1
Lời mở đầu
1. Cơ sở đề tài
Những thập kỷ trở lại đây chúng ta đã chứng kiến xu hướng toàn cầu hóa và
hội nhập kinh tế quốc tế diến ra ngày càng mạnh mẽ, rộng khắp và trở nên tất yếu.
Đồng thời với sự bùng nổ của kỷ nguyên khoa học công nghệ thông tin đã có những
tác động to lớn thúc đẩy sự hình thành và phát triển liên tục của các yếu tố cạnh tranh
và hợp tác liên kết không chỉ trong phạm vi một ngành nghề, một lĩnh vực kinh tế mà
còn mở rộng ra phạm vi quốc gia cũng như quốc tế. Trong hoàn cảnh đó, các yếu tố
tiềm ẩn về rủi ro và khủng hoảng trở nên khó dự đoán với mức độ nghiêm trọng ngày
càng gia tăng, đe dọa sự tồn tại và phát triển của tất cả các doanh nghiệp thuộc mọi
quốc gia, mọi nền kinh tế, mọi ngành nghề và quy mô. Những biến đổi sâu sắc trên đã
buộc mỗi doanh nghiệp nếu muốn sống sót và thành công cần phải tìm cách nhận biết,
quản lý và thích nghi có hiệu quả với rất nhiều rủi ro đa dạng trong một môi trường
cạnh tranh khắc nghiệt.
Mọi doanh nghiệp hoạt động đều hướng tới mục tiêu tạo ra lợi thế cạnh tranh
và đem lại giá trị tăng thêm cho những đối tác bên trong và bên ngoài gắn kết chặt chẽ
với hoạt động của doanh nghiệp. Để có thể đạt được mục tiêu đó, doanh nghiệp
thường xây dựng cho mình chiến lược hoạt động cùng hàng loạt những chương trình,
kế hoạch để thực thi những chiến lược đã được đề ra. Trong quá trình thực thi chiến
lược sẽ thường có nhiều rủi ro xảy ra làm ảnh hưởng đến quá trình tiến tới mục tiêu
của doanh nghiệp. Hệ thống quản lý rủi ro doanh nghiệp được thiết lập nhằm san lấp
những khiếm khuyết này. Tuy nhiên một trong những dấu hiệu thường thấy để nhận
biết một hệ thống quản lý rủi ro kém hiệu quả đó là quản lý rủi ro không được xác
định là vấn đề ưu tiên của doanh nghiệp, không gắn kết quản lý rủi ro với những quy
trình hay chuỗi giá trị của doanh nghiệp.
Hiện nay, các nhà quản trị doanh nghiệp hàng đầu trên thế giới đều tập trung
sự chú ý vào nhân tố văn hóa với vai trò không thể thiếu trong quá trình đánh giá sự
phù hợp của các quyết định liên quan đến rủi ro. Trong nhiều trường hợp, sự thất bại
trong quy trình nhận biết và ứng phó với các rủi ro, biến đổi xuất phát từ các yếu tố
văn hóa nhiều hơn là các yếu kém cụ thể trong hệ thống quản trị của công ty. Tình
a. Những quan điểm về rủi ro
Vấn đề vận may và rủi ro luôn gắn liền với thực tiễn đời sống con người và
ước vọng con người . Rủi ro gắn liền với khả năng xảy ra của một biến cố không
lường trước đó là biến cố mà hoàn toàn không chắc chắn .
Rủi ro là sự biến động tiềm ẩn ở những kết quả , nó luôn gắn liền với sự bất
định đó là sự nghi ngờ trong tư tưởng về khả năng tiên đoán tương lai của mỗi chủ
thể.
Rủi ro kinh doanh là những vấn đề khách quan bên ngoài của chủ thể kinh
doanh , gây ra những khó khăn cho chủ thể trong quá trình thực hiện mục tiêu kinh
doanh , tàn phá các thành quả đang có bắt buộc các chủ thể phải chi phí nhiều hơn về
nguồn lực : tài lực và vật lực .
