Kỷ yếu Hội nghị sinh viên NCKH

248
TÌM HIỂU THỰC TRẠNG CÔNG TÁC GIÁO DỤC BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ
Ở HUYỆN CẦN GIỜ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
Trương Thị Thanh Tuyền,
Bùi Thị Thu Hồng,
Đinh Hoàng Diễm My,
Đỗ Ngọc Mai Thảo
(SV năm 2, Khoa Địa lí)
GVHD: ThS Đào Ngọc Bích

1. Đặt vấn đề
Hiện nay, biến đổi khí hậu (BĐKH) đã trở thành một trong những vấn đề nóng
trên toàn thế giới. Các hội nghị về vấn đề môi trường và BĐKH liên tục diễn ra trong
mọi nỗ lực nhằm tìm ra những giải pháp hữu hiệu nhất để có thể hạn chế tối đa những
ảnh hưởng của BĐKH đến đời sống con ng
ười. Trong đó, tăng cường giáo dục được
xem là “chìa khóa” hiệu quả để cá nhân và cộng đồng ứng phó với những thách thức
của BĐKH.
Thành phố Hồ Chí Minh (TP HCM) là một trong 10 thành phố chịu ảnh hưởng
nghiêm trọng nhất của BĐKH, đặc biệt là huyện Cần Giờ. Tuy nhiên, công tác giáo dục
về BĐKH cho học sinh - những thế hệ sẽ phải đối mặt với hàng loạt hệ quả nghiêm
trọng của BĐKH vẫn chưa được quan tâm. Vì vậy, chúng tôi quyết định thực hiện đề
tài nghiên cứu về vấn đề này. Hy vọng kết quả bài nghiên cứu sẽ phần nào giúp chúng
ta có cái nhìn toàn diện hơn về công tác giáo dục BĐKH cho học sinh trung học cơ sở
(THCS) ở huyện Cần Giờ và có thể đề ra những giải pháp thích hợp về công tác giáo
dục BĐKH cho học sinh THCS.
2. Phương pháp nghiên cứu
2.1.

phát triể
n mạnh mẽ, thiếu cân đối về cơ thể, sự phát dục và sự hình thành những phẩm
chất mới về các mặt trí tuệ, đạo đức. Yếu tố đầu tiên của sự phát triển nhân cách ở lứa
tuổi này là tính tích cực xã hội mạnh mẽ của bản thân các em nhằm lĩnh hội những giá
trị, những chuẩn mực nhất định, nhằm xây dựng những quan hệ thỏ
a đáng với người
lớn, bạn bè và cuối cùng nhằm vào bản thân, thiết kế nhân cách của mình, thiết kế
tương lai của mình với ý đồ thực hiện những ý định, mục đích, nhiệm vụ… một cách
độc lập.
Đây cũng là lứa tuổi có khả năng biện luận tốt hơn, hành vi và thái độ của các em
có tác động và ảnh hưởng tới cả những người ít tuổi hơ
n và lớn tuổi hơn.
3.3. Địa bàn nghiên cứu
3.3.1. Điều kiện tự nhiên
Cần Giờ là một trong 5 huyện ngoại thành của TP HCM, nằm về hướng Đông
Nam, cách trung tâm thành phố khoảng 50 km theo đường chim bay, có hơn 20 km bờ
biển với các cửa sông lớn của các con sông Lòng Tàu, Thị Vải, Gò Gia,…
H
ình 2. Một góc khu dự trữ sinh quyển Cần Giờ
(Nguồn:www.rmcst.gov.vn/NewsDetails.aspx?i=8
4
6
)

