và chính
thức mời Thập đạo tướng quân Lê
Hoàn lên làm vua, để có điều kiện
lãnh đạo chống Tống. Nhà tiền Lê
thành lập.
- GV có thể minh họa bằng sơ đồ đơn
giản:
- Năm 939 Ngô Quyền xưng vương,
thành lập chính quyền mới, đóng đô ở
Đông Anh Hà Nội.
→ Mở đầu xây dựng nhà nước độc lập
tự chủ.
- Năm 968 sau khi dẹp loạn 12 sứ quân

- GV kết luận
* Hoạt động 1: Lớp và cá nhân
- GV thuyết trình về sự sụp đổ của
nhà Lê và sự thành lập của nhà Lý,
và những ý nghĩa trọng đại của các
vua thời Lý.
HS nghe và ghi nhớ
- GV có thể đàm thoại với HS về: Lý
đạo.
+ Tổ chức quân đội theo chế độ ngụ
binh ngư nông.
Trong thế kỷ X nhà nước độc lập tự
chủ treo thiết chế quân chủ chuyên chế
đã được. Còn sơ khai, song đã là nhà
nước độc lập tự chủ của nhân dân ta.
II. PHÁT TRIỂN VÀ HOÀN CHỈNH
NHÀ NƯỚC PHONG KIẾN Ở ĐẦU
THẾKỶ XI → XV
1. Tổ chức bộ máy nhà nước
- Năm 1010 Lý Công Uẩn dời đô từ
Hoa Lư về Thăng Long (thủ đô Hà Nội
nay).
- Năm 1045 Lý Thánh Tông đặt quốc
hiệu là Đại Việt.
Vua
Ban văn
Ban võ
Tăng ban
Công Uẩn, trích đọc chiếu dời đô và
việc đổi quốc hiệu Đại Việt ⇒ Sự

ương ngày nay). Các cơ quan trung
ương bao gồm:
Sảnh ⇒ ạ
Viện ⇒
Đài ⇒
⇒ Mở ra một thời kỳ phát triển mới
của dân tộc.
* Bộ máy nhà nước Lý ⇒ Trần ⇒ Hồ.
Môn hạ sảnh
Thượng thư sảnh
Hàn lâm viên
Quốc sử viện
Ngự sử đài
Vua
Tể tướng Đại thần
Sảnh Viện Đài
Môn
hạ
sảnh
Thượng
thư
sảnh
Hàn
lâm
viện
Quốc
sử
viện
Ngự
sử

GV: yêu cầu HS đọc SGK để thấy
được những chính sách cải cách của
Lê Thánh Tông ở cả trung ương lẫn
địa phương.
- HS theo dõi SGK phát biểu.
- GV bổ sung kết luận, kết hợp với sơ
đồ dơn giản trên bảng.
GV giải thích thêm: các chức quan
trung gian giữa vua và các cơ quan
hành chính (như chức tể tướng) bị
bãi bỏ. Nhà vua làm việc trực tiếp
với các cơ quan trung ương Lê
Bộ máy nhà nước quân chủ chuyên chế
được cải tiến hoàn chỉnh hơn.
* Bộ máy nhà nước thời Lê sơ
- Năm 1428 sau khi chiến thắng nhà
Minh Lê Lợi lên ngôi hoàng đế để lập
nhà Lê (Lê sơ).
- Những năm 60 của thế kỷ XV, Lê
Thánh Tông tiến hành một cuộc cải
cách hành chính lớn.
- Chính quyền trung ương:
Thánh Tông thành lập 6 bộ, mỗi bộ
phụ trách hoạt động của nhà nước:
Bộ Lại, Lễ, Hộ, Công, Binh, Hình.
Vua có thể trực tiếp bãi miễn hoặc bổ
nhiệm các chức quyền quyết định
mọi việc không cần qua các chức
quan trung gian. Chứng tỏ vua nắm
mọi quyền hành, chuyên chế ở mức

- GV yêu cầu HS đọc phần chữ nhỏ
trong SGK trả lời câu hỏi trong SGK
trang 80.
- HS đọc SGK suy nghĩ và trả lời.
- Chính quyền địa phương:
+ Cả nước chia thành 13 đạo thừa
tuyên mỗi đạo có 3 ti (Đô ti, thừa ti,
hiến ti).
+ Dưới đạo là: Phủ, Huyện, Châu, Xã.
⇒ Dưới thời Lê bộ máy nhà nước
quân chủ chuyên chế đạt mức độ cao,
hoang chỉnh.
2. Luật pháp và quân đội
Vua
6 Bộ
Ngự sử
đài
Hàn lâm
viện
- GV kết luận về mục đích, tác dụng
của các điều luật.
- HS nghe và ghi.
*Hoạt động 2: Cá nhân
- GV giảng nhanh.
- HS: Tự ghi nhớ.
*Hoạt động 1: Cả lớp
- GV yêu cầu cả lớp đọc SGK để
thấy được chính sách đối nội, đối
ngoại cơ bản của các triều đại phong
kiến.

* Đối ngoại: với nước lớn phương Bắc:
+ Quan hệ hòa hiếu.
+ Đồng thời sẵn sàng chiến đấu bảo vệ
tổ quốc.
- Với: Chămpa, Lào, Chân Lạp có lúc
thân thiện, có lúc xảy ra chiến tranh.
4. Củng cố
+ Các giai đoạn hình thành, phong trào và hoàn thiện của bộ máy nhà nước
quân chủ chuyên chế phong kiến Việt Nam.
+ Sự hoàn chỉnh của nhà nước phong kiến Việt Nam thời Lê sơ.
5. Dặn dò: HS học bài và trả lời các câu hỏi trong SGK.