Cách mạng xã hội chủ nghĩa trên lĩnh vực t tởng và văn hoá
- Cách mạng XHCN trên lĩnh vực t tởng - văn hoá là một bộ phận hợp thành
của CMXHCN. Đây là lĩnh vực trọng yếu bảo đảm cho CNXH thắng lợi không chỉ
với mục tiêu phát triển kinh tế, KHCN mà còn xây dựng phát triển nền DCXHCN,
xác lập vững chắc hệ t tởng và ý thức XHCN, giáo dục và đào tạo con ngời với đạo
đức và lối sống mới, xây dựng nền văn hoá mới.
- Đây còn là một nội dung quan trong trong cuộc đấu tranh giai cấp hiện nay.
1. Mục đích, yêu cầu
Giúp ngời học nắm đợc những nội dung cơ bản về tính tất yếu, nội dung của
cuộc cách mạng XHCN trên lĩnh vực t tởng và văn hoá; trên cơ sở đó quán triệt quan
điểm, đờng lối của Đảng trong xây dựng nền văn hoá mới ở nớc ta hiện nay; đấu
tranh chống những quan điểm phản động sai trái.
2. Nội dung
I. Tính tất yếu của cách mạng xã hội chủ nghĩa trên lĩnh vực TT-VH
II. Cách mạng xã hội chủ nghĩa trên lĩnh vực t tởng và văn hoá ở VN
3. Thời gian: 4 (5) tiết
4. Phơng pháp: Thuyết trình giảng giải là chủ yếu kết hợp với phwơng pháp nêu vấn
đề, hớng dẫn nghiên cứu tài liệu và sử dụng các phơng tiện trình chiếu.
5. Tài liệu tham khảo
- Giáo trình CNXHKH, (Hội đồng TƯ chỉ đạo biên soạn giáo trình quốc gia),
Nxb CTQG, H, 2002, Chơng XV, tr 475-523.
- Giáo trình CNXHKH, (Tổng cục Chính trị), Nxb QĐND, H, 1995, Tập 2, Ch-
ơng 20 , tr 208-228.
- Giáo trình CNXHKH, (Dùng cho đào tạo cán bộ chính trị cấp phân đội bậc
đại học), Tổng cục Chính trị, Nxb QĐND, H, 2007.
- C. Mác Ph. Ăng ghen, Toàn tập, Tập 20, Nxb CTQG, H.1995,Tr 393.
- V.I. Lênin, Toàn tập, Tập 6, Nxb TB, M 1978, Tr 30,32.
1
- V. I. Lê nin, Toàn tập. Tập 23. Nxb TB. M 1980, Tr 56-57
I. Tính tất yếu của cách mạng xã hội chủ nghĩa trên
lĩnh vực t tởng và văn hoá

* Cách mạng xã hội chủ nghĩa trên lĩnh vực t tởng và văn hoá: Là sự biến
đổi cách mạng trên lĩnh vực t tởng và văn hoá nhằm xác lập hệ t tởng của chủ nghĩa
Mác - Lênin, xây dựng con ngời xã hội chủ nghĩa với đạo đức, lối sống mới, xây dựng
nền văn hoá mới trong toàn bộ tiến trình cách mạng xã hội chủ nghĩa do Đảng Cộng
sản lãnh đạo.
2. Tính tất yếu của cách mạng xã hội chủ nghĩa trên lĩnh vực t tởng và văn
hoá
* Từ nhu cầu và phù hợp với sự đời, phát triển của phơng thức sản xuất
XHCN
- T tởng và văn hoá là một bộ phận thuộc kiến trúc thợng tầng, chịu sự tác động
của cơ sở hạ tầng và do phơng thức sản xuất vật chất quyết định. Do vậy, khi một ph-
ơng thức sản xuất mới đợc xác lập, thì tất yếu phải xây dựng t tởng và văn hoá phù hợp
với nó.
Trong tác phẩm Tuyên ngôn của Đảng cộng sản Mác-Ăng ghen đã viết:
Lịch sử t tởng chứng minh gì, nếu không phải là chứng minh rằng sự sản xuất tinh
thần cũng biến đổi theo sự sản xuất vật chất
1
.
- Cách mạng trên lĩnh vực t tởng và văn hoá là để xác lập hệ t tởng nền tảng chi
phối sự hình thành và phát triển chủ nghĩa xã hội.
+ Cách mạng trên lĩnh vực t tởng và văn hoá là một nội dung của CMXHCN
nhằm xác lập hệ t tởng nền tảng chi phối sự hình thành và phát triển chủ nghĩa xã hội:
đó là hệ t tởng của giai cấp công nhân, xây dựng nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản
1
C.Mác, Ph.Ăngghen toàn tập, tập 4, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội 2002, tr.625.
