BẢNG CHỮ VIẾT TẮT
Chữ viết đầy đủ Chữ viết tắt
Chính trị quốc gia CTQG
Chủ nghĩa xã hội CNXH
Công nghiệp hóa, hiện đại hóa CNH, HĐH
Đảng Cộng sản ĐCS
Thời kỳ quá độ TKQĐ
Uỷ ban nhân dân UBND
MỤC LỤC
Trang
MỞ ĐẦU 3
Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN ĐỜI SỐNG VĂN
HÓA TINH THẦN Ở CÁC LÀNG NGHỀ HUYỆN
NAM SÁCH, TỈNH HẢI DƯƠNG HIỆN NAY 11
1.1. Đời sống văn hóa tinh thần và vai trò của đời sống văn
hóa tinh thần ở các làng nghề huyện Nam Sách, tỉnh
Hải Dương hiện nay 11
1.2. Thực trạng đời sống văn hóa tinh ở các làng nghề
huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương hiện nay 29
Chương 2 MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP
CHỦ YẾU XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA
TINH THẦN Ở CÁC LÀNG NGHỀ HUYỆN
SÁCH, TỈNH HẢI DƯƠNG HIỆN NAY 53
2.1. Mục tiêu, nội dung xây dựng đời sống văn hóa tinh
thần ở các làng nghề huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương
hiện nay 53
2.2. Những giải pháp chủ yếu xây dựng đời sống văn hóa
tinh thần ở các làng nghề huyện Nam Sách, tỉnh Hải
Dương hiện nay 59
KẾT LUẬN 83
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 85
xâm hại và mai một. Những thiết chế văn hóa (chùa, đình, đền, miếu…) mà
ở đó là nơi diễn ra nhiều sinh hoạt văn hóa xã hội gần gũi, bổ ích đối với
người dân không còn được coi trọng bảo tồn và dần bị lãng quên; những
truyền thống văn hóa trong làm nghề, phong tục, tập quán tốt đẹp từng gắn
bó, chi phối nhiều thế hệ người trong gia đình, dòng họ, làng nghề nhiều nét
bị phai nhạt, biến tướng, lai căng. Bên cạnh đó tình trạng mất an ninh trật tự
an toàn xã hội gia tăng; tài nguyên, thiên nhiên, môi trường bị xâm hại; phân
hóa giàu, nghèo, cạnh tranh không lành mạnh trong các làng nghề gia tăng,
truyền thống hiếu học có biểu hiện phai nhạt bởi xu hướng coi trọng đồng
tiền lấn át. Việc xây dựng các thiết chế văn hóa, gia đình văn hóa chưa được
chú ý đúng mức, còn mang nặng tính hình thức, phô trương …
Những hạn chế của đời sống văn hóa tinh thần ở huyện Nam Sách nói chung
và ở các làng nghề huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương hiện nay nói riêng đang ảnh
hưởng tiêu cực đến sự phát triển kinh tế, chính trị, văn hóa - xã hội của Huyện.
Xuất phát từ những lý do trên mà việc xây dựng đời sống văn hóa tinh
thần ở các làng nghề huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương hiện nay đang đặt ra
cấp thiết về cả lý luận và thực tiễn. Đây cũng là lý do để tác giả chọn đề tài:
“Đời sống văn hóa tinh thần ở các làng nghề huyện Nam Sách, tỉnh Hải
Dương hiện nay” làm luận văn thạc sĩ của mình.
2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân ta hiện nay là vấn đề quan trọng
trong chiến lược phát triển toàn diện đất nước của Đảng và Nhà nước ta; là vấn đề
đang được các cấp, các ngành, các địa phương trong cả nước đặc biệt coi trọng và
cũng được nhiều nhà khoa học quan tâm nghiên cứu cả về lý luận và thực tiễn.
