ĐẠI HỌC THÁI NGUN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM NGUYỄN THU GIANG
ĐÁNH GIÁ TỔNG HỢP ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN
HUYỆN ĐẠI TỪ - TỈNH THÁI NGUN PHỤC VỤ
PHÁT TRIỂN NƠNG - LÂM NGHIỆP
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC ĐỊA LÍ
Thái Ngun, 2014
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –ĐHTN />ĐẠI HỌC THÁI NGUN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM


dẫn có nguồn gốc rõ ràng. Kết quả trong luận văn chưa được cơng bố trong
bất cứ cơng trình nghiên cứu nào khác.

Thái Ngun, tháng 4 năm 2014
Tác giả luận văn Nguyễn Thu Giang

Xác nhận
của trưởng khoa chun mơn
PGS.TS. Nguyễn Thị Hồng
Xác nhận
của Người hướng dẫn khoa học
PGS.TS. Nguyễn Thị Hồng
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –ĐHTN />
ii


Lời cảm ơn ii
Mục lục iii
Danh mục các ký hiệu, các chữ viết tắt iv
Danh mục các bảng v
Danh mục các hình vi
MỞ ĐẦU 1

1. Lí do chọn đề tài 1

2. Lịch sử nghiên cứu của đề tài 2

3. Mục đích nghiên cứu 4

4. Nhiệm vụ nghiên cứu 4

5. Phạm vi nghiên cứu 4

6. Quan điểm và phương pháp nghiên cứu 4

7. Đóng góp của luận văn 8

8. Cấu trúc của luận văn 8
NỘI DUNG 9

CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN NGHIÊN CỨU, ĐÁNH GIÁ TỔNG
HỢP ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN NƠNG - LÂM
NGHIỆP HUYỆN ĐẠI TỪ 9

TỈNH THÁI NGUN 9



2.2.2. Các loại THTTN huyện Đại Từ 58

Tiểu kết chương 2 63

CHƯƠNG 3. ĐÁNH GIÁ TỔNG HỢP ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN HUYỆN
ĐẠI TỪ - TỈNH THÁI NGUN 65

3.1. Các bước đánh giá và phân hạng mức độ thích nghi sinh thái 65

3.2. Nội dung và phương pháp đánh giá 66

3.2.1. Ngun tắc và phương pháp đánh giá 66

3.2.2. Lựa chọn chỉ tiêu đánh giá chung 67

3.3. Đánh giá riêng cho ngành sản xuất 70

3.3.1. Đối với sản xuất nơng nghiệp 70

3.3.2. Đối với ngành lâm nghiệp 75

3.4. Đánh giá tổng hợp điều kiện tự nhiên 80
3.5. Định hướng sử dụng khơng gian lãnh thổ huyện Đại Từ cho phát triển
nơng - lâm nghiệp 83

3.5.1. Quy hoạch phát triển nơng - lâm nghiệp 83

3.5.2. Định hướng sử dụng khơng gian lãnh thổ huyện Đại Từ cho phát
triển nơng - lâm nghiệp 85

Bảng 1.1: Sự phân loại các CQ của A.G.Ixasenco (1961 a,b) 18

Bảng 1.2: Sự phân loại các CQ của N.A.Gvozdexki 1961 19

Bảng 1.3: Sự phân loại các CQ của N.N. Nhikolaiev (1966) 20

Bảng 1.4: Hệ thống phân loại CQ [5] 24

Bảng 2.1. Diện tích huyện theo cấp độ cao tuyệt đối và độ dốc [25] 36

Bảng 2.2: Tần suất gió mùa đơng trạm Đại Từ (%) 39

Bảng 2.3: Tần suất gió mùa đơng (%) 40

Bảng 2.4: Nhiệt độ trung bình tháng, năm ở trạm Đại Từ (
0
C) 40

Bảng 2.5: Lượng mưa trung bình tháng và năm ở một số trạm của huyện (mm) 41

Bảng 2.6: Tình hình biến động dân số Đại Từ giai đoạn 2008 - 2011 [23] 51

Bảng 2.7. Các phụ lớp THTTN và độ cao địa hình 57

Bảng 2.8. Cấp phân vị và các chỉ tiêu phân chia huyện Đại Từ 58

Bảng 3.1: Tổng hợp đánh giá riêng các chỉ tiêu của THTTN đối với sản xuất
nơng nghiệp 72

