JOURNAL OF SCIENCE OF HNUE
Educational Sci. 2010, Vol. 55, No. 4, pp. 15 2-161
TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC VÌ SỰ P HÁT TRIỂN
BỀN VỮNG NGOÀI GIỜ LÊN LỚP THEO HƯỚNG TĂNG CƯỜNG
ĐẶT VÀ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ TỪ THỰC TẾ ĐỊA PHƯƠNG
Đặng Văn Đức
Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
1. Mở đầu
Học phải đi đôi với hành, lí luận phải gắn liền với thực tiễn là một nguyên lí
giáo dục, một con đường nhận thức đúng đắn mang lại hiệu quả cao trong dạy và
học. Tuy nhiên, thực tế những năm qua cho thấy, trong giáo dục việc dạy và học
chạy theo thành tích, học để thi vào đại học, học vì bằng cấp, nặng về lí thuyết,
nhẹ về thực hành, vẫn chưa được khắc phục triệt để. Phần lớn học sinh đều không
biết đến những vấn đề môi trường bức xúc của địa phương, không biết đến những
giá trị di sản mà địa phương mình có, Học sinh chưa có kĩ năng phân tích, giải
quyết những vấn đề thực tế, kể cả kĩ năng sống. Nhiệm vụ của giáo dục vì sự phát
triển bền vững (GDPTBV) là tạo nên các thế hệ học sinh có đầy đủ kiến thức, kĩ
năng, thái độ và hành vi phục vụ sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội bền vững
của đất nước và của địa phương mình.
GDPTBV bằng cách dạy học sinh biết đặt và giải quyết vấn đề từ thực tế
địa phương thực chất là một quá trình nhằm phát triển ở học sinh sự hiểu biết và
quan tâm trước hết tới vấn đề môi trường xung quanh mình, bao gồm: kiến thức,
kĩ năng, thái độ, hành vi và ý thức trách nhiệm để học sinh có thể tự mình và cùng
tập thể đưa ra các giải pháp nhằm giải quyết vấ n đề môi trường xung quanh mình
trước mắt cũng như lâu dài (Bộ Giáo dục & Đào tạo/ Chương trình phát triển Liên
hợp quốc 19 98).
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Mục tiêu GDPTBV dựa trên thực tế địa phương
Mục tiêu của GDPTBV dựa trên thực tế địa phương mà mỗi hoạt động cần
đạt tới là:
Mỗi cá nhân và cộng đồng hiểu biết về môi trường xung quanh mình cùng các

hỏi những tư duy mới, sáng kiến mới và cách làm mới trong dạy và học.
GDPTBV dựa trên thực tế địa phương trong các hoạt động ngoài g iờ lên lớp,
đặc biệt là các đợt nghiên cứu khảo sát điều tra thực tế, thăm quan dã ngoại ở địa
phương như thăm quan vườn quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên, khu di sản, khu dự
trữ sinh quyển, Thông qua các hoạt động này, học sinh có cơ hội để làm giàu kiến
thức, học được các kĩ năng phân tích, tổng hợp và hình thành hành vi và lối sống
hữu ích cho sự nghiệp phát triển bền vững của đất nước.
2.3. Những đặc trưng cơ bản của hoạt động ngoài giờ lên lớp
Có rất nhiều hình thức để thực hiện hoạt động ngoài giờ lên lớp bởi vì thực tế
địa phương chính là môi trường xung quanh lí tưởng cho việc đổi mới phương pháp
dạy và học, bồi dưỡng và nâng cao kiến thức, kĩ năng và hành vi thái độ cho học
sinh. Những đặc t rưng cơ bản của hoạt động ngoài giờ lên lớp là:
153
Đặng Văn Đức
- Không bị khống chế về thời gian như trong giờ chính khóa;
- Hoạt động dưới các hình thức, phong trào tập thể có sự ủng hộ và giúp đỡ
của cộng đồng, nhà trường, giáo viên, tổ chức đoàn, đội thiếu niên
- Hoạt động theo phương thức tự nguyện.
2.4. Chu trình “Kinh nghiệm - Hành động” trong hoạt động
ngoài giờ lên lớp
Do không bị bó hẹp trong không gian lớp học và thời gian hạn hẹp của một
tiết lên lớp, các hoạt động ngoài giờ lên lớp giống như một không gian mở. Học sinh
có được những cơ hội để bồi dưỡng, nâng cao kiến thức và kĩ năng mới. Tất cả các
hoạt động ngoài thiên nhiên đó thể hiện trong một chu trình được gọi là chu trình
“học tậ p” hay còn gọi là chu trình “kinh nghiệm-hành động”.
Hình 1. Chu trình “Kinh nghiệm- Hành động”
trong các hoạt độn g ngoài giờ lên lớp
Chu trình “Kinh nghiệm - Hành động” được UNESCO đề xuất và phát triển
trong các hoạt động giáo dục, đặc biệt trong các hoạt động ngoài giờ lên lớp. Cơ
sở khoa học của cách tiếp cận này dựa trên qui luật tâm sinh lí lứa tuổi: Cái mới