Hình 1. Bản đồ hành chính huyện Cần Giờ
(Nguồn:www.anhso.net/aha/photo
/

môi trường, TP HCM đứng thứ 5 trong 10 tỉnh/thành phố bị ảnh hưởng nhiều nhất do
biến đổi khí hậu tại Việt Nam và là 1 trong 10 thành phố trên thế giới chịu ảnh hưởng
nặng nề nhất của BĐKH. Nếu nước biển dâng 1m thì 43% (tương đương 862km
2
) diện
tích thành phố sẽ bị ngập, mà chủ yếu là những vùng trũng thấp, gần biển như huyện
Nhà Bè, huyện Cần Giờ… Trong đó, Cần Giờ là nơi chịu ảnh hưởng của BĐKH ở mức
4.
Cần Giờ là một khu vực hết sức nhạy cảm với những ảnh hưởng của BĐKH do
có đường bờ biển dài, tiếp giáp với nhiề
u cửa sông lớn, được xem là khu vực “bờ đê”
đối với thành phố và các tỉnh lân cận. Vùng này lại có đặc thù nổi bật là đất phèn và đất
mặn chiếm diện tích khá lớn, kinh tế xã hội còn gặp nhiều khó khăn, nhân dân chủ yếu
sống nhờ vào hoạt động nông, ngư nghiệp. Vì vậy, nếu không có những biện pháp kịp
thời ứng phó với những tác động của BĐKH thì Cần Giờ có thể
sẽ là khu vực bị ảnh
hưởng nghiêm trọng nhất của thành phố, đặc biệt là khi nước biển dâng.
3.4. Thực tế giáo dục BĐKH cho học sinh THCS trên địa bàn huyện Cần Giờ
Chúng tôi đã tiến hành khảo sát trên 912 đối tượng (Thuộc: Trường THCS Bình
Khánh, Trường THCS Cần Thạnh, Trường THCS Lý Nhơn, Trường THCS Tam Thôn
Hiệp) trong thời gian từ 24 đến 27-01-2011.
3.4.1. Hoạt động giáo dục từ nhà trường
Qua kh
ảo sát và xử lí số liệu thực tế, chúng tôi đã thu được những số liệu dưới
đây:
Năm học 2010 – 2011

251
Bảng 1. Thống kê hoạt động giáo dục BĐKH trong nhà trường
Phổ biến

khóa
95 10.4% 132 14.5% 573 62.8% 112 12.3%
Tham gia các cuộc
thi có liên quan
54 6.0% 153 16.8% 557 61.0% 148 16.2%
(Nguồn: khảo sát thực tế)
3.4.1.1. Thông qua các tiết giảng dạy trên lớp
Giờ học trên lớp là thời gian quan trọng để giáo viên cung cấp thông tin cho học
sinh thông qua các môn học. Tuy nhiên, thời gian cho nội dung bài học không đủ, nên
phần lồng ghép các thông tin về BĐKH rất hạn chế, thậm chí không đưa vào.
Qua khảo sát ý kiến, có đến 71.2% học sinh trả lời rằng các thầy cô ít khi đề cập
đến vấn đề giáo dục BĐKH trong quá trình giảng dạ
y trên lớp.
3.4.1.2. Thông qua các tiết sinh hoạt ngoài giờ lên lớp
Trong những năm gần đây, tiết hoạt động ngoài giờ lên lớp (HĐNGLL) được
nhiều trường thực hiện nhưng chưa linh động trong quá trình tổ chức, hướng dẫn cho
học sinh, nội dung chủ yếu xoay quanh các chủ đề về lịch sử, truyền thống, đạo đức,
pháp luật,… Chủ đề môi trường cũng được lồ
ng ghép nhưng nội dung kiến thức còn
quá chung chung, chưa định hướng vào một khía cạnh nhất định.
Có 44% học sinh trả lời thường tham gia HĐNGLL với chủ đề “Biến đổi khí
hậu”.
3.4.1.3. Thông qua giờ chào cờ, tiết sinh hoạt chủ nhiệm
Thời gian dành cho những tiết này có giới hạn. Vì vậy, có tới 74.6% học sinh trả
lời ít khi nghe nhắc đến vấn đề BĐKH trong những tiết này.
3.4.1.4.
Thông qua các hoạt động ngoại khóa, tham quan thực tế
Cần Giờ là khu vực giáp biển, có hệ sinh thái rừng ngập mặn, là một trong những
“trợ thủ đắc lực” giúp chống lại những hậu quả của BĐKH. Tuy nhiên, chỉ có 24.9% số
học sinh trả lời thường được tham gia các hoạt động ngoại khóa, tham quan thực tế.

trung bình
Ít phổ biến
Rất hiếm hoặc
không có

Mức độ

Nội dung
Số
lượng
Tỉ lệ
Số
lượng
Tỉ lệ
Số
lượng
Tỉ lệ
Số
lượng
Tỉ lệ
Sự quan tâm của gia
đình đến vấn đề
BĐKH
73 8.0% 308 33.7% 453 49.7% 78 8.6%
Gia đình cung cấp tài
liệu, hướng dẫn xem
các chương trình về
BĐKH
28 3.0% 59 6.5% 254 27.9% 571 62.6%
Gia đình yêu cầu tìm

Ít phổ biến
Rất hiếm hoặc
không có

Mức độ

Nội dung
Số
lượng
Tỉ lệ
Số
lượng
Tỉ lệ
Số
lượng
Tỉ lệ
Số
lượng
Tỉ lệ
Được cán bộ các ban
ngành tuyên truyền
8 0.9% 12 1.3% 746 81.8% 146 16%
Gia đình được cung cấp
thông tin chuyển đổi cây
trồng, vật nuôi do
BĐKH
4 0.4% 205 22.4% 545 59.7% 160 17.5%
Sử dụng các phương tiện
thông tin đại chúng tìm
hiểu BĐKH

