Phần A: Lời giới thiệu
Quan hệ thơng mại Viêt - Mỹ là một nhân tố rất quan trọng trong tổng
thể quan hệ Việt - Mỹ kể từ sau kết thúc chiến tranh Việt Nam. Bình thờng
hoá quan hệ Thơng mại Việt Nam - Hoa Kỳ, đàm phán và ký kết Hiệp định
thơng mại là chủ trơng quan trọng và nhất quán của Đảng và nhà nớc ta về
mở rộng, đa dạng hoá, đa phơng hoá quan hệ đối ngoại nhằm thực hiện
nhiệm vụ do Nghị quyết Trung ơng 4 ( khoá VIII ) đã đề ra Giữ vững độc
lập tự chủ đi đôi với mở rộng hợp tác quốc tế, động viên cao độ nguồn lực
trong nớc là chính đi đôi với tranh thủ tối đa với nguồn lực bên ngoài, xây
dựng một nền kinh tế mở, hội nhập khu vực và thế giới và phải Tiến hành
khẩn trơng, vững chắc việc đàm phán Hiệp định thơng mại với Hoa Kỳ, gia
nhập APEC, WTO. Có kế hoạch cụ thể để chủ động thực hiện cam kết trong
khuôn khổ AFTA. Giữ vững và mở rộng thị trờng đã tạo lập đợc với các liên
minh Châu Âu, khôi phục thị trờng Nga và các nớc Đông Âu; phát triển quan
hệ chính ngạch với Trung Quốc; tăng cờng quan hệ buôn bán, hợp tác với ấn
Độ; mở rộng thị trờng Mỹ, đẩy mạnh việc tìm thị trờng mới ở Trung Cận
Đông, Châu Phi, Mỹ La tinh.
Kể từ lúc Việt Nam áp dụng chính sách mở cửa nền kinh tế, quan hệ
thơng mại song phơng giữa Việt Nam và các quốc gia trên thế giới đợc cải
thiện và xúc tiến theo chiều hớng tích cực với tốc đọ cực nhanh. Nhng phải
đến tháng bảy năm 1995, khi Việt Nam và Mỹ thiết lập quan hệ ngoại giao,
hoạt động kinh tế đợc thúc đẩy mạnh mẽ hơn theo định của Đảng Cộng Sản
Việt Nam, một định hớng đúng đắn giúp Việt Nam cải thiện đáng kể về mọi
mặt của nền kinh tế. Quan hệ ngoại giao đợc thiêt lập với Mỹ là cơ sở bảo
đảm thiện chí của Việt Nam muốn xây dựng một nền kinh tế trên cơ sở một
luật chơi bình đẳng với các nớc, là cam kết tôn trọng thực hiện quyền và
nghĩa vụ của một chủ thể của luật quốc tế, hợp tác chặt chẽ với các định chế
quốc tế quan trọng nh ngân hàng Thế giới, Quỹ Tiền tệ Quốc tế ngoài những
hợp tác kinh tế đa phơng khác nh gia nhập Hiệp hội Quốc gia Đông Nam á,
- 1 -
Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu á - Thái Bình Dơng. Tất cả các động thái

sản lãnh đạo hay những tổ chức lãnh đạo phong trào cộng sản quốc tế. Tổng
thống Truman đã chính thức thu hồi đãi ngộ tối huệ quốc của tất cả các nớc
có nền kinh tế phi thị trờng trừ Nam T. Lệnh này đợc ban hành vào năm 1951
áp dụng cho Cămpuchia, Lào, Việt Nam và những nớc thuộc phe xã hội chủ
nghĩa. Năm 1962, lệnh này đợc sửa đổi và đến năm 1974 đợc viết lại thành
Luật Jackson - Vanik có một điểm khác biệt quan trọng với luật đầu tiên là
thêm vào một điều kiện mới về tự do di c. Luật Jackson - Vanik tiếp tục đặt
điều kiện dành quy chế tối huệ quốc cho một số nơc dựa trên chế độ tự do di
c và chính sách đối với vấn đề nhân quyền và dân chủ của nớc đó.
Chính sách cấm vận đợc Hoa Kỳ sử dụng rất triệt để chống Việt Nam.