Xuất phát từ góc độ nghiên cứu, cách tiếp cận và mục đích nhiệm vụ
khác nhau mà các công trình khoa học về văn hóa và đời sống văn hóa tinh
4
thần cũng có những nét khác nhau. Các công trình khoa học, bài viết có liên
quan đến đề tài của tác giả có thể khái quát thành các nhóm sau:
Nhóm các công trình khoa học, bài viết về đời sống văn hóa tinh thần
sở văn hóa Việt Nam, Nxb Giáo dục; Nguyễn Trọng Chuẩn, Nguyễn Văn
Huyên (Đồng chủ biên) (2002), Giá trị truyền thống trước những thách thức của
toàn cầu, Nxb CTQG, Hà Nội; Học viện CTQG Hồ Chí Minh (2002), Giáo
trình lý luận văn hóa và đường lối văn hóa của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nxb
CTQG, Hà Nội; Đỗ Huy (2002), Tư tưởng văn hóa Hồ Chí Minh, Nxb CTQG,
Hà Nội; Tô Duy Hợp (2003), Định hướng phát triển làng xã đồng bằng sông
Hồng ngày nay, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội; Phan Ngọc (2004), Bản sắc
văn hóa Việt Nam, Nxb Văn hóa - Thông tin, Hà Nội; Bùi Thị Hải Yến
(2006), Tuyến điểm du lịch Việt Nam, Nxb Giáo dục, Hà Nội; Vũ Ngọc Khánh
(2006), Từ điển Việt Nam văn hóa tín ngưỡng phong tục, Nxb Văn hóa -
Thông tin, Hà Nội; Ngô Đức Thịnh (2007), Về tín ngưỡng và lễ hội cổ truyền,
Nxb Văn hóa - Thông tin, Hà Nội.
Các công trình khoa học, bài viết nói trên, các tác giả cũng đã tập trung
phân tích về truyền thống, bản sắc văn hóa Việt Nam gắn liền với quá trình lao
động sản xuất, chống giặc ngoại xâm giữ vững độc lập dân tộc qua các thời kì.
Đồng thời các tác giả cũng phân tích làm nổi bật bản sắc văn hóa Việt Nam nói
chung và bản sắc văn hóa của các vùng, miền gắn liền với địa bàn cư trú và điều
kiện kinh tế - xã hội ở địa phương.
Nhóm các công trình, đề tài khoa học, luận văn, luận án nghiên cứu về
văn hóa Việt Nam nói chung và đời sống văn hóa ở các tỉnh, thành nói riêng, tiêu
biểu như:
Lê Huy Hòa, Hoàng Đức Nhuận (1999), Văn hóa Việt Nam, truyền
thống và hiện đại, Nxb Văn hóa; Nguyễn Chí Bền (1999), Văn hóa dân gian
6
Việt Nam, Nxb Văn hóa dân tộc, Hà Nội; Thanh Lê (1999), Văn hóa và đời
sống xã hội, Nxb Thanh niên; Văn Đức Thanh (2001), Về xây dựng môi
trường văn hóa ở cơ sở, Nxb CTQG, Hà Nội; Đoàn Nô (2003), Thực trạng và
giải pháp xây dựng làng xã văn hóa tỉnh Kiên Giang, Nxb Văn hóa dân tộc,
Hà Nội; Ban Tư tưởng văn hóa Trung ương (2004), Xây dựng môi trường văn
hóa - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn, Nxb CTQG, Hà Nội; Phùng Hữu Phú
gia đình văn hóa Việt Nam. Trên cơ sở tiếp thu những kết quả những nghiên cứu
về giá trị văn hóa truyền thống của các nhà nghiên cứu văn hóa lớn của nước ta
cũng như dựa trên những khảo sát của bản thân các tác giả trên ba miền Bắc,
Trung và Nam, tìm ra những giá trị hàng đầu và tiêu biểu của dân tộc Việt Nam
trong đó là: Chủ nghĩa yêu nước; tính cộng đồng (làng xóm, vùng miền, dân tộc);
cần cù, chịu khó; hiếu học, khát vọng học; gắn bó huyết thống (gia đình) và làng
bản. Bên cạnh đó, công trình còn nhìn nhận vấn đề hệ giá trị văn hóa một cách hệ
thống và đặc biệt là đặt nó trong bối cảnh văn hóa Việt Nam đã và đang hội nhập
với văn hóa khu vực và toàn nhân loại. Những vấn đề lý luận khoa học đó làm cơ
sở cho Đảng ta hoạch định ra đường lối chiến lược, sách lược trong xây dựng
nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.