Quan điểm hiện đại về rủi ro :
- Rủi ro là cơ hội , là cơ may và vận rủi gắn liền với đời sống , gắn liền với ước
vọng của con người.
- Rủi ro và cơ hội là hai mặt đối lập nhau nhưng thống nhất trong một thực thể .
Theo quan điểm thông thường xuất phát từ thực tiễn đời sống con người , rủi
ro và cơ hội còn được gọi là may rủi , thường được cho là kết quả con người không
dự đoán được , ko kiểm soát được nên bị động nhưng hiện nay , trong kinh doanh
hiện đại , rủi ro hay cơ hội thì con người có thể nhận dạng được do nắm được tính quy
luật của yếu tố môi trường nên nó được nhìn nhận một cách khoa học hơn và con
người có thể chủ động đối với rủi ro.
b. Đặc trưng của rủi ro :
- Rủi ro có tính đối xứng hoặc không đối xứng , điều này tuỳ thuộc vào quan
điểm của mỗi cá nhân .
- Tần số xuất hiện rủi ro là thông số phản ánh việc rủi ro có thể xảy ra hay
không, xảy ra nhiều hoặc ít trong một koản thời gian nhất định .
- Biên độ rủi ro là thông số phản ánh mức độ thiệt hại mà rủi ro gây ra của mỗi
lần xảy ra rủi ro.
4
c. Phân loại rủi ro :
- rủi ro theo chiều ngang : là rủi ro xảy ra cùng một lúc ở các bộ phận chuyên
môn như rủi ro về nhân sự , rủi ro về tài chính , rủi ro về marketing..
• rủi ro hệ thống và rủi ro phi hệ thống :
- rủi ro hệ thống: là những rủi ro mang tính vĩ mô mà doanh nghiệp không thể
kiểm soát được.
5
- rủi ro phi hệ thống : là rủi ro mang tính vi mô , rủi ro bên trong doanh nghiệp
mà rủi ro này doanh nghiệp có thể kiểm soát được , nguyên nhân gây ra rủi ro
này có thể nói đến năng lực quản trị , quyết định của nhà quản trị , sự đình
công , nguồn cung ứng nguyên vật liệu và cạnh tranh …
1.1.1.2. Khái niệm quá trình quản trị rủi ro :
COSO (Hội đồng các tổ chức tài trợ Ủy ban Treadway) định nghĩa quản lý rủi
ro doanh nghiệp “là một quy trình được thiết lập bởi hội đồng quản trị, ban quản lý
và các cán bộ có liên quan khác áp dụng trong quá trình xây dựng chiến lược doanh
nghiệp thực hiện xác định những sự vụ có khả năng xảy ra gây ảnh hưởng đến doanh
nghiệp đồng thời quản lý rủi ro trong phạm vi cho phép nhằm đưa ra mức độ đảm
bảo trong việc đạt được mục tiêu của doanh nghiệp”. Trong đó, rủi ro được định
nghĩa là tập hợp của các khả năng có thể xảy ra của một sự việc nào đó cũng như hậu
quả của nó. Có nhiều loại rủi ro khác nhau được xâm nhập từ bên ngoài doanh nghiệp
cũng như phát sinh bên trong doanh nghiệp. Rủi ro thường được phân loại vào những
nhóm chính như rủi ro chiến lược, rủi ro hoạt động, rủi ro tài chính, rủi ro quản lý tri
thức và rủi ro tuân thủ.
Theo giáo trình “Quản trị rủi ro và bảo hiểm trong doanh nghiệp” của PGS.TS
Nguyễn Quang Thu (nxb Thống Kê, 2008) đã đưa ra định nghĩa về quản trị rủi ro là “
Sự nhận dạng, đo lường và kiểm soát các loại rủi ro có thể đe dọa các loại tài sản và
thu nhập từ các dịch vụ chính hay từ các hoạt động sản xuất kinh doanh chính của một
ngành kinh doanh hay của một doanh nghiệp sản xuất”.