3
sắc dân tộc. Mác- Ăng ghen đã khẳng định: Những t tởng thống trị của một thời đại
bao giờ cũng chỉ là những t tởng của giai cấp thống trị
2
.

đầy chông gai, phức tạp, đòi hỏi sự nỗ lực của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân mới
giành đợc thắng lợi.
+ Trong điều kiện cách mạng nớc ta hiện nay, tiến hành cách mạng xã hội chủ
nghĩa trên lĩnh vực t tởng và văn hoá là nội dung rất quan trọng để giữ vững ổn định
về chính trị, giữ vững định hớng xã hội chủ nghĩa. Đồng thời là cơ sở để thúc đẩy phát
triển khoa học và công nghệ, đáp ứng yêu cầu đòi hỏi của đất nớc trong giai đoạn
công nghiệp hoá, hiện đại hoá.
* Tiến hành cách mạng XHCN trên lĩnh vực t tởng và văn hoá vừa là mục
đích vừa là động lực của cách mạng xã hội chủ nghĩa
- Mục đích của chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản là thoả mãn nhu cầu đời
sống vật chất và văn hoá tinh thần của nhân dân lao động. Cách mạng t tởng và văn
hoá của chủ nghĩa xã hội là nhằm nâng cao trình độ văn hoá, trình độ giác ngộ cách
mạng, ý thức đạo đức xã hội chủ nghĩa, tạo điều kiện để nâng cao trình độ phát triển
toàn diện con ngời. Đó là sức mạnh cần thiết để giai cấp công nhân và đông đảo các
tầng lớp lao động trong xã hội chiến thắng nghèo nàn và lạc hậu.
- Sự phát triển của nền văn hoá xã hội chủ nghĩa là động lực trực tiếp thúc đẩy
sự phát triển sản xuất, nâng cao năng suất lao động. Văn hóa là nhân tố trực tiếp thúc
đẩy sự phát triển của lực lợng sản xuất, lao động có hiệu quả, góp phần tích cực vào
công cuộc cải tạo và xây dựng chủ nghĩa xã hội.
Trong văn kiện Đại hội lần thứ IX, Đảng ta khẳng định: Xây dựng nền văn hoá
tiên tiến, đậm đà bản sắc văn hoá dân tộc, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy sự
phát triển kinh tế - xã hội
2
. Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ X, Đảng ta chỉ rõ:
2
Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội
2001, tr.114.
5
Tiếp tục phát triển sâu rộng và nâng cao chất lợng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến,
đậm đà bản sắc dân tộc, gắn kết chặt chẽ và đồng bộ hơn với phát triển kinh tế- xã hội,

- Cách mạng xã hội chủ nghĩa trên lĩnh vực t tởng và văn hoá nhằm làm cho
chủ nghĩa Mác - Lênin và t tởng Hồ Chí Minh trở thành nền tảng tinh thần của xã hội
mới.
- Bồi dỡng ý chí cho mỗi con ngời, đạo đức cách mạng, làm thay đổi ý thức xã
hội cho giai cấp công nhân và nhân dân lao động, gạt bỏ những ảnh hởng nặng nề của
ý thức hệ t tởng phong kiến, tiểu t sản, t sản. Trong đó, cần chú trọng giáo dục bồi d-
ỡng t tởng Hồ Chí Minh. Vì, t tởng, đạo đức và phong cách Hồ Chí Minh là biểu tợng
cao đẹp về văn hoá đối với mỗi con ngời Việt Nam, là giá trị thiêng liêng của cả dân
tộc, là chuẩn mực sống cho mọi ngời.
- Xây dựng đời sống tinh thần mới của giai cấp công nhân và nhân dân lao động
sẽ góp phần làm thay đổi các quan hệ tinh thần trong xã hội, phơng thức sản xuất tinh
thần, những định hớng giá trị mới về tinh thần, đạo đức, lối sống. Trong đó, những giá
trị t tởng, đạo đức, phong cách sống của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trở thành khẩu hiệu
hành động: Sống, chiến đấu, lao động và học tập theo gơng Bác Hồ vĩ đại cho các
thế hệ ngời dân Việt Nam học tập, noi theo.
7
* Cách mạng XHCN trên lĩnh vực t tởng và văn hoá sẽ tạo động lực cho sự phát
triển kinh tế và xây dựng các quan hệ xã hội tiến bộ, tốt đẹp.
- Cách mạng t tởng và văn hoá xây dựng lý tởng, niềm tin cuộc sống, đạo đức
cách mạng tạo thành sức mạnh tinh thần của một xã hội mới.