Ở tỉnh Hải Dương cũng có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề
làng văn hóa, làng nghề, làng nghề truyền thống … Các công trình tiêu
biểu như: Ban chỉ đạo nếp sống văn hóa tỉnh Hải Dương (1999), Làng văn
hóa ở Hải Dương, Hải Dương tháng 12/1999; Nguyễn Duy Sách (2007),
Điều tra hiện trạng làng nghề tỉnh Hải Dương, Sở Khoa học và Công
nghệ tỉnh Hải Dương.
Các công trình khoa học trên đã tập trung nghiên cứu về sự hình thành
làng, xã Việt Nam gắn với truyền thống văn hóa, gắn với sản xuất của làng nghề
thủ công truyền thống, với phong tục tập quán của các địa phương. Đồng thời
các công trình khoa học nói trên cũng đề cập tới thực trạng đời sống văn hóa tinh
8
thần ở các địa phương hiện nay và đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm xây
dựng đời sống văn hóa tinh thần ngày càng phát triển trong thời kì đổi mới đất
nước, trong đó cũng có một số công trình đề cập tới địa lý, văn hóa, con người
Nam Sách qua các thời kỳ lịch sử, đề cập những nét đặc trưng văn hóa xứ Đông
và các làng nghề truyền thống có tiếng của huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương.
Tuy nhiên việc nghiên cứu một cách tổng hợp, có tính đặc thù về đời sống văn
hóa tinh thần ở các làng nghề huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương hiện nay thì
chưa có công trình nào.
* Phương pháp nghiên cứu
Dưới góc độ chính trị - xã hội, tác giả chủ yếu sử dụng hệ thống phương
pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin cùng các phương pháp khoa học cụ thể
khác như: Phương pháp kết hợp lôgic với lịch sử; Phương pháp hệ thống cấu
trúc; Phương pháp điều tra xã hội học và Phương pháp xin ý kiến chuyên gia.
5. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
Luận văn góp phần làm sáng tỏ một số vấn đề về đời sống văn hóa
tinh thần và cung cấp thêm cơ sở khoa học cho các cấp ủy đảng và chính
quyền địa phương trong xây dựng đời sống văn hóa tinh thần ở các làng
nghề huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương hiện nay. Đồng thời cũng là tài liệu
có thể dùng tham khảo, vận dụng vào thực tiễn ở các địa phương khác có
liên quan đến đời sống văn hóa tinh thần trong sự nghiệp đổi mới toàn diện
đất nước hiện nay.
6. Kết cấu của luận văn
Luận văn gồm phần mở đầu, 2 chương (4 tiết); Kết luận; Danh mục tài
liệu tham khảo và Phụ lục.
10
Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN ĐỜI SỐNG VĂN HÓA
TINH THẦN Ở CÁC LÀNG NGHỀ HUYỆN NAM SÁCH,
TỈNH HẢI DƯƠNG HIỆN NAY
1.1. Đời sống văn hóa tinh thần và vai trò của đời sống văn hóa tinh
thần ở các làng nghề huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương hiện nay
1.1.1. Đời sống văn hóa tinh thần và biểu hiện đời sống văn hóa tinh
thần ở các làng nghề huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương hiện nay
* Đời sống văn hóa tinh thần
Khái niệm văn hóa
Văn hóa là một hiện tượng xã hội phong phú, đa dạng, phức tạp, để hiểu
được bản chất văn hóa phải tiếp cận nó dưới nhiều góc độ, lát cắt khác nhau. Cũng
chính vì thế cho đến nay đã có hàng trăm định nghĩa khác nhau về văn hóa, nhưng
[34, tr.23-24].
