HC VIN CHNH TR QUC GIA H CH MINH
ON CễNG MN
Vấn đề xây dựng quan hệ sản xuất phù hợp
với trình độ phát triển của lực lợng sản xuất
trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa
ở Đà Nẵng hiện nay
LUN N TIN S TRIT HC
H NI - 2014
HC VIN CHNH TR QUC GIA H CH MINH
ON CễNG MN
Vấn đề xây dựng quan hệ sản xuất phù hợp
với trình độ phát triển của lực lợng sản xuất
trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa
ở Đà Nẵng hiện nay
Chuyờn ngnh : Ch ngha duy vt bin chng
v Ch ngha duy vt lch s
Mó s : 62 22 80 05
LUN N TIN S TRIT HC
Ng i h ng d n khoa h c: 1. PGS, TS NGUYN HNG SN
2. PGS, TS V HNG SN
H NI - 2014
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của
riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận án là trung thực.
Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai
công bố trong bất kỳ công trình nào khác.
TÁC GIẢ LUẬN ÁN
Đoàn Công Mẫn
MỤC LỤC
Trang
MỞ ĐẦU 1
4.1. Định hướng xây dựng quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực
lượng sản xuất trong quá trình đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở Đà
Nẵng hiện nay 115
4.2. Một số giải pháp cơ bản nhằm xây dựng quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ
phát triển của lực lượng sản xuất trong quá trình đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện
đại hoá ở Đà Nẵng hiện nay 121
KẾT LUẬN 151
CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HC CA TÁC GI Ã CÔNG B LIÊN QUAN
ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 153
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 154
DANH MỤC NHỮNG CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN
CNH, HĐH : Công nghiệp hóa, hiện đại hóa
CNXH : Chủ nghĩa xã hội
DNNN : Doanh nghiệp nhà nước
FDI : Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài
GDP : Tổng sản phẩm nội địa
LLSX : Lực lượng sản xuất
QHSX : Quan hệ sản xuất
TNHH MTV : Trách nhiệm hữu hạn một thành viên
XHCN : Xã hội chủ nghĩa
1
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Trong học thuyết hình thái kinh tế - xã hội của chủ nghĩa Mác, quy
luật quan hệ sản xuất (QHSX) phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng
sản xuất (LLSX) chiếm vị trí đặc biệt quan trọng, là cơ sở lý luận, thế giới
quan và phương pháp luận khoa học trong nhận thức và cải tạo xã hội.
Đối với nước ta, trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (CNXH),
việc xây dựng QHSX phù hợp với trình độ phát triển của LLSX là một trong
những vấn đề quan trọng trong đường lối phát triển kinh tế - xã hội của Đảng
chế độ phân phối còn nhiều bất hợp lý, phân hoá xã hội tăng lên" [31, tr.178].
Nguyên nhân của những hạn chế đó, trước hết là có nguyên nhân
khách quan, do quá trình xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng XHCN
ở nước ta vẫn còn mới mẻ, vừa làm vừa tìm tòi, rút kinh nghiệm để đổi mới
và phát triển; do tác động của khủng hoảng tài chính và sự suy thoái kinh tế
thế giới. Nhưng, như nhận định của Đảng ta, trực tiếp và quyết định nhất vẫn
là nguyên nhân chủ quan: "Tư duy phát triển kinh tế - xã hội và phương thức
lãnh đạo của Đảng chậm đổi mới, chưa đáp ứng kịp yêu cầu phát triển đất
nước", "Nhận thức trên nhiều vấn đề cụ thể của công cuộc đổi mới còn hạn
chế, thiếu thống nhất" [31, tr.94] và tổ chức thực hiện vẫn là khâu yếu.
Ở Đà Nẵng, sau gần 30 năm xây dựng và phát triển, nhất là trong nhiệm
kỳ Đại hội Đảng bộ lần thứ XIX (2005 - 2010), Đảng bộ, chính quyền và
nhân dân thành phố đã đoàn kết, nỗ lực phấn đấu đạt được những thành tựu to
lớn về kinh tế - xã hội. Kinh tế phát triển tương đối toàn diện, đạt tốc độ tăng
trưởng khá; hiệu quả và sức cạnh tranh được nâng lên. Cơ cấu thành phần
kinh tế chuyển biến tích cực. Công tác sắp xếp, đổi mới doanh nghiệp nhà
nước (DNNN) địa phương được chú trọng và đang tiếp tục phát triển. Kinh tế
tập thể có bước phát triển trong lĩnh vực công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp,
thương mại, vận tải. Khu vực kinh tế dân doanh và kinh tế có vốn đầu tư nước
ngoài ngày càng đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế của thành phố.
