Dự án Phát triển Giáo dục Trung học cơ sở II, Bộ GD&ĐT
12/7/2011 1
MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ ĐỔI MỚI
PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC Ở CẤP THCS
Dự án Phát triển Giáo dục Trung học cơ sở II, Bộ GD&ĐT
2
GIỚI THIỆU CHUNG VỀ KHÓA TẬP HUẤN
Mục tiêu tập huấn
Sau khóa tập huấn, học viên cần:
- Hiểu được vai trò của việc đổi mới PPDH trong quá trình
dạy học.
- Hiểu được định hướng về đổi mới PPDH, các vấn đề về
dạy học tích cực.
- Nắm được một số PPDH theo định hướng đổi mới.
- Tìm hiểu một số PPDH tích cực: bản chất, quy trình, ưu
điểm, nhược điểm và các lưu ý khi sử dụng.
- Có kĩ năng tập huấn cho GV thực hiện đổi mới PPDH.
- Có thái độ tích cực tham gia và vận dụng sáng tạo vào
thực tế.
Dự án Phát triển Giáo dục Trung học cơ sở II, Bộ GD&ĐT
3
Nội dung tập huấn
- Tổng quan về đổi mới PPDH cấp THCS.
- Định hướng đổi mới PPDH.
- Mối quan hệ giữa học tích cực và dạy học tích cực.
- Phương pháp dạy học tích cực.
- Một số PPDH tích cực: bản chất, quy trình, ưu
điểm, nhược điểm và các lưu ý khi sử dụng.
- Điều kiện áp dụng các phương pháp tích cực.
Phương pháp tập huấn
- Phương pháp tập huấn cùng tham gia


Thừa nhận, tôn trọng, hiểu, đồng cảm với HS. Đạt được độ
tin cậy, tạo sức thu hút, thuyết phục, kích thích động cơ bên
trong của HS.

Dựa vào kinh nghiệm của người học, khai thác kinh nghiệm
đó, dồn thành sức mạnh trong quá trình tự khám phá.

Chống gò ép, ban phát, giáo điều, nuôi dưỡng tính sẵn sàng,
tính tích cực ý chí của người học để đạt được mục đích học
tập và phát triển cá nhân.

Người học tự nhận thức, tự phát triển, tự thực hiện, tự kiểm
tra, đánh giá, tự hoàn thiện trong môi trường, được đảm bảo
quyền lựa chọn tối đa của HS (quyết định, ứng xử, hoạt
động…)
Dự án Phát triển Giáo dục Trung học cơ sở II, Bộ GD&ĐT
6
Một số biểu hiện của tư tưởng
“lấy người học làm trung tâm”

Tối đa hóa sự tham gia của người học, tối thiểu hóa sự áp
đặt, can thiệp của người dạy.

Tạo cho HS tính năng động, chủ động tự tin.

Phát triển tư duy độc lập, khả năng suy ngẫm, và tôn trọng
cá tính.

Nội dung học tập, môi trường học tập… phải kiểm soát được

tác, dân chủ… giúp cho người học đạt tới mục đích nhận thức
theo 3 yêu cầu nói trên (tự giác, tự do, khám phá).
Dự án Phát triển Giáo dục Trung học cơ sở II, Bộ GD&ĐT
8
3.1. Quan niệm về PPDH

Có nhiều định nghĩa về PPDH, từ đó có nhiều cách
phân loại tập hợp PPDH. Định nghĩa về PPDH của
I.Lecne: “PPDH là một hệ thống tác động liên tục của
GV nhằm tổ chức hoạt động nhận thức và thực hành
của HS để HS lĩnh hội vững chắc các thành phần và
nội dung GD nhằm đạt được mục tiêu đã định”.
- Đặc trưng của PPDH là tính hướng đích của nó. PPDH tự
nó có chức năng phương tiện. PPDH cũng gắn liền với tính
kế hoạch và tính liên tục của hoạt động, hành động, thao
tác vì vậy có thể cấu trúc hóa được.
- PPDH có mối quan hệ chặt chẽ với các thành tố của quá
trình DH: PP và mục tiêu; PP và nội dung; PP và phương
tiện DH; PP và ĐGKQ. Đổi mới PPDH không thể không
tính tới những quan hệ này.
Dự án Phát triển Giáo dục Trung học cơ sở II, Bộ GD&ĐT
9
Các yếu tố khi tìm hiểu, lựa chọn, thiết kế, thực
hiện đánh giá PPDH