Việt Nam là một nớc đi lên chủ nghĩa xã hội không qua giai đoạn phát triển t
bản chủ nghĩa. Do vậy, không những đời sống tinh thần còn lạc hậu, yếu kém mà đời
sống kinh tế- xã hội còn rất thấp. Tiến hành cách mạng xã hội chủ nghĩa trong hoàn
cảnh nh vậy chúng ta gặp không ít khó khăn, chúng ta vừa phải thực hiện cải tạo xã
hội cũ cả về cơ sở hạ tầng đến kiến trúc thợng tầng, vừa phải từng bớc tạo ra sự phát
triển về mọi mặt đời sống xã hội để xây dựng lý tởng, niềm tin cho QCND.
- Cách mạng xã hội chủ nghĩa trên lĩnh vực t tởng và văn hoá vừa tạo ra động
lực để phát triển kinh tế và xây dựng các quan hệ xã hội mới.
+ Trực tiếp góp phần nâng cao dân trí, phát triển khoa học và công nghệ, góp
phần thúc đẩy lực lợng sản xuất phát triển, nâng cao năng suất lao động, hiệu quả

yếu; là nhân tố thúc đẩy cách mạng phát triển trớc thách thức và nguy cơ ngày càng
gay gắt trong cuộc đấu tranh giai cấp hiện nay.
2. Nội dung của cách mạng xã hội chủ nghĩa trên lĩnh vực t tởng và văn
hoá ở Việt Nam
- Giáo dục chủ nghĩa Mác - Lênin, t tởng Hồ Chí Minh.
+ Vị trí: Là nội dung cơ bản, quan trọng hàng đầu của cách mạng xã hội chủ
nghĩa trên lĩnh vực t tởng và văn hoá.
Vì, chủ nghĩa Mác- Lênin học thuyết cách mạng, khoa học, phản ánh khách
quan sự phát triển của xã hội loài ngời và cuộc đấu tranh giai cấp của giai cấp công
nhân thế giới.
T tởng, đạo đức và tác phong của Chủ tịch Hồ Chí Minh là chuẩn mực sống của
con ngời cách mạng với lòng yêu nớc, thơng nòi sâu sắc, với tình cảm rộng lớn bao la,
9
là tấm gơng cho cả dân tộc, cho mỗi con ngời Việt Nam. Chủ tịch Hồ Chí Minh còn là
ngời chiến sĩ cộng sản lớn, với tinh thần quốc tế cao cả, Ngời đã kết hợp một cách
nhuần nhuyễn mối quan hệ quốc tế với dân tộc, độc lập dân tộc với chủ nghĩa xã hội,
làm cho cách mạng đi đúng hớng và giành hết thắng lợi này đến thắng lợi khác. Chính
vì vậy, chủ nghĩa Mác - Lênin và t tởng Hồ Chí Minh trở thành hệ t tởng của giai cấp
công nhân, là nền tảng t tởng và kim chỉ nam cho hành động cách mạng của Đảng
Cộng sản Việt Nam.
+ Nội dung: Giáo dục những nguyên lý căn bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, t tởng
Hồ Chí Minh, làm cho nó trở thành hệ t tởng thống trị trong toàn bộ đời sống tinh thần
xã hội ở nớc ta.
. Giáo dục, nghiên cứu chủ nghĩa Mác - Lênin, t tởng Hồ Chí Minh phải biết
vận dụng sáng tạo vào thực tiễn trong từng giai đoạn cách mạng, phải bám sát thực
tiễn để phát triển những vấn đề lý luận mới, bổ sung vào kho tàng lý luận của chủ
nghĩa xã hội khoa học.
. Hiện nay, chúng ta đang tiếp tục công cuộc đổi mới đất nớc, xây dựng cơ chế kinh
tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa. Đó là một vấn đề đặt ra cho Đảng ta và các nhà lý
luận phải nghiên cứu, khái quát trở thành những vấn đề có tính lý luận khoa học. Cách

quả ngày càng cao hơn, phát triển đợc năng lực trí tuệ cho toàn xã hội, góp phần đẩy
mạnh công cuộc đổi mới, xây dựng đất nớc trên con đờng đi lên CNXH.
Có hình thức, biện pháp phát triển KHCN hợp lý, sử dụng hiệu quả các thành
tựu KHCN trong sản xuất và các lĩnh vực đời sống xã hội.
- Xây dựng nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc văn hoá dân tộc.
+ Vị trí: Là nội dung quan trọng góp phần vào thắng lợi của CMXHCN trên
lĩnh vực t tởng và văn hoá.
+ Nội dung: Xây dựng nền văn hoá vừa chứa đựng những giá trị mới, tiến bộ
vừa mang đậm đà bản sắc dân tộc.
