HƯỚNG DẪN HỌC TẬP VÀ LÀM BÀI THI MÔN LỊCH SỬ
Để làm tốt các bài thi tốt nghiệp THPT cũng như thi tuyển sinh đại học và
cao đẳng môn Lịch sử, học sinh cần phải chú ý một số điểm sau:
1. Yêu cầu đầu tiên là học sinh phải đọc kĩ và hiểu rõ câu hỏi của đề thi:
Khi trình bày theo tiến trình lịch sử, học sinh cần lưu ý những vấn đề cơ bản, nổi
bật của một sự kiện, giai đoạn, thời kì lịch sử. Các đề thi thường được xác định trên
cơ sở một chủ điểm và đòi hỏi học sinh phải giải quyết một số vấn đề có liên quan.
Ví dụ, câu hỏi : "Trên cơ sở trình bày sự đúng đắn, sáng tạo của bản Chính
cương vắn tắt, Sách lược vắn tắt, bằng thực tiễn cách mạng Việt Nam từ năm 1930
đến năm1945, hãy chứng minh sự đúng đắn, sáng tạo của bản Cương lĩnh đó".
Để hiểu loại đề thi có tính khái quát trên cơ sở cụ thể, các em cần phải đọc kĩ
đề, phải nhận thấy rằng, yêu cầu của câu hỏi gồm 2 nội dung phải trả lời : thứ nhất
là nội dung của bản Chính cương vắn tắt và Sách lược vắn tắt, không chỉ trình bày
nội dung một cách đơn thuần mà phải làm rõ sự đúng đắn, sáng tạo của bản Chính
cương ; thứ hai là phải bằng thực tiễn cách mạng Việt Nam trong những năm 1930
1945 để chứng minh sự đúng đắn, sáng tạo của bản Chính cương. Vấn đề đặt
ra ở đây là không phải trình bày chi tiết, cụ thể tất cả các sự kiện lịch sử Việt Nam
trong giai đoạn 1930 1945 mà cần chọn những sự kiện tiêu biểu để chứng
minh cho sự đúng đắn của bản Chính cương đó.
Học sinh cần lưu ý rèn, đọc đề thi, lại cần chú ý đến một số điểm có ý nghĩa
quan trọng, nhưng thường bị bỏ qua. Ví dụ, đề thi : "Lập bảng thống kê các sự
kiện cơ bản của lịch sử thế giới có liên quan, ảnh hưởng đến lịch sử Việt Nam từ
năm 1930 đến năm 1945". Vấn đề đặt ra ở đây là không phải trình bày tất cả
những sự kiện lịch sử thế giới trong giai đoạn 1930 1945 mà cần phải chọn
những sự kiện lịch sử thế giới cơ bản nhưng phải có liên quan và ảnh hưởng đến
sự phát triển của lịch sử Việt Nam. Ví dụ, Bản chỉ thị của Quốc tế Cộng sản về
việc thống nhất các tổ chức cộng sản ở Đông Dương, hàng loạt các đảng cộng sản
trên thế giới được thành lập (Đảng Cộng sản Pháp − 1920, Đảng Cộng sản Trung
Quốc − 1921 ), tác động của cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới 1929 1933
đến Đông Dương, sự hình thành chủ nghĩa phát xít, chủ trương của Quốc tế Cộng
sản trước tình hình mới

được ít điểm).
Đối với từng câu hỏi, học sinh ghi rõ những vấn đề cơ bản nào được trình
bày, những sự kiện nào không thể thiếu được khi làm bài. Điều này giúp học sinh
không lúng túng, không bị động về thời gian, lúc đầu thì viết dài dòng, quá đi vào
chi tiết còn những câu sau thời gian không còn, vội vàng làm cho xong, làm thiếu
hay có nhiều sai sót. Ví dụ, đối với câu hỏi "Nguồn gốc và thành tựu chủ yếu của
cách mạng khoa học công nghệ và ảnh hưởng của nó đối với sự phát triển của
nhân loại", thí sinh ghi rõ trong đề cương cần phải tập trung giải quyết từng vấn
đề: Nguồn gốc, thành tựu, ảnh hưởng của cuộc cách mạng khoa học công nghệ
2
và mỗi vấn đề cần nêu những sự kiện chủ yếu để chứng minh. Có một đề cương sơ
lược như vậy, thí sinh sẽ chủ động, bình tĩnh khi làm bài, đảm bảo thực hiện tất cả
các câu hỏi, với đầy đủ nội dung, phù hợp với yêu cầu của đề thi.
3. Nắm vững nội dung lịch sử là yêu cầu quan trọng bậc nhất để đạt được kết
quả thi.
Việc nắm vững nội dung lịch sử để làm bài thi không phải chỉ là ghi nhớ sự
kiện, dù đây là điều kiện đầu tiên, không thể thiếu khi học lịch sử cũng như học
bất cứ môn học nào. Cần phải biết, ghi nhớ sự kiện chính xác, cơ bản khi làm bài.
Điều chủ yếu không phải là học thuộc lòng sự kiện, nhồi nhét, chất đống tài liệu,
biến các em trở thành những nhà "thông thái" không cần thiết mà phải có phương
pháp tiếp cận, ghi nhớ tài liệu, sự kiện để hiểu. Trước hết, cần nắm được kiến thức
cơ bản của chương trình học.
Kiến thức thi tốt nghiệp THPT và thi tuyển sinh đại học chủ yếu là thuộc
chương trình lớp 12 Trung học phổ thông, nhưng do yêu cầu của việc học lịch sử
đối với kì thi tuyển sinh vào các trường cao đẳng và đại học, thí sinh cần phải nắm
hệ thống kiến thức có liên quan đến một chủ đề nào đó. Ví dụ, khi đi sâu vào cuộc
kháng chiến chống thực dân Pháp, cuộc kháng chiến chống Mĩ, cứu nước, thí sinh
cần phải nắm vững các vấn đề có liên quan đã học, như : truyền thống đánh giặc,
cứu nước của nhân dân Việt Nam ; nghệ thuật quân sự của ông cha, kết quả tất yếu
của chiến tranh