Mặt GD và giáo dưỡng trong sự thống nhất của chúng.

Mặt bên ngoài (là trình tự hợp lý các thao tác, hành động
của GV – HS trong bài lên lớp, có thể quan sát được) với
mặt bên trong (tổ chức hoạt động nhận thức của HS, con

PPDH vừa có tính khoa học vừa có tính nghệ thuật. Trong DH, GV
phải tự chọn lựa, xây dựng các PP thích hợp.
Quy trình chung cho việc chọn lựa PP như sau:

Tự xác định hoặc chấp nhận một quan điểm DH (chẳng hạn DH về bản
chất là kiểu truyền thụ kiến thức một chiều; hoặc DH là tổ chức và
hướng dẫn -pp phát hiện cho người học tự nhận ra vấn đề và tìm kiếm
cách GQVĐ…)

Từ quan điểm đã xác định, chọn lựa một PP hoặc một tổ hợp các PP
(chẳng hạn nếu theo quan điểm DH kiểu “đổ kiến thức vào cái bình
rỗng” thì có thể PP thuyết trình có một vai trò quan trọng; tuy nhiên nếu
theo quan điểm để học trò tự hoàn thành nhiệm vụ nhận thức thì cách
DH phát hiện và GQVĐ là thích hợp)

Sau khi đã chọn lựa các PP thì cần xác định những kỹ thuật DH mang
đặc trưng riêng của PP đó.
Dự án Phát triển Giáo dục Trung học cơ sở II, Bộ GD&ĐT
12
4. Về PPDH tích cực
4.1. Tổng quan
Để ĐMPPDH theo định hướng đã nêu, vấn đề quan trọng
hàng đầu là chọn lựa PPDH để HS học tích cực.
- Mối quan hệ giữa tích cực học tập và hứng thú nhận
thức

Hứng thú gắn bó chặt chẽ với nhu cầu, với động cơ; hứng
thú là yếu tố có ý nghĩa to lớn không chỉ trong quá trình
DH mà cả đối với sự phát triển toàn diện, sự hình thành
nhân cách của trẻ.

Dạy học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học.

Tăng cường học tập cá thể phối hợp với học tập
hợp tác.

Kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá của trò.
Dự án Phát triển Giáo dục Trung học cơ sở II, Bộ GD&ĐT
15
4.2. Mối quan hệ giữa tư duy
tích cực và sáng tạo

Trí sáng tạo thường được hiểu là khả năng sản sinh những ý
tưởng mới, độc đáo, hữu ích, phù hợp với hoàn cảnh.

Sáng tạo là một tiềm năng vốn có trong mỗi con người, khi
gặp dịp thì bộc lộ, nhiệm vụ của GV là khơi dậy tiềm năng đó.

Mỗi người thường chỉ quen sáng tạo trong một vài lĩnh vực
nào đó và có thể luyện tập để phát triển óc sáng tạo trong lĩnh
vực ấy.

Có thể thấy tính sáng tạo thường liên quan với tư duy tích
cực, chủ động, độc lập, tự tin. Người có trí sáng tạo không
chịu suy nghĩ theo lề thói chung, không bị ràng buộc bởi
những quy tắc hành động cứng nhắc đã học được, ít chịu ảnh
hưởng của người khác, thể hiện rõ năng lực tư duy phê phán.
Dự án Phát triển Giáo dục Trung học cơ sở II, Bộ GD&ĐT
16
Mối quan hệ giữa tư duy
tích cực và sáng tạo


Vấn đề là chọn lựa và sử dụng đúng thời điểm, đúng đối tượng,
phù hợp với ý đồ sư phạm của người dạy.

