MỤC LỤC
***
A- ĐẶT VẤN ĐỀ Trang 02
B- GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ Trang 04
I- CƠ SỞ LÍ LUẬN Trang 04
II- THỰC TRẠNG Trang 08
III- CÁC BIỆN PHÁP THỰC HIỆN Trang 12
IV- KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC QUA CÁC NĂM HỌC VỪA QUA .Trang 24
C- KẾT LUẬN Trang 25
-1-
PHƯƠNG PHÁP DẠY PHÂN MÔN TRANG TRÍ Ở
TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
A. ĐẶT VẤN ĐỀ
Mĩ thuật là một trong những môn nghệ thuật. Nếu dạy học là khó thì dạy
nghệ thuật càng khó, cần phải mang tính nghệ thuật cao hơn. Vì học mĩ thuật
đem lại niềm vui cho mọi người, làm cho mọi người nhìn ra cái đẹp, thấy cái
đẹp có ở trong mình, xung quanh mình, gần gũi và đáng yêu. Đồng thời mĩ thuật
giúp mọi người tự tạo ra cái đẹp theo ý mình và thưởng ngoạn nó ngay trong
sinh hoạt thường ngày của mình, làm cho cuộc sống thêm hài hoà hạnh phúc.
Nhà trường ngày nay ngoài việc truyền thụ kiến thức khoa học kỹ thuật,
còn phải chú ý đến giáo dục thẩm mĩ, nhằm đào tạo học sinh trở thành những
con người phát triển, toàn diện để xây dựng đất nước. Đáp ứng yêu cầu thẩm mĩ
ngày càng cao và càng phức tạp của xã hội, con người đã phát huy óc sáng tạo
đem lại sự phong phú đa dạng cho nhiều hình thức và nhiều thể loại trang trí.
Trang trí là thể hiện cái đẹp của sự trình bày bằng nghệ thuật sắp xếp, đường
nét, màu sắc, hình mảng. Trang trí bắt nguồn từ thực tế đời sống xã hội. Trang
trí là làm đẹp hơn cái vốn có ban đầu, học trang trí ta sẽ biết làm đẹp cuộc sống
xung quanh, làm đẹp cho gia đình và lam đẹp cho chính mình . Mỗi thời đại
trang trí có những đặc điểm và yêu cầu khác nhau, cũng như nhìn nhận cái đẹp
của trang trí qua từng thời kì xã hội, tôn giáo cũng có nhiều vẻ riêng biệt. Trang
trí được sử dụng một cách rộng rãi trong đời sống, bao gồm nhiều lĩnh vực khác

sống và các bài học cơ bản như (Hình vuông, hình tròn, hình chữ nhật, đường
diềm) được sắp xếp học đi học lại nhiều lần ở mỗi lớp nhằm giúp học sinh nắm
vững kiến thức trong bố cục trang trí và phát huy khả năng tìm tòi sáng tạo. Khả
năng của học sinh sẽ được nâng cao dần theo từng lớp học vì vậy việc học trang
trí được tiến hành đúng quy trình nhằm khuyến khích sự tìm tòi, sáng tạo, độc
đáo của học sinh khi làm bài, chương trình và nội dung học trang trí ở THCS có
sự sắp xếp mang tính đồng tâm, phát triển để học sinh tiếp cận môn học từ dễ
đến khó, từ tô màu đến tìm màu, từ vẽ thêm hoạ tiết cho đều đến sự tìm hoạ tiết
để sắp xếp…
2. Tính đồng tâm trong trang trí.
Trong trang trí có một số bài học mang tính chất bắt buộc, những bài
trang trí này được gọi là: bài học trang trí cơ bản (cách dùng màu, phương pháp
bố cục, thể thức trang trí, trang trí hình vuông, trang trí hình chữ nhật, trang trí
-4-
hình tròn, trang trí đường diềm…). Tuỳ theo từng bậc học, từng lớp để phân bố
sao cho phù hợp với đặc điểm lứa tuổi và trình độ nhận thức của HS. Những bài
cơ bản này sẽ lặp đi lặp lại không chỉ có ở các trường tiểu học – THCS mà còn
học tới các trường cao đẳng, đại học… Các bài học trang trí cơ bản là cơ sở cho
sự nhận thức cái đẹp và giúp người học vận dụng kiến thức đó vào đời sống thực
tại.
Giáo viên khi dạy các bài trang trí cơ bản cần quan tâm đến:
- Nâng cao dần về sắp xếp, chọn lọc hoạ tiết.
- Sự cân bằng trong tổng thể bố cục
- Phối hợp các thể thức trong trang trí áp dụng vào các bài trang trí cơ bản,
các thể thức (đăng đối, xen kẽ, phá thế, nhắc lại…)
- Sử dụng đậm nhạt và màu sắc sao cho phù hợp.
3. Tính thực tiễn trong trang trí đối với nhà trường phổ thông.
Nghệ thuật trang trí bao giờ bao giờ cũng gắn liền với đời sống. Nó bắt
nguồn từ cuộc sống và trở lại phục vụ cho cuộc sống, vì vậy mà chương trình,
nội dung dạy học trang trí ở trường phổ thông phải được quan tâm gắn với đời