3
Nguyên nhân đạt được những thành tựu to lớn này có nhiều mặt,
trong đó có nguyên nhân quan trọng là Đảng bộ và chính quyền Đà Nẵng đã
quán triệt, vận dụng sáng tạo đường lối CNH, HĐH và chủ trương phát triển
nền kinh tế thị trường định hướng XHCN của Đảng. Trong xây dựng QHSX,
lãnh đạo thành phố đã có chủ trương, chính sách đổi mới quan hệ sở hữu, tổ
chức quản lý sản xuất và phân phối trong các thành phần kinh tế ngày càng
phù hợp hơn với trình độ phát triển của LLSX. Như Đại hội Đảng bộ lần thứ
XX đã chỉ ra: Đường lối đổi mới của Đảng; sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo
của Trung ương; sự phối hợp, hỗ trợ của các bộ, ban, ngành; cùng với nhiều
Trên cơ sở phân tích thực trạng nhận thức và vận dụng xây dựng
QHSX phù hợp với trình độ phát triển của LLSX trong quá trình CNH,
HĐH ở Đà Nẵng thời kỳ đổi mới, luận án nêu lên định hướng và đề xuất
một số giải pháp cơ bản nhằm xây dựng QHSX phù hợp với trình độ phát
triển của LLSX trong quá trình đẩy mạnh CNH, HĐH ở Đà Nẵng hiện nay.
2.2. Nhiệ m vụ
Nêu lên thực chất nội dung của quy luật QHSX phù hợp với trình
độ phát triển của LLSX.
Phân tích, làm rõ những quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về
xây dựng QHSX phù hợp với trình độ phát triển của LLSX trong quá trình
CNH, HĐH ở nước ta thời kỳ đổi mới.
Phân tích, đánh giá thực trạng xây dựng QHSX phù hợp với trình độ
phát triển của LLSX trong quá trình CNH, HĐH và nêu lên một số vấn đề đặt
ra từ thực trạng đó ở Đà Nẵng hiện nay.
Đề xuất định hướng và một số giải pháp cơ bản nhằm bảo đảm xây
dựng QHSX phù hợp với trình độ phát triển của LLSX trong quá trình đẩy
mạnh CNH, HĐH ở Đà Nẵng hiện nay.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án
Đối tượng nghiên cứu: vấn đề xây dựng QHSX phù hợp với trình độ
phát triển của LLSX trong quá trình CNH, HĐH.
Phạm vi nghiên cứu: vấn đề xây dựng QHSX phù hợp với trình độ
phát triển của LLSX trong quá trình CNH, HĐH ở Đà Nẵng hiện nay.
5
4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
4.1. Cơ sở lý luậ n
Luận án nghiên cứu dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin
về quy luật QHSX phù hợp với trình độ phát triển của LLSX; tư tưởng Hồ
Chí Minh và những quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về xây dựng
QHSX phù hợp với trình độ phát triển của LLSX trong quá trình CNH, HĐH.
4.2. Phư ơ ng pháp nghiên cứ u
Trong quá trình đổi mới, vấn đề QHSX đã có rất nhiều công trình
nghiên cứu dưới những góc độ và phạm vi khác nhau. Nếu nghiên cứu dưới
góc độ ba mặt của QHSX, có thể nêu lên một số công trình của các tác giả:
Tác giả Phạm Thị Quý trong cuốn sách "Xây dựng và hoàn thiện
quan hệ sản xuất mới ở Việt Nam" [75], đã nêu lên nội dung cơ bản về quy
luật QHSX phù hợp với trình độ phát triển của LLSX theo quan điểm Mác
- Lênin, khái quát quá trình xây dựng QHSX XHCN ở nước ta thời kỳ 1955
- 1985. Đáng chú ý là tập trung phân tích thực trạng nhận thức và vận dụng
xây dựng và hoàn thiện từng bước QHSX thời kỳ đổi mới: quan hệ sở hữu
về tư liệu sản xuất, quan hệ tổ chức quản lý sản xuất và quan hệ phân phối
sản phẩm trong kinh tế nhà nước, kinh tế hợp tác, kinh tế tư bản nhà nước,
kinh tế cá thể, tiểu chủ, kinh tế tư bản tư nhân. Từ thực trạng về hạn chế
trong tác động của các QHSX đến sự phát triển LLSX và kinh tế - xã hội,
đưa ra các định hướng và giải pháp cơ bản nhằm tiếp tục xây dựng và hoàn
thiện QHSX mới trong các thành phần kinh tế ở nước ta hiện nay.