11
. Nền văn hoá tiên tiến: Là nền văn hoá tiến bộ, nội dung cốt lõi là chủ nghĩa
Mác - Lênin, t tởng Hồ Chí Minh. Nền văn hoá tiên tiến phải phản ánh đợc bản chất
dân chủ và nhân đạo của chủ nghĩa xã hội, có quan hệ giao lu rộng rãi, có sự tiếp thu
và kế thừa những tinh hoa văn hoá của nhân loại.
. Tính đậm đà bản sắc dân tộc: Đó là nền văn hoá phản ánh đợc tâm hồn, tình
cảm, cốt cách của con ngời Việt Nam; biết kế thừa và nâng lên bậc tầm cao mới của
giá trị văn hoá u tú của các dân tộc ở trong nớc. Bản sắc dân tộc của nền văn hoá phải
đợc thấm đợm trong toàn bộ nền văn hoá cũng nh trong từng giá trị văn hoá.
. Tính tiên tiến và đậm đà bản sắc dân tộc là hai mặt cấu thành nền văn hoá xã
hội chủ nghĩa mà chúng ta đã và đang xây dựng. Tính tiên tiến và tính dân tộc không
loại trừ nhau, tạo điều kiện cho nhau phát triển. Đó là nền văn hoá có sự kết hợp giữa
truyền thống với hiện đại, vừa giữ gìn và phát huy đợc bản sắc, tinh hoa của dân tộc,
vừa kế thừa đợc những thành quả tốt đẹp, u tú nhất của văn hoá nhân loại qua các thời
kỳ lịch sử.
- Xây dựng con ngời mới xã hội chủ nghĩa.
+ Vị trí: Đây là nội dung quan trọng của CMXHCN trên lĩnh vực t tởng và
văn hoá.
+ Nội dung: Xây dựng con ngời sống có lý tởng, có trách nhiệm với công việc,
với xã hội, với mọi ngời và với chính bản thân mình.
. Có học thức, có niềm tin khoa học, có năng lực hoạt động sáng tạo, làm việc

pháp văn hoá, bằng sự hiểu biết những vấn đề cơ bản của văn hoá và hoạt động sáng
tạo văn hoá. Có chính sách linh hoạt, mềm dẻo, bằng sức mạnh của giáo dục và
thuyết phục, có tính khoa học của công tác tổ chức.
1
Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội
2006, tr.106.
13
* Liên hệ quân đội.
Quân đội nhân dân Việt Nam là lực lợng chính trị tin cậy của Đảng, Nhà nớc,
có vai trò và nhiệm vụ to lớn trong sự nghiệp đấu tranh và bảo vệ Đảng, bảo vệ nhà n-
ớc, bảo vệ nhân dân, bảo vệ thành quả đã đạt đợc trên mặt trận t tởng và văn hoá. Thực
tiễn đã chứng minh vai trò to lớn của mặt trận t tởng và văn hoá trong quân đội,
nó tạo nên sức mạnh tinh thần không gì sánh nổi của quân đội ta, đã giúp cho
quân đội ta vợt qua muôn vàn khó khăn, thử thách. T tởng và văn hoá đã thấm sâu
vào đời sống tinh thần của quân đội, tạo ra sức mạnh vô địch và đạt tới đỉnh cao
của nó, đó là những con ngời sẵn sàng hy sinh cả tính mạng của mình vì sự nghiệp
cách mạng của Đảng, của dân tộc.
Xây dựng và phát triển t tởng và văn hoá trong quân đội là trách nhiệm của các
cấp uỷ Đảng, của cán bộ chỉ huy, là trách nhiệm của mọi quân nhân. Nó đòi hỏi toàn
quân, mỗi quân nhân phải thực hiện tốt các nội dung sau:
- Thờng xuyên giáo dục chủ nghĩa Mác- Lênin, t tởng Hồ Chí Minh, xây dựng
lý tởng sống cao đẹp, trung thành với Đảng, với nhân dân, sẵn sàng xả thân vì sự
nghiệp cách mạng.
- Không ngừng tu dỡng, rèn luyện, có lối sống trong sạch lành mạnh, đoàn kết
thống nhất, sống có kỷ luật.
- Ra sức học tập để nâng cao trình độ hiểu biết về mọi mặt, đặc biệt là nghiệp
vụ chuyên môn để hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ đợc giao và đáp ứng với yêu cầu phát
triển của nhiệm vụ.
- Chăm lo đến đời sống văn hoá tinh thần cho cán bộ, chiến sĩ ở từng đơn vị,
xây dựng môi trờng văn hoá trong sạch, lành mạnh trong từng đơn vị.