Nói về văn hóa Việt Nam, Đảng Cộng sản Việt Nam cho rằng: “Khái
niệm văn hóa thường được tiếp cận ở hai cấp độ lý luận và thực tiễn. Ở cấp độ
lý luận, văn hóa là toàn bộ những giá trị vật chất và tinh thần do loài người
(cá nhân và cộng đồng) sáng tạo ra để phục vụ sự tồn tại và phát triển của xã
hội. Bản chất của văn hóa là sự sáng tạo, vươn tới cái Chân - Thiện - Mỹ,
vươn tới các giá trị nhân văn đem lại hạnh phúc cho con người. Văn hóa là
“thiên nhiên” thứ hai do con người tạo ra để phục vụ con người. Ở cấp độ
thực tiễn, văn hóa thể hiện trong toàn bộ hoạt động sống của con người, từ
hoạt động sản xuất vật chất đến hoạt động tinh thần, phản ánh kiểu lựa chọn
sáng tạo của cá nhân và cộng đồng” [9, tr.6].
Như vậy, văn hóa theo nghĩa rộng: Là tổng thể những giá trị vật chất và
tinh thần do con người, loài người sáng tạo ra trong quá trình lịch sử của mình.
Văn hóa còn được hiểu theo nghĩa hẹp: Văn hóa thể hiện trong toàn bộ
hoạt động sống của con người, từ hoạt động sản xuất vật chất đến hoạt động
tinh thần, phản ánh kiểu lựa chọn sáng tạo của cá nhân và cộng đồng.
12
Văn hóa tinh thần
Khi phân tích các giá trị văn hóa, căn cứ vào dạng tồn tại của sản phẩm
sáng tạo, người ta chia văn hóa thành: Văn hóa vật chất và văn hóa tinh thần
hay văn hóa vật thể và văn hóa phi vật thể.
Văn hóa vật chất, bao gồm các sản phẩm vật chất mang giá trị văn hóa,
do con người sáng tạo ra nhằm thỏa mãn những nhu cầu vật chất và một phần
nhu cầu tinh thần của con người.
Văn hóa tinh thần (văn hóa phi vật thể), là những ý niệm, tín ngưỡng,
phong tục, tập quán, giá trị, chuẩn mực, tạo nên một hệ thống. Hệ thống đó
bị chi phối bởi trình độ của các giá trị, đôi khi có thể phân biệt một giá trị bản
chất. Chính giá trị này mang lại cho văn hóa sự thống nhất và khả năng tiến
hóa nội tại của nó.
Việc phân chia văn hóa thành văn hóa vật chất và văn hóa tinh thần chỉ
nhóm xã hội, cộng đồng xã hội thấp kém. Đời sống tinh thần là khái niệm chỉ tất cả
các bộ phận, các lĩnh vực hoạt động tinh thần, còn đời sống văn hóa tinh thần là
khái niệm nói lên mặt chất lượng của đời sống tinh thần, của các hoạt động tinh
thần. Đời sống văn hóa tinh thần là bộ mặt tinh thần của xã hội, nói lên mức độ đạt
được của một cá nhân, cộng đồng, một xã hội về văn hóa. Đời sống văn hóa tinh
thần của một dân tộc được sàng lọc, kết tinh thành hệ giá trị văn hóa tinh thần, nói
lên trình độ, đặc điểm, phẩm chất, bản sắc của dân tộc đó.
Đời sống văn hóa tinh thần là một quá trình vận động qua 5 khâu: nhu cầu
văn hóa tinh thần; sản xuất (sáng tạo) giá trị văn hóa tinh thần; bảo quản (lưu giữ)
các giá trị văn hóa tinh thần; trao đổi (giao tiếp) chuyển giao các giá trị văn hóa
tinh thần; tiêu dùng các giá trị văn hóa tinh thần.