Khi bàn về lý luận và thực tiễn xây dựng QHSX gắn với việc giải
quyết vấn đề tiến bộ và công bằng xã hội ở nước ta trong quá trình đổi mới,
tác giả Lương Xuân Quỳ (Chủ biên) có cuốn sách "Xây dựng quan hệ sản
xuất định hướng xã hội chủ nghĩa và thực hiện tiến bộ công bằng xã hội ở
Việt Nam" [76]. Công trình đã làm rõ khái niệm QHSX, về tiến bộ và công
bằng xã hội, về mối quan hệ giữa xây dựng QHSX định hướng XHCN với
thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội, nêu lên nội dụng của QHSX định
hướng XHCN thể hiện trong quan hệ sở hữu, quan hệ quản lý và quan hệ
7
phân phối. Các tác giả đã phân tích những biến đổi về quan hệ sở hữu, quan
hệ tổ chức quản lý sản xuất và quan hệ phân phối trong các thành phần kinh
tế, nêu lên những thành tựu và hạn chế trong tác động của QHSX đến sự
biến đổi của LLSX, đến sự phát triển kinh tế - xã hội và đến việc thực hiện
tiến bộ, công bằng xã hội trong quá trình đổi mới ở nước ta. Từ thực trạng,
đề xuất phương hướng cơ bản của việc xây dựng và hoàn thiện QHSX là:
hiệu quả của vấn đề cải tạo và xây dựng QHSX mới. Đồng thời tác giả đã
phân tích làm rõ luận điểm của Đảng ta về xây dựng "quan hệ sản xuất tiến
bộ phù hợp" trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta.
Tác giả Trần Thành nghiên cứu về "Quan hệ sản xuất tiến bộ phù
hợp ở nước ta hiện nay" [83], đã nhấn mạnh đến vai trò của nhân tố chủ
quan trong việc nhận thức và vận dụng yêu cầu xây dựng QHSX trong phát
triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN theo hướng tiến bộ phù hợp
mà Đảng ta đã nêu lên trong Cương lĩnh bổ sung, phát triển năm 2011. Phân
tích làm rõ việc xây dựng QHSX tiến bộ phù hợp trong quan hệ sở hữu, tổ
chức quản lý và phân phối trên cơ sở vừa tôn trọng quy luật khách quan vừa
được sự định hướng và dẫn dắt bởi các nguyên tắc và bản chất của CNXH.
Theo tác giả, việc xây dựng QHSX theo hướng tiến bộ phù hợp là có thể
thực hiện được trong tất cả các thành phần kinh tế ở nước ta hiện nay.
Việc nghiên cứu QHSX trong nền kinh tế thị trường định hướng
XHCN không chỉ được các nhà khoa học tiếp cận ở ba mặt trên đây, mà còn
có nhiều tác giả nghiên cứu từng mặt một cách sâu hơn. Nếu nghiên cứu
QHSX dưới góc độ quan hệ sở hữu, có thể nêu những công trình sau:
Luận án tiến sĩ triết học của tác giả Nguyễn Văn Ngọc về "Quan hệ
biện chứng giữa các loại hình sở hữu trong nền kinh tế nhiều thành phần ở
Việt Nam hiện nay" [66]. Trên cơ sở lý luận về vị trí, vai trò của các hình
thức sở hữu và quan hệ biện chứng giữa chúng, tác giả đã khảo sát thực
trạng vận dụng các loại hình quan hệ sở hữu và mối quan hệ biện chứng giữa
9
các hình thức sở hữu, vạch ra tính tất yếu và động lực thúc đẩy LLSX phát
triển của các hình thức sở hữu trong nền kinh tế nhiều thành phần ở nước ta.