gỗ, chạm đá để lại cho chúng ta một gia tài quý báu mà điển hình phát triển cao
là thời kì Lí, Trần.
Trong chương trình THCS có 1 bài học về vốn cổ dân tộc, ngoài việc tìm
hiểu, sưu tầm các tư liệu quý báu cho phần bài giảng nhằm nâng cao lòng tự hào
dân tộc, khâm phục tài nghệ của ông cha ta.
- Giáo viên lưu ý:
+ Cho HS chép nhiều hoạ tiết dân tộc (hoa sen, hoa cúc, mặt trời…) nhằm
giúp các em quen tay đưa nét vẽ mềm mại và hướng dẫn các em:
+ Biết sử dụng hợp lí những hoạ tiết cổ vào trong các bài làm trang trí.
+ Biết đơn giản, cách điệu hoạ tiết mới mang hình dáng, đường nét dân tộc.
5. Tính khoa học cơ bản trong trang trí.
Bản thân trang trí hết sức khoa học, khoa học về sắp xếp, khoa học về sử
dụng màu sắc. Một bức tường được sơn màu xanh nhạt sẽ cho ta cảm giác mát
mẻ, khi sơn màu hồng ta thấy ấm áp. Một bức tranh treo trong phòng khách
-6-
khác với nội dung bức tranh treo ở phòng ăn. Vì vậy chúng ta thấy trang trí
không chỉ có đẹp mà còn hết sức khoa học.
Nội dung cơ bản trong trang trí ở THCS bao giờ cũng bắt nguồn từ tính
vừa sức, HS tiếp thu được một cách thoải mái phù hợp với khả năng nhận thức
của các em. Giáo viên phải nắm vững đối tượng để truyền thụ kiến thức phù hợp
với khả năng nhận thức của HS. Một số giáo viên ít chú trọng đến sự tiếp thu
của HS, giảng lí thuyết liên miên, trình bày nhiều kiến thức, sử dụng nhiều ngôn
từ khó hiểu khiến bài giảng không đạt yêu cầu. Ngược lại, nhiều giáo viên biết
định mức kiến thức cơ bản, truyền thụ có trọng tâm, coi trọng khâu thực hành đã
đem lại kết quả tốt đẹp.
6. Phương pháp dạy – học trang trí ở trường THCS.
a. Yêu cầu đối với người học trang trí.
- Phải có phương tiện để học và thể hiện làm bài trang trí như: bút chì,
tẩy, thước kẻ, compa, màu bút dạ, màu sáp, giấy … Nắm được nội dung vẽ trang
trí khác với vẽ theo mẫu. Mỗi bài học vẽ trang trí đều có sự khác nhau về mức