Biểu hiện (cấu trúc) của đời sống văn hóa tinh thần, xét dưới góc độ các
lĩnh vực hoạt động thì đời sống văn hóa tinh thần có những biểu hiện chủ yếu
14
như: Hoạt động tư tưởng, đạo đức xây dựng con người mới; hoạt động khoa
học và công nghệ; hoạt động văn học, nghệ thuật; hoạt động giáo dục và đào
tạo; hoạt động văn hóa tôn giáo và tín ngưỡng, … Ngoài ra, nếu xét dưới góc
độ các dạng, hình thức hoạt động văn hóa cụ thể, đời sống văn hóa tinh thần
có rất nhiều dạng hoạt động cụ thể khác nhau như: Hoạt động sáng tác biểu
diễn nghệ thuật; hoạt động khai dân trí; hoạt động nghiên cứu khoa học; hoạt
động phổ biến và ứng dụng các thành tựu khoa học; hoạt động giáo dục; hoạt
động bảo tàng, lưu trữ; hoạt động đọc sách báo, nghe âm nhạc, xem phim ảnh,
tham quan, du lịch; hoạt động lễ hội; xây dựng, kiến trúc; phong tục, tập
quán, lối sống, nếp sống; hoạt động hội nghị, hội thảo, hợp tác văn hóa, khoa
học - kỹ thuật, v.v.
Đời sống văn hóa tinh thần ở các làng nghề huyện Nam Sách, tỉnh Hải
Dương hiện nay
Khái quát về địa lý, tự nhiên truyền thống lịch sử và kinh tế - xã hội huyện
Nam Sách, tỉnh Hải Dương
Về địa lý, tự nhiên, truyền thống lịch sử: Huyện Nam Sách là huyện
còn là quê hương của anh em nhà thơ Trần Đăng Khoa, Trần Nhuận Minh.
Về nông, công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp: Huyện Nam Sách có
tính chất đất đai là đất phù sa sông Thái Bình. Độ cao so với mực nước biển trung
bình là 0,60 m. Khí hậu ở Nam Sách mang rõ nét tính chất khí hậu nhiệt đới gió
mùa, hội tụ đầy đủ điều kiện để phát triển một nền nông nghiệp toàn diện. Trước
đổi mới, Nam Sách là huyện thuần nông, kinh tế xã hội chậm phát triển.
Nam Sách là huyện có cơ cấu kinh tế hỗn hợp gồm nông nghiệp, công
nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ. Tốc độ phát triển kinh tế - xã hội từ
2006 đến 2011 tăng khá nhanh, GDP tăng bình quân 11,8 - 13,7%/năm.
16
Nam Sách có nhiều nghề thủ công truyền thống và bàn tay tài hoa của
các nghệ nhân đã tạo nên những sản phẩm khá nổi tiếng trên thị trường trong
và ngoài nước. Cho đến nay, trong toàn huyện Nam Sách đã có 8 làng trong
các xã đã được UBND tỉnh Hải Dương công nhận là làng nghề (có 4 làng
nghề truyền thống), có nhiều làng nghề nổi tiếng như: Ở Phi Mạc, xã Phú Điều có
nghề làm nồi, ấm đất nung. Ở xã Minh Tân và Thái Tân còn có nghề dệt chiếu, ở
xã Quốc Tuấn có 3 trên tổng số 4 làng của xã là làng nghề làm Hương, đặc biệt
nghề gốm sứ ở làng Chu Đậu, xã Thái Tân nổi tiếng cả trong và ngoài nước (đây
là trung tâm sản xuất gốm sứ cao cấp, phục vụ trong nước và xuất khẩu ra nước
ngoài có từ thời Lê).