Bảng 3.2: Kết quả đánh giá cho nơng nghiệp 73


Hình 2.4: Bản đồ thảm thực vật năm 2011 huyện Đại Từ 50

Hình 2.5: Bản đồ các tổng hợp thể tự nhiên huyện Đại Từ 62

Hình 2.6: Chú giải bản đồ các tổng thể tự nhiên huyện Đại Từ 63

Hình 3.1: Sơ đồ quy trình đánh giá, phân hạng mức độ thích nghi sinh thái
của các đối tượng sản xuất với điều kiện tự nhiên của địa phương 65

Hình 3.2: Bản đồ đánh giá các tổng hợp thể tự nhiên huyện Đại Từ 82

Hình 3.3: Sơ đồ vòng xốy đói nghèo của người dân miền núi 86

Hình 3.4: Sơ đồ lợi ích KT - XH và mơi trường của mơ hình NLKT 87

Hình 3.5: Bản đồ định hướng sử dụng các tổng hợp thể tự nhiên phát triển
nơng - lâm nghiệp huyện Đại Từ 91Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –ĐHTN /> 1

MỞ ĐẦU

1. Lí do chọn đề tài
Trong sản xuất nơng - lâm nghiệp, các điều kiện tự nhiên là những yếu tố
ảnh hưởng và những yếu tố quyết định rất lớn tới sự phát triển của ngành.
Thái Ngun là một trong những tỉnh có điều kiện tự nhiên thuận lợi cho
sản xuất nơng - lâm nghiệp. Tuy nhiên ngành nơng - lâm nghiệp của tỉnh khơng
chiếm tỷ trọng cao trong cơ cấu GDP tồn Tỉnh nhưng đã góp phần giải quyết

của các tỉnh trong cả nước, như đề tài độc lập cấp Bộ của Th.S Bùi Thị Thu làm
chủ nhiệm “Đánh giá tổng hợp các điều kiện tự nhiên phục vụ cho phát triển
nơng - lâm nghiệp bền vững huyện Phú Lộc - tỉnh Thừa Thiên Huế” - Đại học
Khoa học, Đại học Huế.
Có những nghiên cứu đánh giá tổng hợp điều kiện tự nhiên và điều kiện
kinh tế xã hội như đề tài độc lập cấp nhà nước của GS.TS Trần Nghi làm chủ
nhiệm “Đánh giá tổng hợp tài ngun, điều kiện tự nhiên,mơi trường, kinh tế -
xã hội nhằm định hướng phát triển bền vững khu vực biên giới phía Tây từ
Thanh Hóa đến Kon Tum” - Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà
Nội. Hay luận án Tiến sĩ của TS.Lê Năm “Đánh giá điều kiện tự nhiên phục vụ
quy hoạch phát triển sản xuất nơng lâm nghiệp vùng đồi núi tỉnh Thừa Thiên -
Huế, trường ĐHSP Hà Nội, 2004” - Trường Đại học Sư phạm Huế. Nhìn
chung các đề tài đã vận dụng cơ sở lý luận của nghiên cứu đánh giá tổng hợp
ĐKTN nhằm phục vụ phát triển KT - XH củamột địa phương cụ thể.
Bên cạnh các cơng trình nghiên cứu đánh giá tổng hợp các điều kiện tự
nhiên để phục vụ phát triển nơng - lâm nghiệp, còn rất nhiều báo cáo, tạp chí,
các dự án của các tác giả khác…của các cơ quan, các trường Đại học, như: báo
cáo “Đánh giá điều kiện tự nhiên và tài ngun thiên nhiên cho phát triển bền
vững Thành phố Hà Nội” của TS. Trương Quang Hải và TS. Trần Thanh Hà
trong Hội thảo phát triển bền vững thủ đơ Hà Nội; các báo cáo của Bộ nơng
nghiệp và phát triển nơng thơn; Bộ Kế hoạch Đầu tư; Bộ Khoa học Cơng nghệ;
Sở Nơng nghiệp và phát triển Nơng thơn của vùng, của tỉnh.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –ĐHTN /> 3