- Biết mở rộng kiến thức trong mỗi bài dạy bằng sự hướng dẫn học sinh
tìm tòi, sáng tạo (tìm hoạ tiết, tìm bố cục, tìm màu cho hài hoà…). Hướng dẫn
HS cách làm bài trang trí và góp ý kiến từng bài của học sinh.
II -THỰC TRẠNG :
1. Đặc điểm tình hình:
a. Thuận lợi:
Được sự quan tâm của nghành giáo dục, của Ban giám hiệu nhà trường, tổ
chuyên môn, anh chị em cùng tổ đã tạo mọi điều kiện về cơ sở vật chất, cũng
như về trang thiết bị dạy học. Đặc biệt với sự nỗ lực của các em học sinh đã giúp
tôi hoàn thành sáng kiến kinh nghiệm này .
b. Khó khăn:
- Về phía nhà trường.
Là một môn học độc lập trong chương trình THCS. Dạy và học nghiêm
túc, có kiểm tra, thi đánh giá cuối năm và kết quả là một trong những tiêu chuẩn
để xét lên lớp hay tốt nghiệp bậc học. Song thực tế hiện nay cho thấy rằng cơ sở
vật chất cho việc dạy và học mĩ thuật ở THCS thiếu thốn và nghèo nàn, nhà
trường chưa có phòng dạy mĩ thuật riêng. Các loại mẫu (hình khối, biểu bảng,
-8-
tranh ảnh…) tuy đã được nghiên cứu và sản xuất nhưng chưa đủ đáp ứng cho
dạy – học mĩ thuật, sách đọc thêm và các tài liệu tham khảo khác rất hiếm. Giáo
viên phải tự tìm tài liệu, sưu tầm ĐDDH. trong khi đó yêu cầu của bộ môn lại
cần phải có nhiều tài liệu tham khảo như: Tranh, ảnh và mẫu vẽ…
- Về phía học sinh.
Đối với học sinh trường THCS Đinh Tiên Hoàng đã từ lâu các em chưa
được tiếp xúc với bộ môn này vì vậy học mĩ thuật chưa có nền nếp, kiến thức
chưa có hệ thống, thực hành ít, môi trường thẩm mĩ hạn hẹp. Học sinh ít được
quan sát, tham quan danh lam thắng cảnh và bảo tàng. Vì thế hiểu biết về mĩ
thuật, về cái đẹp chưa sâu rộng, không kích thích các em học tập. Đa phần học
sinh bị chi phối, ảnh hưởng về các môn chính, môn phụ của xã hội nhà trường.
Các em phải tập trung cho các môn chính, lo cho thi, lo đánh giá, phần nào bỏ

cầu sử dụng. Mỗi nội dung bài trang trí đều có những kiến thức chủ yếu, thông
qua giảng dạy những kiến thức chủ yếu này giúp học sinh hiểu được lí thuyết,
nắm được cách làm. Ví dụ trong bài: Trang trí lọ hoa, chỉ yêu cầu học sinh trang
trí trên các lọ hoa sao cho đẹp. Còn phần tạo mẫu dáng lọ hoa, yêu cầu học sinh
tìm kiểu lọ, sao cho có được những kiểu lọ mới, lạ và đẹp. Nội dung bài học rất
phong phú, đa dạng song thực tế thời gian không cho phép giáo viên giảng giải
lí thuyết quá nhiều vì nếu nói nhiều sẽ thiếu thời gian cho học sinh thực hành.
Bởi vậy mỗi nội dung bài dạy, giáo viên phải cân nhắc, suy nghĩ để lựa chọn
những kiến thức cơ bản nhất, thiết yếu nhất, trọng tâm nhất sao cho phù hợp với
nội dung yêu cầu và đảm bảo thời gian bài học.
b. Hướng dẫn HS tìm phác thảo: Tạo thói quen cho HS suy nghĩ trước
khi tìm phác thảo và bước đầu phải tìm bằng các đường, nét, hình mảng kỉ hà
nhằm tạo nên một bố cục hợp lí.

Những bố cục trên phải được hướng dẫn cụ thể ở phần lí thuyết: cách tìm
bố cục, tìm hoạ tiết, tìm hình mảng và vận dụng các thể thức trang trí…
-13-
Sau khi tìm bố cục bằng các hình kỉ hà, hướng dẫn các em có thể tìm phác
thảo đen trắng để tìm đậm nhạt. Vẽ đen trắng để tránh được bố cục không cân
đối như: Bố cục nặng nề (mảng đen quá, to quá) hoặc bố cục lỏng lẻo (các mảng
rời rạc…)
Trên cơ sở các hình bố cục kỉ hà, có thể tìm các hoạ tiết phù hợp với các
mảng đó. Ví dụ:
Sử dụng các hoạ tiết cho phù hợp với các mảng kỉ hà phải là những hoạ
tiết đơn giản và cách điệu. Ví dụ:
Cuối cùng bài trang trí nào cũng phải tô màu nhưng công việc tô màu của
học sinh tiểu học khác với tìm màu để thể hiện ở học sinh THCS cần phải hướng
-14-
dẫn học sinh biết cách sử dụng màu sắc sao cho hợp lí và hài hoà. Có thể sử
dụng hoà sắc nóng hay hoà sắc lạnh, sử dụng các gam màu trầm hay các gam


Hòa sắc nóng
-18-
c.Một số điểm lưu ý khi dạy trang trí:
- Hướng dẫn học sinh sử dụng hình mảng, đường nét: Phải dứt khoát mới
tạo nên bố cục chặt chẽ. Ví dụ:
- Cần tránh những bố cục lỏng lẻo hoặc nặng nề do cách sắp xếp hình
mảng không hợp lí.