Mục tiêu chính của quản trị rủi ro là né tránh các tổn thất từ rủi ro tai nạn. Mục
tiêu thứ hai là tối thiểu hóa các tổn thất có thể xuất hiện và tối thiểu các hậu quả của
một tổn thất.
nghiệp lường trước. Tất cả những vấn đề đó đều được thiết kế và soi rọi trong lăng
kính của quản lý rủi ro doanh nghiệp.
1.1.2. Vai trò của quản trị rủi ro đối với doanh nghiệp
Quản lý rủi ro doanh nghiệp có mục đích hoạt động là bảo vệ và đóng góp
những giá trị tăng thêm cho doanh nghiệp và các đối tác liên quan của doanh nghiệp
hỗ trợ doanh nghiệp đạt được mục tiêu đã đề ra thông qua những nội dung cơ bản sau
thể hiện tác dụng của quản lý rủi ro doanh nghiệp:
7
Xây dựng khuôn khổ nhằm giúp doanh nghiệp thực hiện kế hoạch tương lai có
tính nhất quán và có thể kiểm soát;
Tăng cường năng lực trong việc ra quyết định, lập kế hoạch và sắp xếp thứ tự
ưu tiên công việc trên cơ sở hiểu biết thấu đáo và chặt chẽ về hoạt động kinh
doanh, môi trường kinh doanh, cơ hội và thách thức của doanh nghiệp;
Góp phần phân bổ và sử dụng hiệu quả những nguồn lực trong doanh nghiệp;
Giảm thiểu những sai sót trong mọi khía cạnh của doanh nghiệp;
Bảo vệ và tăng cường tài sản cũng như hình ảnh doanh nghiệp;
Phát triển và hỗ trợ nguồn nhân lực và nền tảng tri thức của doanh nghiệp;
Tối ưu hóa hiệu quả hoạt động và năng lực sử dụng tài sản.
1.1.3. Thực hiện quản trị rủi ro trong doanh nghiệp:
Chính sách quản lý rủi ro được xây dựng trong đó xác định phương pháp tiếp
cận đối với rủi ro và quản lý rủi ro. Đồng thời chính sách quản lý rủi ro cũng nêu rõ
trách nhiệm trong việc quản lý rủi ro trong toàn bộ doanh nghiệp.
Hội đồng quản trị là người chịu trách nhiệm xác định định hướng chiến lược
và cơ cấu cho chức năng quản lý rủi ro doanh nghiệp nhằm đảm bảo hoạt động hiệu
quả nhất. Các bộ phận chức năng trong doanh nghiệp có trách nhiệm trước hết trong
việc quản lý rủi ro hàng ngày, gắn kết việc nhận thức và tuyên truyền về quản lý rủi ro
trong bộ phận mình công tác. Kiểm toán nội bộ là người đảm bảo rằng công tác quản
lý rủi ro được thực thi có hiệu quả thông qua việc đánh giá theo chương trình, kế
hoạch của kiểm toán nội bộ.
Tùy thuộc quy mô của doanh nghiệp có thể thiết lập một bộ phận chuyên trách
tính chất đặc trưng của nó, vẫn chưa có được một định nghĩa thống nhất. Rất nhiều các
nhà quản lý và phân tích nhận thấy họ hiểu biết về văn hóa quản trị rủi ro một cách cảm
tính mà không thể đưa ra một định nghĩa chính xác và rõ ràng. Tuy nhiên, nếu không có
được sự nhận thức đúng đắn và toàn diện, các tổ chức sẽ có xu hướng nhận dạng rủi ro
theo phương thức tiếp cận cứng nhắc, bó hẹp trong một cấu trúc cho trước (ví dụ như
thông qua một vị giám đốc quản trị rủi ro giỏi hay dựa hoàn toàn vào hiệu quả làm việc
9
của một phòng quản lý rủi ro) hoặc chỉ đơn giản bằng các biện pháp khuyến khích. Mặc
dù bản thân các phương pháp tiếp cận nói trên cũng phát huy tác dụng, nhưng trong một
thế giới phụ thuộc lẫn nhau và luôn luôn tồn tại nguy cơ khủng hoảng, sẽ là không đủ để
nhận biết một cách toàn diện nền văn hóa quản trị rủi ro.