Luật đặc biệt 301 USTR tiến hành điều tra và cấm vận đối với những nớc vi
phạm quyền sở hữu trí ttuệ của Hoa Kỳ. Việt Nam là nớc bị Hoa Kỳ liệt vào
danh sách những nớc cần theo dõi. Mãi đến tháng 2 năm 1994 thì Việt
Nam mới đợc dỡ bỏ cấm vận thơng mại.
2. Quan hệ thơng mại Việt- Mỹ từ sau khi bình thờng hoá quan hệ
2.1. Tình hình trao đổi thơng mại giữa hai nớc
Từ năm 1993, Việt Nam đã chủ động từng bớc bình thờng hoá quan hệ
với Hoa Kỳ. Với sự tiến triển quan hệ chính trị Việt - Mỹ, Hoa Kỳ đã phải
xoá bỏ cấm vận kinh tế chống Việt Nam ngày 3/2/1994. Hai nớc thiết lập
quan hệ ngoai giao ở cấp đại sứ ngày 12/7/1995 và từ tháng 09/1996 hai bên
bắt đầu xúc tiến đàm phán hiệp định thơng mại để có thể đi đến bình thờng
hoá toàn diện với Hoa Kỳ. Tuy nhiên, việc bình thờng quan hệ Việt - Mỹ bị
chi phối bởi tính phức tạp của hai yếu tố đặc biệt:
- Yếu tố thứ nhất là dù ít hay nhiều thì quan hệ chính trị giữa Việt
Nam và Hoa Kỳ tiếp tục bị ảnh hởng sâu sắc bởi chiến tranh và hậu
- 3 -
quả nặng nề kèm theo hội chứng dai dẳng của nó. Do đó, mặc dù
quan hệ ngoại giao giũa hai nớc đã đợc bình thờng thì việc bình
thờng hoàn toàn trong quan hệ hai nớc trong thời gian ngắn sắp tới
là điều không thực tế.

Nam bị xếp vào nấc thứ 6 cùng với Apganixtan, Cu Ba, Lào, CHDCND Triều
Tiên và Việt Nam ký hiệp định thơng mại theo Luật Jackson - Vanick và đợc
quốc hội thông qua thì sẽ xếp vào nấc thứ 5. Việt Nam sẽ đợc hởng u đãi theo
nấc thứ 4 nếu đợc bãi bỏ không áp dụng Luật Jackson - Vanick tức là quốc
hội ban hành luật dành đãi ngộ tối huệ quốc lâu dài và có thể dành đợc đãi
ngộ u đãi đặc biệt theo chơng trình GSP sau khi đã đạt đợc đãi ngộ tối huệ
quốc có điều kiện.
Từ năm 1994, giá trị trao đổi thơng mại giữa Việt Nam và Hoa Kỳ đã
tăng đáng kể:
-1994: tổng kim ngạch xuất khẩu - nhập khẩu 222,765 triệu USD
( trong đó Việt Nam 50,541 triệu USD, Hoa Kỳ 172,224 triệu
USD ).
- 1995: 451,827 triệu USD ( tơng ứng 18,967 triệu USD và 252,860
triệu USD ).
- 1996: 935,084 triệu USD ( tơng ứng 319,037 triệu USD và
616,047 triệu USD).
- Đến nay kim ngạch xuất khẩu - nhập khẩu Việt Nam - Hoa Kỳ đã
vợt quá con số 1 tỷ USD/hàng năm.
Nh vậy, bình thờng hoá quan hệ Việt - Mỹ đã làm cho việc trao đổi th-
ơng mại tăng đáng kể. Đấy là cha kể nó đã tạo điều kiện cho các nhà đầu t
Hoa Kỳ xúc tiến một loạt các dự án đầu t trong nhiều nhiều lĩnh vực khác
nhau. Trong số các sản phẩm hiện nay của Việt Nam đợc xuất sang Hoa Kỳ
thì 30 mặt hàng đợc hởng mức thuế u đãi mặc dù Việt Nam đợc cha đợc h-
ởng chế độ đãi ngộ tối huệ quốc, có chỗ đứng khá vững chắc tại thị trờng
Hoa Kỳ. Nếu những mặt hàng hiện nay còn đang bị áp dụng mức thuế suất
cao (phân biệt đối xử ) mà đợc hởng chế độ đãi ngộ tối huệ quốc thì có thể
- 5 -