- Lãnh đạo cởi mở: Không chèn ép nhau trong nhóm hoạt động. Trách nhiệm
cần được các thành viên chia sẻ và chấp nhận nhằm giảm bớt sự tranh giành quyền
lãnh đạo không lành mạnh.
- Sự đồng thuận: Khi thảo luận nhóm đưa ra quyết định, kết quả cuộc họp sẽ
là sự nhất trí chứ không phải là sự thoả hiệp.
- Quyết định đúng đắn: Các quyết định dựa vào sự kiện, chứ không dựa vào ý
kiến đánh giá mơ hồ.
- Hành động: Mọi việc phải được hoàn thành theo tiến độ, tốn ít năng lượng.
- Biết rõ và đạt mục tiêu: Từng thành viên và cả nhóm hoạt động thoả mãn
với việc thực hiện các mục tiêu.
- Đánh giá xem xét lạ i các nhiệm vụ và tiến trình: Cả nhóm quan tâm đến nội
dung công việc được thực hiện (nhiệm vụ) và cả cách làm (quá trình).
2.6. Thiết kế môđun GDPTBV dựa trên thực tế địa phương cho
hoạt động ngoài giờ lên lớp
2.6.1. Khái niệm về môđun
Thuật ngữ môđun (module) xuất hiện cùng với thời đại chinh phục vũ trụ, với
việc sáng tạo ra các con tàu vũ trụ và lắp ráp chúng thành những trạm nghiên cứu
vũ trụ. Sau đó, thuật ngữ môđun được sử dụng phổ biến trong khoa học kĩ thuật .
Trong mỗi một lĩnh vực, thuật ngữ môđun lại mang nội hàm khác nhau. Tuy vậy,
những đặc điểm chung cơ bản nhất của môđun là:
155
Đặng Văn Đức
- Môđun là một đơn vị, một khâu, một bộ phận có tính độc lập tương đối của
một hệ thống phức tạp có cấu trúc tổng thể.
- Môđun được chế tạo theo thể thức tiêu chuẩn hóa, thống nhất hóa, với hệ
thống các thông số xác định.
Trong giáo dục, cách tiếp cận dạy học theo môđun gắn liền với tư tưởng công
nghệ dạy học. Người ta cần thiết kế những hệ dạy họ c có khả năng cung cấp cho
người học cơ hội có thể học lên theo nhịp độ cá nhân, được cá thể hóa và phân hóa
cao độ, vừa mềm dẻo, vừa đa dạng. Việc đào tạo ở đại học, đào tạo bồi dưỡng nghề