Hiện nay, với nhiều chính sách đổi mới trong cả nông, công nghiệp và tiểu
thủ công nghiệp như khuyến khích phát triển kinh tế hộ và kinh tế trang trại, ứng
dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, công nghệ sinh học, đưa giống cây trồng, vật nuôi
mới vào sản xuất. Giai đoạn 2006 - 2010, phấn đấu đưa tốc độ phát triển của
ngành nông nghiệp đạt 7,6 - 8% /năm. Năm 2011, năng suất lúa đã đạt 64,5
tạ/ha/vụ, giá trị sản xuất bình quân trên 1 ha đất nông nghiệp đạt 80,5 triệu đồng.
Nhiều vùng sản xuất tập trung đã hình thành như vùng gieo cấy lúa lai, lúa chất
lượng cao ở xã Quốc Tuấn, Hợp Tiến; vùng trồng cà rốt ở xã Minh Tân, Thái Tân,
Cộng Hoà; trồng cà chua, bí xanh, dưa hấu ở xã Nam Tân, Nam Hưng, Đồng Lạc;
trồng hoa ở xã Hồng Phong. Những mô hình này cho thu nhập từ 100 - 150 triệu
với Chí Linh có sông Thái Bình và sông Kinh Thầy dài gần 50 km chảy quanh
huyện. Đường quốc lộ 5 nối Hà Nội với Hải Phòng, đường quốc lộ 183 nối Hà Nội,
Hải Phòng với Quảng Ninh (qua cầu Bình). Nam Sách là một huyện có đầy đủ các
điều kiện về địa lý, giao thông, cơ sở hạ tầng để phục vụ cho việc phát triển các khu
công nghiệp, kinh tế trang trại, làng nghề và phát triển giao thông, du lịch …
18
Quan niệm đời sống văn hóa tinh thần ở các làng nghề huyện Nam Sách,
tỉnh Hải Dương hiện nay
Đời sống văn hóa tinh thần ở các làng nghề huyện Nam Sách, tỉnh Hải
Dương hiện nay là một vấn đề rộng lớn, với tính chất lâu dài, khó khăn, phức tạp
trong quá trình xây dựng. Vì vậy, không được nóng vội, chủ quan, duy ý chí; phải
kết hợp xây dựng đời sống văn hóa tinh thần trên phạm vi toàn xã hội với xây
dựng đời sống văn hóa tinh thần ở tỉnh, huyện, từng cộng đồng dân cư, từng gia
đình và mỗi con người, trong đó việc xây dựng đời sống văn hóa tinh thần ở cơ
sở các làng nghề của Huyện có vị trí cực kỳ quan trọng, là nền tảng, là nòng cốt
cho việc xây dựng đời sống văn hóa mới, xây dựng nông thôn mới của địa
phương.
Từ việc nghiên cứu về văn hóa, đời sống văn hóa, đời sống văn hóa tinh
thần, các đặc điểm về địa lý, tự nhiên, truyền thống lịch sử, kinh tế - xã hội ảnh
hưởng đến đời sống văn hóa tinh thần ở các làng nghề huyện Nam Sách, tỉnh Hải
Dương, ta có thể đưa ra quan niệm về đời sống văn hóa tinh thần ở các làng nghề
huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương hiện nay như sau:
Đời sống văn hóa tinh thần ở các làng nghề huyện Nam Sách, tỉnh Hải
Dương hiện nay, là toàn bộ những giá trị, những hoạt động, những quan hệ văn
hóa tinh thần có tính chất bền vững, ổn định và được hình thành theo những cách
thức, chuẩn mực đặc thù của địa phương, nó thấm sâu vào mỗi người dân, mỗi
làng nghề của Huyện và thống nhất, hòa đồng trong khuôn khổ những giá trị,
cách thức và chuẩn mực chung của đời sống văn hóa tinh thần Việt Nam XHCN
trong thời kỳ đổi mới toàn diện đất nước hiện nay.
* Biểu hiện của đời sống văn hóa tinh thần ở các làng nghề huyện Nam
đồng diễn ra mối quan hệ đa dạng và sinh động, từ hành vi của cá nhân tới
20
gia đình, họ hàng, làng xóm và cộng đồng xã hội cùng với sự ứng xử của họ
với quá khứ, hiện tại và tương lai, với con người và tự nhiên.
