Suy Dinh Dưỡng Trẻ em 11/2009
SUY DINH DƯỠNG TRẺ EM
Đào Thị Yến Phi *
ĐỐI TƯỢNG
Sinh viên năm thứ 4 Khoa Sinh Học – Đại Học Khoa Học Tự Nhiên
MỤC TIÊU BÀI HỌC
1. Định nghĩa suy dinh dưỡng và nêu được các nguyên nhân dẫn đến tình trạng suy
dinh dưỡng.
2. Biết các nguy cơ của suy dinh dưỡng trẻ em trên cá thể và cộng đồng
3. Nắm vững cách phát hiện, phân loại, phân độ suy dinh dưỡng với các đặc điểm và
tiên lượng của từng thể lâm sàng.
4. Biết định hướng, tổ chức hoạt động và có thể tham gia thực hành phục hồi dinh
dưỡng cho từng cá thể và cho cộng đồng
NỘI DUNG BÀI HỌC
ĐỊNH NGHĨA
Suy dinh dưỡng là tình trạng thiếu hụt các chất dinh dưỡng cần thiết làm ảnh huởng
đến quá trình sống, hoạt động và tăng trưởng bình thường của cơ thể.
NGUYÊN NHÂN
Suy dinh dưỡng có thể xảy ra do giảm cung cấp chất dinh dưỡng, tăng tiêu thụ dưỡng chất
hoặc cả hai.
- Giảm cung cấp :
•
Không cung cấp đủ lương thực thực phẩm
•
Trẻ biếng ăn, ăn không đủ nhu cầu
•
Thức ăn chế biến không phù hợp, năng lượng thấp
- Tăng tiêu thụ :
•
Trẻ bệnh, nhất là bệnh kéo dài
•

- Nguy cơ về mặt xã hội :
•
Tầm vóc của dân tộc sẽ chậm tăng trưởng nếu tình trạng suy dinh dưỡng không được
cải thiện qua nhiều thế hệ.
•
Khả năng lao động về thể lực cũng như về trí lực của những người suy dinh dưỡng
trong quá khứ hay trong hiện tại đều không thể đạt đến mức tối ưu, là một sự lãng phí
vô cùng lớn với những nước đang phát triển có nhu cầu về nguồn nhân lực rất cao.
•
Nguồn nhân lực trong tương lai cũng sẽ bị ảnh hưởng vì tầm vóc và thể lực của các
lớp thanh thiếu niên liên quan đến sức khỏe sinh sản.
PHÁT HIỆN SUY DINH DƯỠNG :
1. Đơn giản nhất là dùng biểu đồ tăng trưởng đánh giá cân nặng của trẻ theo độ tuổi.
Biểu đồ tăng trưởng được đính kèm trong sổ theo dõi sức khỏe trẻ em, cấp cho mỗi
trẻ sau sinh và dùng đến 6 tuổi. Hàng tháng trẻ sẽ được cân đo tại các cơ sở y tế địa
phương, ghi nhận cân nặng vào biểu đồ và vẽ đường phát triển cân nặng theo tuổi.
Trẻ được xem là có nguy cơ suy dinh dưỡng nếu đứng cân liên tục trong vòng 3
tháng, đường phát triển cân nặng theo tuổi đi theo hướng nằm ngang. Trẻ suy dinh
dưỡng nếu đường phát triển cân nặng theo tuổi nằm bên dưới đường chuẩn của
biểu đồ.
2. Tuy nhiên để đánh giá dinh dưỡng toàn diện cần có ít nhất 3 chỉ số:
• Cân nặng theo tuổi
• Chiều cao theo tuổi
• Cân nặng theo chiều cao
Các chỉ số này sẽ được so sánh với quần thể tham khảo NCHS hoặc WHO 2005.
2
Suy Dinh Dưỡng Trẻ em 11/2009
3. Một số chỉ số nhân trắc khác cũng được dùng để phát hiện đánh giá suy dinh dưỡng
như số đo vòng đầu, vòng cánh tay... nhưng thời gian sau này ít được áp dụng do
không cụ thể, chi tiết và không chính xác vì phải phụ thuộc vào cách đo, kỹ năng

là suy dinh dưỡng nặng.
3
Suy Dinh Dưỡng Trẻ em 11/2009
- Đánh giá dinh dưỡng bằng Z-Score (WHO 2005)
Chỉ số đo được – Chỉ số trung bình của quần thể tham khảo
Z-Score = ----------------------------------------------------------------------------
SD của quần thể tham khảo
Chỉ số Z-Score tính được sẽ được đưa vào đánh giá tình trạng dinh dưỡng theo sơ đồ sau:
CC/T CN/T CN/CC BMI
+3 (1) (2) Béo phì Béo phì
+2 (2) Béo phì Béo phì
+1 Thừa cân Thừa cân
0
-1
-2 Thấp còi Thiếu cân Gầy còm Gầy còm
-3 Thấp còi trầm
trọng
Thiếu cân trầm
trọng
Gầy còm trầm
trọng
Gầy còm trầm
trọng
Ghi chú
(1): Có sự phát triển chiều cao nhanh bất thường, theo dõi rối loạn nội tiết tố tăng trưởng
sau khi loại bỏ yếu tố di truyền
(2): Cân nặng cao hơn bình thường tuy nhiên chưa thể chẩn đoán thừa cân béo phì, cần
xem thêm yếu tố chiều cao
TRIỆU CHỨNG VÀ CÁC THỂ LÂM SÀNG :
* Giai đoạn sớm : Thường chỉ có biểu hiện đứng cân kéo dài hay sụt cân

huyết cầu tố, Hct giảm, dự trữ sắt, vitamine B12, axit folic.. giảm
• Đạm máu : giảm, nhất là albumine trong thể phù
• Giảm các men chuyển hoá
• Giảm các chất điện giải nhất là trong thể phù
• Rối loạn lipide máu
• Suy giảm chức năng gan
• Xét nghiệm phân tìm ký sinh trùng
PHỤC HỒI SUY DINH DƯỠNG NẶNG
• Điều trị các tình trạng cấp : Mất nước hay phù toàn thân, rối loạn điện giải,
suy tim cấp, nhiễm trùng, nhiễm ký sinh trùng...
• Bổ sung các dưỡng chất quan trọng với liều điều trị : vitamin A, sắt, axit
folic, đa sinh tố
• Dinh dưỡng điều trị tích cực : cho ăn càng sớm càng tốt và nhanh chóng
nâng khẩu phần dinh dưỡng lên mức tối đa phù hợp với khả năng tiêu hoá hấp thu
của trẻ, sử dụng các thực phẩm giàu năng lượng, các chế phẩm dinh dưỡng đặc biệt,
nếu cần phải sử dụng thêm các loại men hỗ trợ tiêu hoá. Trong trường hợp rất nặng
cần đặt vấn đề nuôi ăn bằng các phương tiện hỗ trợ như nuôi ăn qua sonde dạ dày,
nuôi ăn bằng đường tĩnh mạch một phần…
• Chăm sóc trẻ bằng tình thương của mẹ
PHỤC HỒI DINH DƯỠNG TẠI GIA ĐÌNH
5