Vì vậy, cần kế thừa, phát triển những mặt tích cực trong hệ thống
các PPDH đã quen thuộc, đồng thời phải học hỏi, vận dụng một số
PPDH mới, phù hợp với hoàn cảnh điều kiện dạy và học ở nước ta
trong hoạt động ĐMPPDH.
Dự án Phát triển Giáo dục Trung học cơ sở II, Bộ GD&ĐT
18
Quan điểm đổi mới PPDH
Ở THCS
Đa dạng hoá các
hình thức
dạy – học
Chú ý tới đặc
trưng về nội dung
và phương pháp
của môn học
Dạy cách tự
học cho HS.
Đổi mới PPDH
cần đi đôi với
đổi mới đánh
giá KQHT và
sử dụng
TBDH
Phối hợp linh hoạt
giữa các PPDH
truyền thống với


- B$ớc 1: Xác định mục tiêu bài học và đối t$ợng dạy học. Xác định
các đơn vị kiến thức kĩ năng cơ bản trong bài học và tìm cách diễn
đạt các nội dung này d$ới dạng câu hỏi gợi ý, dẫn dắt HS.

- B$ớc 2: Dự kiến nội dung các câu hỏi, hình thức hỏi, thời điểm đặt
câu hỏi, trình tự của các câu hỏi. Dự kiến nội dung các câu trả lời
của HS, các câu nhận xét hoặc trả lời của GV đối với HS.

- B$ớc 3: Dự kiến những câu hỏi phụ để tuỳ tình hình từng đối t$ợng
cụ thể mà tiếp tục gợi ý, dẫn dắt HS.
Trong giờ học

B$ớc 4: GV sử dụng hệ thống câu hỏi dự kiến (phù hợp với trình độ
nhận thức của từng loại đối t$ợng HS) trong tiến trình bài dạy và chú
ý thu thập thông tin phản hồi từ phía HS.
Sau giờ học

GV chú ý rút kinh nghiệm về tính rõ ràng, chính xác và trật tự logic
của hệ thống câu hỏi đã đ$ợc sử dụng trong giờ dạy.
D ỏn Phỏt trin Giỏo dc Trung hc c s II, B GD&T
22
Ưu điểm và hạn chế
c a PP gợi mở vấn đáp
Ưu điểm
- Là cách thức tốt để kích thích t duy độc lập của HS, dạy HS cách tự
suy nghĩ đúng đắn.
- Lôi cuốn HS tham gia vào bài học, làm cho không khí lớp học sôi nổi,
kích thích hứng thú học tập và lòng tự tin của HS, rèn luyện cho HS
năng lực diễn đạt

hợp
Dự án Phát triển Giáo dục Trung học cơ sở II, Bộ GD&ĐT
24
DẠY HỌC
GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
•
Khái niệm vấn đề, DHGQVĐ
•
Cấu trúc DHGQVĐ
•
Vận dụng DHGQVĐ
Dự án Phát triển Giáo dục Trung học cơ sở II, Bộ GD&ĐT
25
KHÁI NIỆM VẤN ĐỀ
Trạng thái
đích
Vật
cản

Vấn đề là những câu hỏi hay nhiệm vụ đặt ra mà việc
giải quyết chúng chưa có quy luật sẵn cũng như những tri
thức, kỹ năng sẵn có chưa đủ giải quyết mà còn khó
khăn, cản trở cần vượt qua.

Một vấn đề được đặc trưng bởi ba thành phần
•
Trạng thái xuất phát: không mong muốn
•
Trạng thái đích: Trạng thái mong muốn
•