Đối với tỉnh Thái Ngun nhìn chung các đề tài có liên quan đến vấn đề
đánh giá tổng hợp điều kiện tự nhiên phục vụ phát triển nơng - lâm nghiệp còn
chưa có nhiều, hầu như chỉ đáp ứng phần nào phục vụ cho cơng cuộc phát triển
kinh tế - xã hội khu vực nghiên cứu như cơng trình “Địa lý tỉnh Thái Ngun”
được nhà giáo nhân dân Trịnh Trúc Lâm chủ biên xuất bản năm 1998 hay luận
văn của TS. Nguyễn Thị Hồng (2002), “Nghiên cứu hiện trạng và dự báo biến

xác định cảnh quan và những yếu tố tự nhiên thuận lợi cho phát triển nơng -
lâm nghiệp huyện Đại Từ - tỉnh Thái Ngun.
4. Nhiệm vụ nghiên cứu
Để thực hiện mục tiêu đề ra, luận văn tập trung vào các nhiệm vụ sau:
- Tổng quan cơ sở lý luận về đánh giá các điều kiện tự nhiên phục vụ quy
hoạch phát triển sản xuất nơng lâm nghiệp.
- Thu thập số liệu, phân tích đánh giá các yếu tố thành phần tự nhiên.
- Tiến hành xây dựng bản đồ phân hạng mức độ thích hợp tiềm năng sinh
thái tự nhiên đối với cây trồng trong sản xuất nơng lâm nghiệp cho huyện Đại
Từ - tỉnh Thái Ngun.
- Kiến nghị sử dụng hợp lý lãnh thổ trong sản xuất nơng lâm nghiệp trên
quan điểm sinh thái và phát triển bền vững.
5. Phạm vi nghiên cứu
- Phạm vi khơng gian nghiên cứu: huyện Đại Từ - tỉnh Thái Ngun
- Về mặt thời gian: sử dụng các số liệu, tư liệu từ năm 2000 đến nay
.
- Đối tượng là các nhân tố điều kiện tự nhiên ảnh hưởng tới sự phát triển
và hoạt động sản xuất nơng - lâm nghiệp huyện Đại Từ - tỉnh Thái Ngun.
6. Quan điểm và phương pháp nghiên cứu
6.1. Quan điểm nghiên cứu
6.1.1. Quan điểm tổng hợp
Dựa trên cơ sở nhìn nhận, đánh giá các sự vật hiện tượng trên một lãnh thổ
cụ thể có tính tồn diện, khơng bỏ sót yếu tố nào. Quan điểm tổng hợp được vận
dụng trong đánh giá tổng hợp các yếu tố thành phần của THTTN huyện Đại từ,
trên cơ sở đó nghiên cứu, đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –ĐHTN /> 5

nơng - lâm nghiệp của huyện Đại Từ - tỉnh Thái Ngun. Sử dụng quan điểm
này giúp tác giả tránh được cách nhìn nhận có tính phiến diện.
6.1.2. Quan điểm lịch sử