Môi trường văn hóa ở các làng nghề của Huyện chính là hệ sinh thái văn
hóa, nuôi dưỡng đời sống tinh thần của xã hội. Xây dựng môi trường văn hóa ở
đây hiện nay góp phần ổn định chính trị - xã hội, tạo bầu không khí tinh thần
lành mạnh làm tiền đề để xây dựng con người mới, thúc đẩy sự phát triển kinh tế
- xã hội, nâng cao chất lượng cuộc sống của con người. Xây dựng nếp sống văn
minh, gia đình văn hóa; xây dựng trường học, cơ quan, đơn vị văn hóa; xây dựng
làng, khu dân cư, khối phố văn hóa là những nội dung quan trọng để xây dựng
môi trường văn hóa ở các làng nghề huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương hiện nay.
Di sản văn hóa ở các làng nghề huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương hiện
nay là tài sản, của cải quý báu kết tinh sự sáng tạo lâu dài của dân tộc do lịch sử
để lại, bao gồm các di sản văn hóa vật thể và di sản văn hóa phi vật thể. Di sản
văn hóa ở các làng nghề của Huyện còn là cơ sở để liên kết cộng đồng, là nền
tảng để sáng tạo các giá trị văn hóa mới, là tiền đề để mở rộng giao lưu văn hóa.
Di sản văn hóa ở các làng nghề không chỉ nhằm thoả mãn nhu cầu văn hóa tinh
thần của nhân dân, góp phần khẳng định niềm tự hào dân tộc, mà còn là nguồn
lực để phát triển kinh tế - xã hội.
Thể chế văn hóa ở các làng nghề huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương hiện
nay là hệ thống các quy định về quản lý, xây dựng và phát triển văn hóa, bao
gồm hệ thống tổ chức, bộ máy cán bộ trên lĩnh vực văn hóa; cơ chế hoạt động
và phối hợp của các tổ chức văn hóa; hệ thống chính sách văn hóa; hệ thống
các thiết chế văn hóa từ huyện, xã đến cơ sở các làng nghề. Vì vậy, cần tăng
cường sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý có hiệu quả của cơ quan nhà nước ở
các cấp, phát huy vai trò của các đoàn thể chính trị - xã hội và của nhân dân
trong việc xây dựng thể chế văn hóa ở các làng nghề của Huyện.
21
Các phương tiện thông tin đại chúng ở các làng nghề huyện Nam Sách,
huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương hiện nay cũng được coi là chìa khóa cho sự
phát triển. Do đó, cần tăng cường tiềm lực và đổi mới cơ chế quản lý để khoa
học và công nghệ thực sự trở thành động lực phát triển của các làng nghề.
Phát huy vai trò của các lực lượng trong việc tổng kết thực tiễn và đi sâu
nghiên cứu những vấn đề lớn của địa phương làng nghề, giải quyết những vấn
đề lý luận và thực tiễn trong xây dựng đời sống văn hóa tinh thần, cung cấp
luận cứ cho việc hoạch định đường lối, chiến lược, chính sách phát triển kinh
tế - xã hội cho các cấp ủy đảng và chính quyền địa phương, phát huy tốt nhân
tố con người và văn hóa truyền thống của các làng nghề trong Huyện. Chú
trọng việc nghiên cứu thực tiễn, nghiên cứu cơ sở khoa học cho việc phát
triển công nghệ trọng điểm, khai thác tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi
trường, dự báo phòng tránh thiên tai. Khoa học và công nghệ ở các làng nghề
huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương hiện nay cần tập trung vào việc nâng cao
năng suất, chất lượng sản phẩm nghề, nâng cao khả năng cạnh tranh và hiệu quả
kinh doanh, bảo vệ môi trường và đảm bảo an ninh quốc phòng. Mặt khác, cần
đẩy mạnh công tác truyền thông, tuyên truyền, hướng dẫn người lao động sử
dụng hiệu quả những thành tựu khoa học, kỹ thuật, công nghệ vào sản xuất sản
phẩm nghề truyền thống, tránh tình trạng lạm dụng hoặc thiếu hiểu biết khi sử
dụng những thành tựu này, đảm bảo mỗi sản phẩm nghề vừa mang tính hiện
đại, vừa chứa đựng dấu ấn sâu đậm của văn hóa nghề truyền thống.