- Không dùng nét viền đều nhau. Tạo nên sự khô cứng trong trang trí. Ví Dụ:

- Hoạ tiết phải phù hợp với nội dung yêu cầu sử dụng và mang tính dân
tộc, hoạ tiết đã được đơn giản, cách điệu, tránh vẽ nét viền khô cứng.
-19-
- Những bố cục cần tránh:
- Những bố cục nên làm:
-20-
2. Phương pháp giảng dạy lí thuyết trang trí.
- Trong chương trình dạy phân môn trang trí các lớp 6 - 7 - 8 - 9 không có
bài lí thuyết dành riêng cho một tiết, thường lí thuyết được giảng trước khi HS
làm bài. Thời gian này chỉ chiếm khoảng 15 đến 17 phút. Do đó những kiến thức
cơ bản giáo viên phải chắt lọc có trọng tâm để truyền thụ cho học sinh. Học sinh
có thể căn cứ vào đó để làm bài cho có hiệu quả. Tuy nhiên giáo viên có thể tổ
chức để mở rộng kiến thức cho học sinh vào các buổi học tự chọn, ngoại khoá,
nghe nói chuyện…
Căn cứ vào yêu cầu của bài để giảng cho học sinh, có bài rất cần nhiều thời
gian như: phương pháp bố cục, phương pháp và cách dùng màu trong trang trí,
phương pháp sáng tác tranh cổ động…Dù thời gian dài hay ngắn thì bài lí thuyết
dạy trang trí cũng phải lưu ý:
- Cần xây dựng nội dung trọng tâm bài trang trí: Tìm hiểu khái niệm cơ bản,

tìm tòi để học sinh vận dụng trong bài trang trí cụ thể, vì vậy bài lí thuyết phải
có trọng tâm, Giáo viên giảng giải vừa sức với khả năng nhận thức của học sinh
và có nhiều liên hệ thực tế để học sinh dễ hiểu và dễ làm bài. Khi giảng lí thuyết
cơ bản, giáo viên nên đặt nhiều câu hỏi, giúp các em nắm chắc hơn bài học và
làm cho tiết dạy thêm sinh động.
- Lí thuyết cơ bản không chỉ dừng ở phần giảng cho toàn lớp mà giáo viên cần
sử dụng nó khi hướng dẫn góp ý cho từng em. Thông qua bài làm của học sinh,
giáo viên có thể biết ngay những phần lí thuyết các em có nắm chắc hay không
và trên cơ sở đó góp ý, nhắc lại những phần lí thuyết đã dạy, giúp các em sửa
chữa, tìm cách giải quyết mới trong bài làm trang trí.
IV- KẾT QUẢ ĐẠT DƯỢC QUA CÁC NĂM HỌC VỪA QUA:
Áp dụng phương pháp dạy trang trí nêu trên và qua một số bài học cụ thể,
tôi khảo sát và thấy chất lượng học môn mĩ thuật nói chung và phân môn trang
trí nói riêng của học sinh trường THCS Đinh Tiên Hoàng được nâng lên rõ rệt.
Khảo sát chất lượng của 2 lớp 6A1 và 6A2 qua 4 năm học 2005-2006, 2006-
2007, 2007-2008 và HKI năm học 2008- 2009 như sau:
Lớp Năm học Sĩ số HS Giỏi HS Khá HSTB HSYếu
6A1 2005-2006 48 2 10 20 16
7A1 2006-2007 48 6 15 18 9
8A1 2007-2008 48 15 18 10 5
9A1 2008-2009 48 20 18 10 0
6A2 2005-2006 49 1 8 23 17
7A2 2006-2007 49 7 19 13 10
8A2 2007-2008 49 11 21 10 7
9A2 2008-2009 49 18 20 11 0
Trên đây là toàn bộ quá trình tìm đọc và nghiên cứu về Phương pháp dạy
phân môn trang trí ở trường THCS trong chương trình mĩ thuật THCS. Song
đề tài đi sâu vào lĩnh vực nghiên cứu cách dạy học phân môn vẽ trang trí cách
-24-
thực hiện của bản thân Tôi và áp dụng qua một số bài cụ thể. Thì thấy các em vẽ