Khảo sát, tìm hiểu hiện trạng sản xuất, kiểm tra đối chiếu các tài liệu tự
nhiên và kinh tế - xã hội đã thu thập tại khu vực nghiên cứu. Q trình nghiên
cứu thực địa được tiến hành dựa trên phương pháp khảo sát theo tuyến và theo
điểm. Trong q trình khảo sát, tác giả phối hợp điều tra phỏng vấn các hộ nơng
dân theo phương pháp đánh giá nhanh nơng thơn (PRA), nhằm thu thập thơng tin
của người dân địa phương, trong việc phát hiện những mâu thuẫn nảy sinh trong
sử dụng tài ngun thiên nhiên khu vực. Những ý tưởng của họ có thể giúp cho
việc xác định những thuận lợi và khó khăn trong việc đề xuất các cây trồng và
mơ hình sản xuất nơng lâm nghiệp sát với đối tượng nghiên cứu.
6.2.2. Phương pháp thu thập và tổng hợp tài liệu
Thu thập, kế thừa các tư liệu, số liệu phân tích, các bản đồ đơn tính, bản
đồ chun đề về các điều kiện tự nhiên (địa chất, địa hình, khí hậu, thủy văn,
thổ nhưỡng, sinh vật) có liên quan đến đề tài; các tài liệu thuộc các chương
trình, dự án phát triển kinh tế - xã hội miền núi. Tất cả các nguồn số liệu, tài
liệu có liên quan đến đối tượng và lãnh thổ nghiên cứu đã được tác giả kế thừa,
tiếp cận và vận dụng trong đề tài .
6.2.3. Phương pháp xử lí số liệu thống kê
Phương pháp xử lí số liệu thống kê được sử dụng nhằm xử lí số liệu điều
tra, kết quả phân tích về thực trạng sản xuất nơng - lâm nghiệp, xây dựng bộ chỉ
tiêu đánh giá.
- Đối với thơng tin thứ cấp: sau khi thu thập được các thơng tin thứ cấp, tác
giả tiến hành phân loại, sắp xếp thơng tin theo thứ tự ưu tiên về độ quan trọng
của thơng tin. Đối với các thơng tin là số liệu thì tiến hành lập các bảng, biểu.
- Đối với các thơng tin sơ cấp: sau khi điều tra số liệu thơng qua phỏng
vấn, phiếu điều tra được kiểm tra về độ chính xác, sau đó được nhập vàomáy
tính và tiến hành tổng hợp, xử lí thơng qua phần mềm micosoft Excel.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –ĐHTN /> 7

Nguồn dữ liệu thống kê về điều kiện tự nhiên, KT - XH của huyện nghiên
cứu cũng như các kết quả nghiên cứu được kế thừa là những thơng tin cơ sở

6.2.6. Phương pháp nghiên cứu địa lí tự nhiên ứng dụng
Được áp dụng trong việc lựa chọn xây dựng các chỉ tiêu đánh giá và phân
hạng các đơn vị lãnh thổ tự nhiên phục vụ chomục đích sản xuất nơng - lâm
nghiệp của huyện Đại Từ - tỉnh Thái Ngun.
Để phục vụ cho việc nghiên cứu đề tài này, trong đề tài, đã ứng dụng các
phần mềm hữu ích, các Website và cơng cụ hỗ trợ như: mapinfo, microsoft
Word, microsoft Excel,…
7. Đóng góp của luận văn
- Hệ thống hóa, vận dụng có chọn lọc cơ sở lý luận, phương pháp đánh giá
tổng hợp điều kiện tự nhiên phục vụ sản xuất nơng lâm nghiệp vào điều kiện cụ
thể của lãnh thổ huyện Đại Từ - tỉnh Thái Ngun.
- Trên cơ sở quan điểm địa lí ứng dụng, đề tài đã xây dựng bản đồ tổng hợp
làm cơ sở phục vụ cho việc đánh giá tiềm năng điều kiện tự nhiên và bố trí cây
trồng trong sản xuất nơng - lâm nghiệp huyện Đại Từ - tỉnh Thái Ngun.
- Đánh giá được tiềm năng điều kiện tự nhiên thuận lợi cho phát triển nơng
- lâm nghiệp bằngmột hệ thống chỉ tiêu tổng hợp theo quy định của các ngành
nơng - lâm nghiệp.
- Đề tài đã đề xuất được phương án sử dụng các điều kiện tự nhiên hợp lý
qua chọn cho các cây trồng nơng - lâm nghiệp phù hợp góp phần vào sử dụng
hợp lý vùng đất trống đồi trọc ở lãnh thổ nghiên cứu.
- Là tài liệu tham khảo cho các bạn học viên, sinh viên, chun ngành và
cho các hướng nghiên cứu có liên quan.
8. Cấu trúc của luận văn
Ngồi phần mở đầu, kết quả nghiên cứu và kết luận, luận văn được cấu
trúc thành 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lí luận nghiên cứu, đánh giá tổng hợp điều kiện tự nhiên
phục vụ phát triển nơng - lâm nghiệp huyện Đại Từ - tỉnh Thái Ngun
Chương 2: Đặc điểm các yếu tố thành tạo và sự phân hóa các tổng hợp thể
tự nhiên khu vực nghiên cứu
Chương 3: Đánh giá tổng hợp điều kiện tự nhiên huyện Đại Từ - tỉnh Thái