Theo định nghĩa chính thức của tổ chức RMA Enterprise Risk Council: Văn
hóa quản trị rủi ro được cấu thành từ những giá trị, chiến lược, mục tiêu, niềm tin,
thái độ đối với rủi ro, qua đó định hình cho mỗi thành viên doanh nghiệp những quan
điểm về sự đánh đổi giữa rủi ro và lợi ích.
McKinsey trong bảo cáo tại IIF( Institude International Finance) về “ Tái cấu trúc
trong ngành dịch vụ tài chính” năm 2009 đã đưa ra định nghĩa như sau:
Văn hóa quản trị rủi ro là các tiêu chuẩn về hành vi của các cá nhân và cộng
đồng trong một tổ chức. Nó quyết định khả năng tổng hợp để phân tích và nhận biết,
thảo luận cởi mở và hành động phản ứng đối với các rủi ro hiện tại và tương lai của tổ
chức đó.
Theo định nghĩa này, văn hóa quản trị rủi ro ảnh hưởng đến quyết định của
doanh nghiệp tại mọi cấp độ trong doanh nghiệp, và thông qua các quyết định này thể
hiện các giá trị của tổ chức đó. Bỏ qua sự tập trung vào định nghĩa chính thức về văn
hóa quản trị rủi ro- thực chất việc nhận thức được văn hóa là một yếu tố của quản trị rủi
ro còn quan trọng hơn một định nghĩa đơn thuần đã được công nhận rộng rãi,- văn hóa
quản trị rủi ro có vai trò cấu thành nên sự lựa chọn của doanh nghiệp khi đối mặt với rủi
ro và cơ hội, nó định hình phương thức quyết định phạm vi rủi ro có thể chấp nhận và có
lẽ với tầm ảnh hưởng thậm chí còn lớn hơn định hướng trực tiếp của ban giám đốc, đối
với việc doanh nghiệp sẽ tồn tại và quản trị rủi ro như thế nào trong phạm vi đó.
đây cho thấy gần một nửa (48 %) trong hơn 500 giám đốc điều hành ngân hàng đề cập
đến văn hóa rủi ro như là một nhân tố đóng góp hàng đầu trong việc xử lý khủng
hoảng tín dụng. Rõ ràng là những tổ chức tài chính đã sở hữu nền văn hóa quản trị rủi
ro vững mạnh sẽ là những tổ chức tốt nhất sống sót sau những cơn bão tài chính.
Sự hiểu biết về văn hóa quản trị rủi ro là rất quan trọng đối với những nhà
quản lý vì nó ảnh hưởng tới quá trình ra quyết định của người giám đốc và nhân viên,
11
thậm chí sự tác động này mang tính tiềm thức. Có một sự phân biệt rõ ràng giữa một
nền văn hóa yếu kém, thiếu hiệu quả, và một nền văn hóa mạnh, hiệu quả, mang tính xây
dựng. Việc phân tích nền Văn hóa quản trị rủi ro của doanh nghiệp cho phép xác định
những nhân tố có hay không đóng góp vào sự đạt được mục tiêu kinh doanh và quản trị
rủi ro của doanh nghiệp.
Ban giám đốc cần phải quan tâm một cách đặc biệt đến các chương trình quản
trị rủi ro trong doanh nghiệp, cố gắng nhận biết được các rủi ro nghiêm trọng nhất mà
tổ chức của mình có thể đối mặt và các kế hoạch giảm thiểu rủi ro. Tuy vậy, cho đến
nay, một bộ phận của các chương trình quản lý rủi ro là văn hóa quản trị rủi ro vẫn
chưa dược quan tâm đúng mức. Đây là một yếu tố quan trọng trong các nỗ lực ứng
phó với rủi ro đòi hỏi một sự hiểu biết sâu sắc hơn từ phía những nhà quản lý.