Văn học và nghệ thuật ở các làng nghề huyện Nam Sách, tỉnh Hải
Dương hiện nay là bộ phận tinh tế và nhạy cảm của văn hóa, thể hiện khát vọng
vươn tới các giá trị Chân - Thiện - Mỹ, mang tính đặc thù của nhân dân các làng
nghề. Nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của sự nghiệp văn học, nghệ thuật ở các
làng nghề hiện nay là sáng tạo những tác phẩm, sản phẩm nghề có giá trị cao về
tư tưởng, đạo đức, nghệ thuật, thấm nhuần tinh thần nhân văn, dân chủ sâu sắc,
có ý nghĩa giáo dục, bồi dưỡng tinh thần, tình cảm, nhân cách và bản lĩnh cho
23
các thế hệ công dân làng nghề hiện nay. Đấu tranh chống lại các khuynh hướng
sáng tác trái với đường lối văn hóa và văn nghệ của Đảng cũng như văn hóa
dựng đời sống văn hóa” cũng như sự nghiệp đổi mới toàn diện đất nước của
Đảng ta hiện nay để xây dựng và nâng cao đời sống văn hóa tinh thần xã hội nói
chung và ở các làng nghề huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương hiện nay nói riêng.
Giao lưu, hợp tác quốc tế về văn hóa là một yêu cầu tất yếu góp xây
dựng, phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc nói
chung và xây dựng đời sống văn hóa tinh thần lành mạnh, phong phú, văn minh,
hiện đại ở các làng nghề của Huyện hiện nay nói riêng. Để thực hiện nhiệm vụ
này, công tác quản lý nhà nước của địa phương về văn hóa cần chú trọng làm tốt
việc giới thiệu văn hóa và con người ở các làng nghề cũng như các sản phẩm nghề
nổi tiếng ra ngoài biên giới, để nhân rộng sự hiểu biết, chia sẻ, đồng cảm và ủng
hộ nhiều hơn nữa sự nghiệp phát triển văn hóa xã hội của địa phương từ bên
ngoài. Đồng thời có cơ hội tiếp thu có chọn lọc các giá trị nhân văn, khoa học tiến
bộ của nước ngoài, phổ biến những kinh nghiệm tốt về xây dựng và phát triển văn
hóa cũng như xây dựng và nâng cao đời sống văn hóa tinh thần ở các làng nghề
trong Huyện hiện nay. Đồng thời phải nâng cao cảnh giác, chống xu hướng “lai
căng” và sự xâm nhập các loại sản phẩm phản văn hóa, đồi trụy, phản động vào
đời sống tinh thần của nhân dân các làng nghề huyện Nam Sách, tỉnh Hải
Dương hiện nay.
1.1.2. Vai trò của đời sống văn hóa tinh thần ở các làng nghề huyện
Nam Sách, tỉnh Hải Dương hiện nay
Bước vào thời kỳ đổi mới, CNH, HĐH đất nước. Đảng ta luôn khẳng
định vai trò to lớn của văn hóa tinh thần trong đời sống xã hội: “Phát triển đồng
bộ, toàn diện các lĩnh vực văn hóa, vừa phát huy những giá trị tốt đẹp của dân
tộc vừa tiếp thu những tinh hoa văn hóa của nhân loại, xử lý tốt mối quan hệ
giữa triển kinh tế và văn hóa, để văn hóa thực sự là nền tảng tinh thần của xã
25
Copyright: Tài liệu đại học ©