4. Đề xuất một số giải pháp giáo dục BĐKH cho học sinh
Hoạt động giáo dục là mộ
t trong những công cụ hữu hiệu nhất giúp các em học
sinh, gia đình và cộng đồng có những thông tin hữu ích nhất về BĐKH cũng như ảnh
hưởng của nó đến đời sống và sản xuất.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy việc giáo dục BĐKH cho học sinh, đặc biệt là học
sinh THCS hiện nay vẫn mang tính ban đầu, chưa có sự phổ biến sâu rộng đến tất cả
các đối tượng. Đ
iều này có thể do nhiều nguyên nhân cả khách quan và chủ quan. Tuy
vậy, cái chính vẫn là do phương pháp và hình thức tổ chức còn nhiều hạn chế, đa số
mang tính rập khuôn, nặng về lí thuyết cũng như chưa có sự quan tâm đúng mức. Bên
cạnh đó, đội ngũ giáo viên vẫn chưa được tập huấn đầy đủ về vấn đề BĐKH, hạn chế
khả năng truyền tải thông tin đến h
ọc sinh.
Thông qua thực trạng khảo sát điều tra, chúng tôi xin đề xuất một số giải pháp
sau:
 Cần có sự tổ chức, phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và xã hội.
 Các trường học cần đẩy mạnh công tác giáo dục cho học sinh thông qua lồng
ghép vào giảng dạy, sinh hoạt dưới cờ, HĐNGLL, các cuộc thi về BĐKH.
 Tăng cường các hoạt động thự
c tế, tham quan, thực địa.
 Tổ chức các lớp tập huấn cho giáo viên về BĐKH.
 Các tổ chức như Đội thiếu niên, Đoàn thanh niên,… cần đẩy mạnh hoạt động
tuyên truyền thông qua các buổi sinh hoạt, giao lưu, văn nghệ.
 Lập ra các trang thông tin, chương trình truyền thanh, truyền hình, các tạp chí
về chuyên đề BĐKH.
 Nâng cao đời sống kinh tế, vật chất và tinh thần cho người dân, tạ
o điều kiện
cho các em có thời gian tham gia vào các hoạt động cộng đồng, tập thể.
Trong quá trình nghiên cứu để tìm ra phương pháp đưa giáo dục BĐKH đến gần

ử nghiệm thành công tại trường THCS Kiến Hưng (Hà
Nội). Tháng 7-2011, trường sẽ nhận được số tiền tài trợ là 262 triệu đồng cho việc thực
hiện mở rộng dự án.
Hy vọng với những thành công ban đầu của mô hình thử nghiệm trong việc giáo
dục BĐKH thông qua các đề toán, trong thời gian tới tất cả sẽ được tập hợp thành một
tài liệu phổ biến cho 63 tỉnh thành còn lại và nhân rộng thành m
ột mô hình chung.
Trên đây chỉ là những ý kiến nhỏ và một vài giải pháp của nhóm nghiên cứu
chúng tôi. Những giải pháp này có thể chưa được trau chuốt về mặt từ ngữ, nhưng với
vị trí là một sinh viên khoa Địa lí, là các thầy cô giáo trong tương lai, chúng tôi hy
vọng rằng có thể góp một ý tưởng nhỏ để các nhà giáo dục và các chuyên gia môi
trường sẽ có cái nhìn tổng quan và thực tiễn hơn, từ đó có những giải pháp phù hợp
nhằm nâng cao, phát triể
n công tác giáo dục BĐKH. Đây chính là nội dung trọng tâm
mà chúng tôi hướng đến trong đề tài nghiên cứu này.
5. Kết luận
Công tác giáo dục BĐKH còn hạn chế như bình dầu làm cho ngọn lửa tác động
của nó ngày càng cháy lớn với sức phá huỷ không thể lường trước. Công tác giáo dục
BĐKH cho học sinh THCS trên địa bàn huyện Cần Giờ vẫn chưa được quan tâm đúng
mức. Các em vẫn chưa thể hình dung được những gì phải
đối mặt trong tương lai do
BĐKH gây ra cũng như chưa thể hình thành được ý thức cần phải làm gì để giảm đi
những tác động ấy. Hy vọng qua bài nghiên cứu, trong thời gian tới, những nhu cầu
Kỷ yếu Hội nghị sinh viên NCKH

256
chính đáng này của các em sẽ được đáp ứng tốt hơn và công tác giáo dục BĐKH cho
học sinh THCS sẽ hiệu quả hơn.

TÀI LIỆU THAM KHẢO