MỤC LỤC
I. KHÁI QUÁT CHUNG 2
1. Th ơ Haiku 2
1.1 Vài nét v ề sự hình thành thể th ơ haiku Nh ật Bản 2
1.2 Những đ ặc đi ểm về nội dung của thể th ơ haiku Nh ật Bản 2
1.3 Một số đ ặc tr ưng ngh ệ thuật của th ơ haiku 3
2. Thơ Haiku trong sách giáo khoa hi ện nay 4
II. PH ƯƠNG PHÁP D ẠY HỌC TH Ơ HAIKU 6
1. Đ ọc diễn cảm 6
2. Phân tích 6
3. So sánh 6
4. Tích hợp 6
5. Hoạt đ ộng nhóm 7
6. Sáng tác th ơ Haiku 7
III. ỨNG DỤNG VÀO GIẢNG DẠY TH Ơ HAIKU TRONG NHÀ TRƯ ỜNG PTTH 8
1. Mục tiêu 8
1.1 Về kiến thức 8
1.2 Về kỹ n ăng 8
1.3 V ề thái đ ộ 8
2. Ứng dụng vào giảng dạy th ơ c ủa Basho 8
2.1 B ư ớc 1: Đ ọc diễn cảm 8
2.2 B ư ớc 2: Phân tích 8
2.4 So sánh 14
2.4 Hoạt đ ộng nhóm 15
2.5 Tích hợp 15
2.6 Sáng tác th ơ Haiku 18
K ẾT LUẬN 19
VĂN BẢN THƠ HAIKU CỦA MATSUO BASHO TRONG
NHÀ TRƯỜNG PTTH.
I. KHÁI QUÁT CHUNG
1. Thơ Haiku

Trong thơ bắt buộc phải có "Kigo" (quý ngữ) nghĩa là từ miêu tả mùa và
diễn tả một hình ảnh lớn (vũ trụ) tương xứng với một hình ảnh nhỏ (đời thường).
Trong thơ haiku, dấu ấn Thiền tông để lại khá đậm nét trong cách nhìn và
thể hiện của các nhà thơ. Theo quan niệm của Thiền tông, mọi sinh linh trên cõi
đời này đều bình đẳng như nhau. Vì thế, thơ haiku thường nói đến các sinh vật và
hiện tượng tự nhiên (con sâu, con bọ, con chuột ) với một sự ưu ái và tự nhiên.
1.3 Một số đặc trưng nghệ thuật của thơ haiku
Thơ haiku có một cấu trúc nghệ thuật đặc sắc. Một bài thơ haiku rất ngắn
gồm 17 âm tiết và được xếp 3 dòng theo thứ tự 5-7-5: (theo âm tiếng Nhật). Do
cấu trúc chặt chẽ như trên cho nên đòi hỏi người làm thơ haiku phải biết "kiệm
từ", chọn những từ và ý nào thật đắt, cô đọng, ẩn chứa nhiều ý nghĩa để đưa vào
thơ. Ở đây, câu mở đầu có tính chất giới thiệu, gợi cảnh, gợi tình để mở ra ý cho
hai câu sau. Các sự việc được phản ánh trong thơ haiku có khi tưởng như rời rạc,
không liên kết với nhau, nhưng thực ra giữa chúng có mối liên kết chặt chẽ từ bên
trong. Từ "sự tinh giản của tâm hồn" (A.Tagor), thơ haiku đã tạo nên sức mạnh
( Word Reader - Unregistered ) www.word-reader.comGVHD: Bửu NamPage 3
nghệ thuật to lớn. Chính vì thế, nhà nghiên cứu phê bình Roland Barther (Pháp)
nhận xét: "Sự ngắn gọn của haiku không phải là vấn đề hình thức. Haiku không
phải là một tư tưởng phong phú rút vào một hình thức ngắn mà là sự tin vắn tắt
tìm ra được hình thức vừa vặn cho mình".
Sử dụng nghệ thuật tương phản, đối lập cũng là đặc trưng của thơ haiku. Đó
là sự đối lập tương phản giữa cái vô hạn - hữu hạn, giữa không - có, giữa cái lớn -
bé, xa - gần, con người - vũ trụ
Giới thiệu đề tài để tạo ra sự liên tưởng đối với người đọc cũng là một nghệ
thuật của thơ haiku. Các bài thơ haiku thường chỉ là những nét chấm phá, gợi mở
để độc giả vận dụng trí tưởng tượng nhằm liên tưởng đến các sự vật và hiện tượng
khác. Vì thế, người ta cho rằng thơ haiku giống như những bức tranh thủy mặc
của người Nhật. Nó chứa đựng một khoảng trống, một khoảng chân không nhưng
tràn trề sự sinh động của cuộc sống.
Tứ trụ thơ Haiku Nhật Bản:

• Quan niệm về con người, thiên nhiên: gắn với cái nhìn nhất thể hóa,
tương giao.
• Cảm hứng thẩm mĩ: đề cao cái vắng lặng, u tịch (sabi), đơn sơ, thanh
( Word Reader - Unregistered ) www.word-reader.comGVHD: Bửu NamPage 6
tịnh (suabi), u huyền, thâm trầm (yugen), mềm mại (shiori).
• Ngôn ngữ: mơ hồ, đa nghĩa, gợi chứ không tả.
• Thủ pháp tượng trưng.
3. So sánh
+ Nét giống nhau và khác nhau của hai nhà thơ Basho và Buson.
+ Nét giống và khác giữa thơ Haiku với thơ tuyệt cú của Trung Quốc và thơ
lục bát của Việt Nam.
4. Tích hợp
- Sử dụng cách phương pháp dạy học tích hợp.
- Tích hợp thơ Haiku của Basho, Buson với bài thơ Cáo tật thị chúng - Mãn
Giác thiền sư, thơ Haiku với lục bát - Việt Nam.
5. Hoạt động nhóm
Tổ chức cho học sinh hoạt động theo từng nhóm nhỏ, thảo luận, phân tích
và đánh giá vấn đề.
6. Sáng tác thơ Haiku
Đây là một hoạt động rất cần thiết ở phần luyện tập củng cố. Giúp HS khắc
sâu kiến thức về thơ Haiku đồng thời cũng tạo dựng nên niềm yêu thích thơ
Haiku cho HS.
( Word Reader - Unregistered ) www.word-reader.comGVHD: Bửu NamPage 7
III. ỨNG DỤNG VÀO GIẢNG DẠY THƠ HAIKU TRONG NHÀ TRƯỜNG
PTTH
1. Mục tiêu
1.1 Về kiến thức
- Định hướng cho học sinh tự tìm hiểu và nhận diện thể thơ Haiku của Nhật
Bản và phần nào chiếm lĩnh được vẻ đẹp của các bài thơ Haiku về nội udng và
nghệ thuật.

+ GV bình mở rộng: Hoa anh đào có ý nghĩa hết sức đặt biệt. Trước hết,
hoa anh đào được cảm nhận như là hình ảnh của đám mây đang trôi, nó không
được nhận ra qua từng bông hoa mà chỉ được nhận biết bởi tầng tầng lớp lớp
những bông hoa hòa lẫn vào nhau, tạo nên vừng hồng và như áng mây xa. Chữ
“xa” gợi cảm giác vừa hiện hữu, xác thực, vừa mong manh, mơ hồ, khó nắm bắt.
• Tầng cộng hưởng thứ nhất: hoa + hoa = mây hoa.
• GV hỏi: theo em tiếng chuông có tác dụng gì trong bức tranh thiên nhiên
đa âm sắc này?
+ Nếu không có tiếng chuông thì không gian, phong cách ấy sẽ vô cùng khô
cứng, chỉ là một bức họa tô màu, chưa phải là một không gian sống động, không
gian hoạt động.
• Tầng cộng hưởng thứ hai: con người + vật thể = tiếng chuông.
+ Âm thanh của tiếng chuông bao trùm cả không gian.
• Tầng cộng hưởng thứ ba: tiếng chuông + tiếng chuông = âm thanh tràn
ngập cả không trung.
• GV: Yêu cầu HS khái quát ý nghĩa của bài thơ.
- Bài thơ vẽ ra một cảnh tượng mơ hồ: hoa đào như áng mây xa lơ lửng bồng
bềnh trước mắt, bên tai nghe vang vọng tiếng chuông tan ra trong không gian,
( Word Reader - Unregistered ) www.word-reader.comGVHD: Bửu NamPage 10
không xác định được cụ thể từ hướng nào. Cảnh tượng đó khiến nhà thơ có cảm
giác được thưởng ngoạn cái đẹp của mùa xuân và hòa tan tâm trạng cô đơn, trống
vắng của mình vào thế giới mênh mang, vô tận.
Bài 2:
Trên cành khô
Chim quạ đậu
Chiều thu.
* Phân tích:
GV hướng dẫn HS tìm và phân tích quý ngữ có trong bài thơ:
• GV: Theo em, quý ngữ trong bài thơ là gì?
- Quý ngữ: chiều thu.