kiện lịch sử, chứ không phải là những kiến thức của một lĩnh vực khoa học chuyên
sâu. Các kiến thức này chỉ nhằm làm sáng tỏ thêm thời kì lịch sử đang học.
Kết quả, thành công của một bài thi không chỉ giới hạn ở việc nắm vững nội
dung, tuy đây là một điều kiện rất quan trọng, mà còn ở phương pháp học tập, làm
bài. Không ít thí sinh, trong các kì thi học sinh giỏi, thi tốt nghiệp lớp 12, các kì
tuyển sinh vào trường cao đẳng và đại học tuy thuộc bài nhưng vẫn không đạt
được điểm cao là do thiếu phương pháp học tập, làm bài một cách thông minh, chủ
động. Trong khi trình bày về việc nắm yêu cầu đề thi, đọc đề cương, xác định nội
dung kiến thức cơ bản khi làm bài, chúng tôi đã đề cập, nhấn mạnh đến phương
pháp học tập và làm bài. Tuy nhiên, cũng cần hệ thống một số điểm chủ yếu để
nhớ và thực hiện tốt.
Trước hết, cần có quan niệm đúng về phương pháp học tập lịch sử. Học lịch
sử không phải chỉ nhớ, thuộc lòng mà phải hiểu. Cũng như các môn khác, học tập
lịch sử cũng đòi hỏi sự thông minh, phải có tư duy, phải làm các loại bài tập, thực
hành. Như đã nói, trên cơ sở nắm vững kiến thức cơ bản, cần phải phát hiện các
vấn đề có thể gặp, có điều kiện và bản lĩnh giải quyết bất cứ đề thi nào trong
khuôn khổ của chương trình thi, phù hợp với trình độ thí sinh. Đặt "tình huống có
vấn đề" là một yêu cầu của việc học tập tích cực, thông minh, sáng tạo, dưới dạng
giả định các câu hỏi, những khía cạnh có thể gặp trong các bài thi, để chủ động
trong giải quyết bất cứ đề nào.
4
Việc tổng kết vấn đề đã học theo trình tự diễn ra các sự kiện và các sự kiện
xảy ra cùng một thời gian là yêu cầu cần thiết để hiểu rõ sự phát triển của các sự
kiện lịch sử, hay so sánh các sự kiện để rút ra bản chất, bài học kinh nghiệm lịch
sử, mối liên hệ giữa quá khứ với hiện tại và đoán định sự phát triển tương lai.
Rèn luyện phương pháp giải quyết các loại bài tập (các loại đề thi) lịch sử
cũng là một vấn đề cần được chú ý. Bởi vì, trong việc đổi mới phương pháp dạy
học, việc kiểm tra, thi cử, đánh giá được thực hiện với nhiều hình thức phong phú
chứ không chỉ giới hạn chủ yếu ở các đề thi chỉ đòi hỏi học thuộc hay tự luận.
Trước mắt, cần rèn luyện các loại bài tập, như :

tình trạng học sinh trình bày quá dài dòng, sáo rỗng không rõ ý dẫn đến việc người
chấm đọc không thấy toát lên được những ý cơ bản so với đáp án, hoặc hướng dẫn
chấm, do đó không có điểm hoặc với số điểm rất thấp chỉ chiểm 20 50% số điểm
của đáp án. Mặt khác, thí sinh không nên quá "sa lầy" đầu tư quá nhiều thời gian
vào làm phần mở bài cho thật hay, "thật kêu" vì trong đáp án phần mở bài không
hề có điểm, dẫn đến hậu quả là mất nhiều thời gian vào đây không còn đủ thời
gian để làm những câu hỏi khác, mà chỉ cần nêu ngắn gọn những nội dung cần
phải giải quyết theo yêu cầu của câu hỏi khoảng từ 5 đến 7 dòng.
6