bởi những đường ranh giới địa lí .
Theo Artman: “Thể tổng hợp địa lí tự nhiên là một bộ phận của mơi trường
địa lí, là một lãnh thổ đồng nhất về mặt phát sinh trong những nét chung, trong
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –ĐHTN /> 10

đó ảnh hưởng của các q trình địa lí tự nhiên vốn có của nó, mà hình thành cấu
trúc cá thể, nhưng hồn tồn có quy luật của các thành phần cấu tạo nên thể tổng
hợp. Cấu tạo địa chất địa hình, nước trên mặt, nước ngầm thổ nhưỡng và các
quần thể sinh vật. Mỗi một thể tổng hợp trong số đó được phân biệt với các thể
tổng hợp bên cạnh bởi những đường ranh giới địa lí.” (1955) [7]
1.1.1.2. Cảnh quan
Với quan niệm chung cảnh quan là một tổng thể tự nhiên được hình thành
trong mối quan hệ và tác động tương hỗ chặt chẽ của các yếu tố thành phần tự
nhiên và các tác động nhân tác. Có thể thấy, về cơ bản tiếp cận địa lý tổng hợp
hay tiếp cận cảnh quan với đối tượng nghiên cứu là các tổng hợp thể tự nhiên
hay là các đơn vị cảnh quan về bản chất mang ý nghĩa tương đồng. Điều này
thể hiện rất rõ trong nội dung, phương pháp tiếp cận nghiên cứu cũng như trong
lý luận xây dựng hệ thống phân loại chúng cho các địa bàn nghiên cứu cụ thể.
Vì vậy trong phần nội dung nghiên cứu tổng quan sẽ đề cập lịch sử và các
thành tựu nghiên cứu cảnh quan trên thế giới và ở Việt Nam.
Khái niệm CQ được sử dụng lần đầu tiên vào đầu thế kỷ XIX, có nghĩa là
phong cảnh (tiếng Đức - Landschaft). Hiện nay, ở Nga và các nước khác thuộc
Liên Xơ trước đây, trong khoa học địa lí tồn tại ba quan niệm về cảnh quan tùy
theo ý và nội dung người ta muốn diễn đạt: cảnh quan là một khái niệm chung
(F.N.Minkov, D.L.Armand ), đồng nghĩa với tổng thể địa lí thuộc các đơn vị
khác nhau: là khái niệm loại hình (B.B. Polưnov, N.A. Gvozdetxki, ); là khái
niệm cá thể (N.A. Xoltsev, A.G. Ixatrenko, Vũ Tự Lập). Dù xem cảnh quan theo
khía cạnh nào đi chăng nữa thì cảnh quan vẫn được xem là một tổng thể tự nhiên,
còn sự khác biệt của các quan niệm trên ở chỗ coi cảnh quan là đơn vị thuộc cấp
phân vị nào, cảnh quan được xác định và thể hiện trên bản đồ theo cách thức nào,

sử dụng trực tiếp như: Khơng khí, các lồi động vật, thực vật tự nhiên cũng
có thể phải qua các q trình khai thác, chế biến mới có thể sử dụng được như:
Khống sản, đất đai, động, thực vật, năng lượng mặt trời, nhiệt… tài ngun
thiên nhiên có thể phục hồi được như sinh vật, độ phì đất, chúng có thể duy trì
hoặc bổ sung nếu được sử dụng một cách hợp lý; có thể khơng phục hồi lại
được như khống sản, dầu mỏ, khí đốt…tức là bị mai một và mất đi mà khơng
truyền lại được cho thế hệ mai sau. Một số tài ngun có thể coi là vơ tận như
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –ĐHTN /> 12