- Quý ngữ: làn sương thu.
• Gv: hướng dẫn học sinh tìm hiểu mối quan hệ giữa các từ ngữ trong bài
( Word Reader - Unregistered ) www.word-reader.comGVHD: Bửu NamPage 13
thơ: giọt lệ, tóc mẹ, làn sương thu.
- Ba hình ảnh dường như độc lập với nhau, nhưng bằng trí tưởng tượng ta có
thể tìm thấy sợi dây liên hệ giữa chúng. Cầm trên tay mớ tóc còn xót lại của mẹ
xót xa nhà thơ nhỏ những giọt nước mắt nóng hổi muộn màng.
• Gv: Hướng dẫn học sinh cảm nhận hình ảnh : giọt lệ, sương thu.
- “Giọt lệ” là giọt nước mắt nóng hổi của đứa con tha phương nay trở về rơi
xuống bàn tay đang cầm một mớ tóc bạc - kỷ vật người mẹ hiền để lại - của người
mẹ đã khuất, đọng lại như những giọt sương thu. Chẳng biết “sương thu” là vì
nước mắt đọng trên mái tóc nhuộm màu sương của mẹ, hay nước mắt người con
như sương mùa thu, hay cuộc đời như giọt sương thu sớm tan trong nắng gió cuộc
đời. Sương thu là hình ảnh thiên nhiên đất
- “Làn sương thu” có thể hiểu là mái tóc mẹ phất phơ như nhuốm màu sương
thu. Giọt sương thu cũng là giọt đời ngắn ngủi. làn sương thu lơ lửng tạo cho bài
thơ sự mờ ảo, đa nghĩa.
2.3 So sánh
- Thiền (tiếng Ấn độ là Dhiyana có nghĩa là tịch lự) một hình thức trầm tư
chiêm nghiệm về một vấn đề cho đến khi nhận thức, giác ngộ thấu triệt. Thơ
haiku thấm đẫm hương vị Thiền, mỗi bài thơ là mỗi phút giây lóe sang của nhận
thức. các nguyên lí Thiền chi phối nội dung tư tưởng, thi pháp thơ, quy định
phương thức lĩnh hội.
- Cũng như thơ Thiền của Nhật Bản, ý vị Thiền trong thơ Việt Nam cũng
có nhiều nét tương đồng.
+ Thơ thiền Việt Nam (Cáo tật thị chúng) và thơ Haiku Nhật Bản đều phản
ánh, phát hiện nét kỳ thú của đất trời, là sự gặp gỡ, hợp nhất giữa sự vật, hiện
tượng với cảm xúc, trí tuệ, giữa tạo vật với cảm hứng thiền. + Thơ Haiku, tuyệt cú
( Word Reader - Unregistered ) www.word-reader.comGVHD: Bửu NamPage 14
và lục bát đều là thể thơ truyền thống dân tộc, hàm súc cao độ, ý nghĩa đều ở câu

động dạy học khác nhau, hướng đến chủ thể là HS nhằm tạo tâm lý chủ động, tích
cực cho HS.
- Từ đó, ta có thể giới thiệu một nhà thơ Haiku tiêu biểu khác trong văn học
Nhật Bản, giới thiệu cho HS để cùng phân tích, so sánh sự giống nhau và khác
nhau trong phong cách sáng tác của hai nhà thơ lớn, từ đó có thể khái quát và hiểu
sâu sắc hơn về thơ Haiku.
Bài 4: Thơ Haiku của Buson
Gần xa đâu đây
Nghe tiếng thác chảy
Lá non tràn đầy.
• GV : Các em có nhận xét gì về âm điệu thơ?
( Word Reader - Unregistered ) www.word-reader.comGVHD: Bửu NamPage 16
- Âm điệu câu thơ (dịch) được tạo nên từ những từ ngữ nhẹ nhàng, tươi tắn, khỏe
khoắn.
• GV : Quý ngữ của bài thơ là gì?
- Quý ngữ : Lá non một mầm sống đang đâm chồi nảy lộc trong thời khắc xuân
tràn.
• GV : Theo em tiếng thác chảy tượng trưng cho điều gì? Tại sao?
- Thác nước là biểu tượng của sự sống. Do thác luôn chuyển động, nước từ trên
vách đá tràn xuống, nước len lỏi qua các phiến đá tràn qua sông, chảy ra biển,
thác cũng như cuộc đời người luôn luôn biến động. Thác còn là biểu tượng của
tiếng gọi mùa xuân, thúc rục ta hòa vào tiếng reo tươi mới của dòng nước chảy…
• GV : Em có nhận xét gì về tính từ “tràn đầy” ?
- Thơ Haiku rất hiếm khi dùng tính từ bởi thường chỉ nêu lên hiện tượng mà
rất ít nói đến bản chất của nó. Nhưng ở đây Buson đã dung tính từ tràn đầy để nói
lên đặc tính lá non trong mùa xuân là điều mới lạ.
 Sự trân trọng, yêu quý, pha chút ngạc nhiên của nhà thơ đối với cảnh tượng
thiên nhiên tươi đẹp và giàu sức sống.
• GV : Nhận xét chung của em về bài thơ?
- Bài thơ thể hiện tình yêu thiên nhiên tươi tắn, sinh động, giàu sức sống làm nên

Thơ ca cũng là một yếu tố văn hóa quan trong và đa nghĩa. Việc tìm hiểu,
nghiên cứu đã góp phần mang lại thêm nhiều tri thức mới về thi ca xứ sở hoa anh
đào.
( Word Reader - Unregistered ) www.word-reader.comGVHD: Bửu NamPage 19
DANH SÁCH NHÓM
1. Đỗ Ngọc Hoài Thu
2. Hồ Thị Lợi
3. Bùi Thị Cam
4. Bùi Thị Ni Ni
5. Đào Thị Linh Chi
( Word Reader - Unregistered ) www.word-reader.comGVHD: Bửu NamPage 20