Do những đặc tính như vậy, người ta có thể t hấy mỗi môđun dạy học là một
156
Tổ chức hoạt động giáo dục vì sự phát triển bền vững ngoài giờ lên lớp theo hướng
phương tiện tự học hiệu quả. Vì tính độc lập tương đối về nội dung dạy học, có thể
lắp ghép và tháo gỡ các môđun để xây dựng nên các chương trình dạy học đa dạng
và phong phú.
* Các nguyên tắc khi thiết kế môđun dạy học là:
- Tính trọn vẹn: Mỗi môđun mang một chủ đề xác định, từ đó người dạy xác
định được mục tiêu, nội dung, phương pháp và qui trình thực hiện. Do đó, nó không
phụ thuộc vào nội dung đã có và sẽ có sau nó.
- T í nh linh hoạt: Chương trình của một môđun phải có tính mềm dẻo, dễ dàng
thay đổi, bổ sung để thích hợp với từng đối tượng học tập.
- Tính phát triển: Môđun phải có khả năng liên kết với các môđun khác một
cách phù hợp với mục đích của quá trình đào tạo.
- Tính tích hợp: Môđun phải có khả năng tích hợp giữa lí thuyết và thực hành
cũng như giữa các yếu tố của quá trình dạy học.
2.7. Thiết kế một hoạt động GDPTBV theo tiếp cận môđun
MÔĐUN: TÌM HIỂU VỀ VẤN ĐỀ
Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG NƯỚC Ở ĐỊA PHƯƠNG
1. Mục tiêu.
1.1. Kiến thức:
- Thấy được thực trạng ô nhiễm môi trường nước ở địa phương và ảnh hưởng
của ô nhiễm môi trường nước tới sự phát triển kinh tế – xã hội và đời sống của nhân
dân địa phương.
- Xác định được nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường nước ở địa phương.
- Đề xuất các giải pháp bảo vệ môi trường nước và sử dụng hợp lí tài nguyên
nước ở địa phương.
1.2. Kĩ năng:
- Kĩ năng quan sát, điều tra, thu thập số liệu, lấy mẫu nước
- Phân tích bản đồ, biểu đồ, số liệu thu thập được.

- Do nước thải và rác thải sinh hoạt từ các khu dân cư;
- Do mưa bão cuốn trôi đất cát, bụi trong quá trình xây dựng, .
Bước 4: Các nhóm học sinh được phân công đi điều tra theo các giả thuyết
trên và lấy mẫu nước từ các nguồn gây ô nhiễm về phân tích để có kết quả cụ thể
về các nguồn g ây ô nhiễm.
Bước 5: Từ kết quả điều tra khảo sát, học sinh tự đánh giá kết luận về vấn đề
ô nhiễm nguồn nước.
Bước 6: Học sinh kết hợp g iữa kết quả thực tế thu được với kiến thức đã học,
rút ra nhận xét về tình trạng ô nhiễm nguồn nước và ảnh hưởng của nó tới sự phát
158
Tổ chức hoạt động giáo dục vì sự phát triển bền vững ngoài giờ lên lớp theo hướng
triển kinh tế - xã hội của địa phương.
Bước 7: Học sinh đưa ra các giải pháp bảo vệ nguồn nước và sử dụng hợp lí
nguồn tài nguyên nước ở địa phương.
6. Câu hỏi thảo luận.
- Tại sao nguồn tài nguyên nước (sông ngò i, ao, hồ) ở địa phương em lại bị ô
nhiễm như vậy?
- Nguồn nước bị ô nhiễm đã ảnh hưởng như thế nào đến sự phát triển kinh
tế- xã hội và đời sống sinh hoạt của nhân dân địa phương?
- Các em có giải pháp gì để bảo vệ và sử dụng hợp lí nguồn tài nguyên nước
ở địa phương?
7. Đánh giá.
Đánh giá qua bản báo cáo và trình bày báo cáo thu hoạch của mỗi nhóm.
8. Tài liệu tham khảo.
9. Gợi ý cho người sử dụng.
2.8. Minh họa hoạt động
TÌM HIỂU VỀ VẤN ĐỀ Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG NƯỚC Ở ĐỊA PHƯƠNG
Hình 3. Tìm hiểu về vấn đề ô nhiễm môi trường nước ở địa phương
159
Đặng Văn Đức

- Objectives and principles of Education for Sustainable Development.
- Marked characteristics and cycle of learning extracurricular activities.
- Make Modules for Education for sustainable Development to approach sci-
entific methods.
161