năng lượng mặt trời, sức gió, địa nhiệt… nhưng đa số có nhiều nguồn tài
ngun sẽ bị cạn kiệt.
Con người đã khai thác q mức và lạm dụng các nguồn tài ngun thiên
nhiên làm mất khả năng phục hồi vốn có của nó như: Tài ngun đất, tài
ngun sinh vật, nguồn nước ngầm. Diện tích đất canh tác ngày càng bị thu hẹp
do bị thối hố, xói mòn, rửa trơi, bạc màu, gley, mặn hố và nhiều nơi bị
hoang mạc hố. Nhiều lồi thực vật, động vật bị tuyệt chủng, suy giảm đa dạng
sinh học ngày càng tăng, diện tích rừng tự nhiên ngày càng bị thu hẹp. Nhiều
nơi suy giảm nguồn tài ngun thiên nhiên đã đến mức báo động.
1.1.2. Đối tượng nghiên cứu
1.1.2.1. Đối tượng nghiên cứu của địa lí tự nhiên
Địa lí tự nhiên là một trong hai nhánh quan trọng của khoa học địa lí. Đối
tượng nghiên cứu là lớp vỏ địa lí Trái Đất, thành phần, cấu trúc, các quy luật
phát triển và sự phân dị lãnh thổ.
Địa lí tự nhiên chỉ nghiên cứu phần bề mặt Trái Đất trong phạm vi từ tầng
trên của thạch quyển đến phần dưới của khí quyển. Phạm vi đó được gọi là lớp
vỏ địa lí - bộ phận phức tạp nhất của Trái Đất có sự tác động của con người.
Các quyển cấu tạo nên lớp vỏ địa lí là đối tượng nghiên cứu của các khoa
học chun ngành của địa lí tự nhiên ví dụ như Địa mạo học, Khí hậu học,
Thủy văn học, Thổ nhưỡng học, Sinh vật học.
1.1.2.2. Đối tượng nghiên cứu của địa lí tự nhiên tổng hợp

Đánh giá tổng hợp ĐKTN, TNTN một lãnh thổ là rất phức tạp. Đối tượng
của đánh giá cảnh quan là các hệ địa lí, nhưng bản thân hoạt động đánh giá lại
thể hiện cơ chế quan hệ tương hỗ giữa hệ thống tự nhiên (khách thể) và hệ
thống kinh tế - xã hội (chủ thể). Vậy nên, “thực chất đánh giá cảnh quan là
đánh giá tổng hợp các tổng thể tự nhiên cho mục đích cụ thể nào đó (nơng
nghiệp, thuỷ sản, du lịch, tái định cư )”. [9]
Nói cách khác đánh giá cảnh quan là đánh giá tổng hợp ĐKTN, TNTN
lãnh thổ nghiên cứu cho mục đích thực tiễn. Tuỳ thuộc từng mục đích cụ thể,
lựa chọn kiểu đánh giá phù hợp. Mỗi kiểu đánh giá biểu thị một giai đoạn đánh
giá theo u cầu từ thấp đến cao. Đánh giá chung: giai đoạn đánh giá sơ bộ, ban
đầu trên cơ sở các kết quả nghiên cứu TN theo vùng lãnh thổ, mang tính định
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –ĐHTN /> 14