Một nền văn hóa quản trị rủi ro vững mạnh có thể được xây dựng trong một
thời kỳ, tuy nhiên nó cần phải thường xuyên được khích lệ. Những hành động của
người quản trị cũng như các kênh thông tin liên tục ổn định xung quanh quá trình
quản lỷ rủi ro và đạo đức trở thành những bước khởi đầu cho sự truyền thụ một nền
văn hóa mang tính chất quản trị rủi ro bởi vì điều đó nói lên được những hành vi
không thích hợp sẽ không được chấp nhận. Các thành viên hội đồng quản trị có thể
giúp đỡ việc truyền thụ này bằng cách đặt ra những câu hỏi đúng đắn và đưa ra một
sự kỳ vọng vào những gì nên hay không nên làm. Một khi những người lãnh đạo bắt
đầu đi trên một con đường đúng đắn và giữ vững lập trường, họ sẽ dẫn dắt được tổ
chức tuy rằng chậm rãi nhưng rất chắc chắn.
Một yếu tố của văn hóa quản trị rủi ro là tạo ra giới hạn trong đó mỗi cá nhân
nhận biết được những rủi ro cũng như các quy định giải quyết tương ứng được áp
doanh nghiệp trên góc độ của chức năng quản lý rủi ro trong một tổ chức.
e. Sự đồng thuận :
Các biện pháp khen thưởng cá nhân cần phải được thực hiện nhằm khuyến
khích quá trình chấp nhận và quản trị rủi ro phù hợp với phạm vi rủi ro kỳ
vọng của doanh nghiệp.
f. Sự nhận thức :
Hiểu biết rõ ràng và cởi mở về vấn đề rủi ro được khuyến khích trong tổ chức.
g. Xử lý kịp thời:
13
Rủi ro và tổn thất cần phải được nhận dạng, đánh giá và quản lý một cách
nhanh chóng, kịp thời.
1.2.3.3. Đặc điểm của một nền văn hóa nhận biết và quản trị rủi ro
Một nền văn hóa quản trị rủi ro vững mạnh minh họa được những nhân tố quan
trọng như sau:
- Cam kết của người lãnh đạo
- Một chiến lược quản trị rủi ro được thông tin một cách rõ ràng và hiệu quả
- Các tiêu chuẩn cao về quá trình phân tích và chia sẻ thông tin trong tổ chức
- Sự tăng trưởng một cách đột ngột của các mối đe dọa và quan tâm
- Sự phân chia vai trò rõ ràng và ổn định của các hành vi mong muốn và các tiêu
chuẩn được thiết lập bởi nhà quản lý
- Các biện pháp khuyến khích nhân viên “hành động hợp lý” và quan tâm đến sức
khỏe chung của toàn doanh nghiệp.
- Những thách thức liên tục mang tính xây dựng đối với các chương trình hành
động và lập kế hoạch tại mọi cấp độ trong doanh nghiệp
- Một hệ thống quản trị hiệu quả bao gồm: Khả năng tiếp cận với người có thẩm
quyền, Tầm ảnh hưởng của giám đốc quản trị rủi ro, Thông tin về các rủi ro
được chấp nhận trong nội bộ và với các đối tác, Các bằng chứng cho thấy mối
liên hệ giữa mục tiêu quản lý nói chung và mục tiêu quản trị rủi ro nói riêng.
Các hành vi của thành viên – lựa chọn và thái độ của họ về cách cư xử của
những người khác-trong phạm vi doanh nghiệp là một hệ thống phức tạp về hình thái,
ba trong số họ cũng nhận định rằng các nhà lãnh đạo chủ chốt của tổ chức đã không
Copyright: Tài liệu đại học ©