hướng chung cho các mục đích thực tiễn khác nhau; Đánh giá mức độ “thuận
lợi” hay “thích hợp” của ĐKTN, TNTN đối với các ngành sản xuất. Đánh giá
kinh tế - kỹ thuật đề cập sâu hơn đến giá trị và hiệu quả của các ngành sản xuất
đó. Kiểu đánh giá điển hình trong những năm gần đây là đánh giá mức độ
“thuận lợi” hay “thích hợp” của ĐKTN, TNTN cho các dạng khai thác khác
nhau. Đây là cơ sở khoa học quan trọng nhất của bước đánh giá kinh tế - kỹ
thuật và là cơ sở tiền quy hoạch cho từng lãnh thổ riêng biệt.
Trong tự nhiên nói chung và trên từng lãnh thổ nói riêng, các thành phần
và đơn vị tự nhiên ln có mối liên quan, tác động tương hỗ lẫn nhau. Nếu có
sự tác động hoặc sự bị làm biến đổi của một dạng tài ngun hay một hợp phần
của tự nhiên nào đó sẽ kéo theo sự biến đổi của các hợp phần khác và cuối cùng
là sự biến đổi của cả hệ thống tự nhiên. Bên cạnh đó, mối quan hệ và tác động
tương hỗ giữa con người và thiên nhiên trong các hoạt động kinh tế, kỹ thuật
thơng thường cũng rất chặt chẽ, được biểu hiện thơng qua các biện pháp kỹ
thuật nhất định. Vì vậy, khi tiến hành đánh giá cần có những hiểu biết một cách
nhuần nhuyễn các quy luật tự nhiên, mối liên quan, và tác động tương hỗ của
hệ thơng “tự nhiên - xã hội”, để qua đó có thể đưa ra được các biện pháp kinh

cảnh quan, phân định rõ mức độ “phù hợp” hay “thích hợp” của các vùng cảnh
quan hay từng tổng hợp thể tự nhiên cho phát triển một hay một vài ngành sản
xuất, kinh tế, cho đời sống con người, cho các nhu cầu xã hội và những vấn đề
liên quan khác như bảo vệ, tái tạo và phát triển tài ngun, mơi trường.
Trong nghiên cứu tổng hợp vùng cho mục đích sử dụng hợp lý tài ngun,
một trong những phương pháp quan trọng thường được áp dụng là phương
pháp đánh giá tổng hợp các điều kiện tự nhiên, tài ngun thiên nhiên cho các
mục đích thực tiễn. Với phương pháp này có thể dễ dàng xác định mối quan hệ
và tác động tương hỗ của các yếu tố và các thành phần tự nhiên, cũng như giữa
các tổng hợp thể tự nhiên với nhau, đồng thời làm sáng tỏ mối quan hệ trong tổ
chức khơng gian, cấu trúc, động lực của cảnh quan, với đặc trưng phân hóa của
các dạng sử dụng tài ngun một cách có quy luật và hiệu quả trên lãnh thổ.
Với phương pháp này một mặt sự xác định rõ bản chất các đơn vị cảnh quan
trong một hệ thống tự nhiên chung và đồng thời đưa ra được những kết luận
chính xác về việc bố trí các ngành sản xuất, kinh tế phù hợp theo từng vùng,
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu –ĐHTN /> 16

Tuy nhiên, trong q trình áp dụng phương pháp này cần có thêm những lý
giải, cũng như xem xét kỹ những vấn đề lý thuyết đánh giá, phương pháp luận,
các thủ pháp tiến hành đối với mỗi đối tượng cũng như ở mỗi một đơn vị lãnh
thổ riêng biệt khác nhau.
Cụ thể đối với địa bàn nghiên cứu lựa chọn huyện Đại Từ, tỉnh Thái Ngun
trong phạm vi nghiên cứu của đề tài này, chúng tơi tiến hành phân tích, đánh
giá cảnh quan phục vụ cho phát triển nơng nghiệp - lâm nghiệp. Do vậy, đề tài
sẽ khơng đề cập đến những vấn đề đánh giá cảnh quan chung mà chỉ tập trung
nghiên cứu cơ sở lý luận về đánh giá thích nghi sinh thái của cảnh quan cho
phát triển nơng - lâm nghiệp và đồng thời là các quan điểm lý luận, phương
pháp luận tương ứng.
Khái niệm chung về đánh giá thích nghi sinh thái của cảnh quan: Đánh giá
thích nghi sinh thái cảnh quan được hiểu là việc thực hiện các thủ pháp, các