Qua thực trạng, nêu lên những vấn đề đặt ra: về mâu thuẫn giữa xu hướng
vận động của các hình thức sở hữu, về quan hệ đa dạng hóa các loại hình sở
hữu với việc giữ vững vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước. Đồng thời đề
xuất những giải pháp cơ bản nhằm thực hiện có hiệu quả các loại hình sở
hữu trong phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN hiện nay.
vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng
xã hội chủ nghĩa" [72]. Nội dung bài viết đã làm rõ những thuộc tính của sở
hữu nhà nước, về sự cần thiết và có thể giữ vai trò chủ đạo của kinh tế nhà
nước trong nền kinh tế nhiều thành phần. Tác giả đã nêu lên một số giải
pháp chủ yếu nhằm củng cố, tăng cường vai trò chủ đạo của thành phần kinh
tế này trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, như tập trung nắm
giữ những ngành, lĩnh vực then chốt của nền kinh tế, giải quyết mối quan hệ
giữa quyền sở hữu và sử dụng tư liệu sản xuất, đổi mới, đi đầu về ứng dụng
khoa học - công nghệ, tiếp tục sắp xếp lại và thực hiện cổ phần hoá DNNN,
nâng cao tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong sản xuất kinh doanh.
Tác giả Nguyễn Văn Thức trong cuốn sách "Sở hữu: lý luận và vận
dụng ở Việt Nam" [87], công trình này kết cấu làm ba chương:
Chương 1: Lý luận về sở hữu. Trình bày những quan điểm cơ bản
của C.Mác, Ph.Ăngghen và V.I.Lênin về quan hệ sở hữu; nêu lên những loại
hình sở hữu, hình thức sở hữu và mối quan hệ biện chứng giữa chúng.
Chương 2: Các loại hình sở hữu và vai trò của chúng đối với sự
phát triển kinh tế - xã hội ở Việt Nam hiện nay. Tác giả đã phân tích và
khẳng định tính tất yếu khách quan của sự tồn tại nhiều loại hình sở hữu và
đa dạng hóa sở hữu ở Việt Nam trong quá trình xây dựng CNXH. Nêu lên
và phân tích nhằm làm rõ vị trí, vai trò của các loại hình sở hữu, như sở
hữu nhà nước, sở hữu tập thể, sở hữu tư nhân và sở hữu của nhà đầu tư
nước ngoài đối với sự phát triển kinh tế - xã hội ở nước ta thời kỳ đổi mới.
11
Chương 3: Vấn đề cải tạo và xây dựng các loại hình sở hữu trong quá
trình chuyển sang kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Khẳng
định tính tất yếu của việc cải tạo các hình thức sở hữu, làm rõ cơ chế tác
động của các quan hệ sở hữu tới thị trường, nội dung cải tạo các hình thức
sở hữu, đổi mới chế độ sở hữu và định hướng XHCN. Đáng chú ý là tác giả
nêu lên một số nội dung chủ yếu của việc cải tạo và xây dựng các hình thức
sở hữu trong điều kiện phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN,
thành phần kinh tế trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN. Bằng các
số liệu cụ thể, các tác giả đã phân tích, làm rõ những kết quả đạt được, hạn
chế và nêu lên một số vấn đề đặt ra của việc đổi mới quan hệ sở hữu, tổ chức
quản lý sản xuất và phân phối trong các thành phần kinh tế ở nước ta.
Chương 3: Quan điểm, xu hướng và giải pháp đối với vấn đề sở hữu,
các thành phần kinh tế, các loại hình doanh nghiệp trong quá trình xây dựng
nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam. Khẳng định
sự phát triển đa dạng các hình thức sở hữu là xu hướng chủ đạo trong nền
kinh tế thị trường. Quy mô sở hữu nhà nước, sở hữu tư nhân, sở hữu có vốn
đầu tư nước ngoài sẽ ngày càng tăng lên và sự phát triển mạnh mẽ của loại
hình doanh nghiệp hỗn hợp. Hệ thống giải pháp nêu lên là tập trung vào việc
tiếp tục đổi mới vai trò quản lý của Nhà nước, hoàn thiện hệ thống pháp luật,
cải cách hành chính, đẩy mạnh xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế, kỹ thuật…
nhằm tạo lập môi trường sản xuất kinh doanh thuận lợi và bình đẳng cho các
hình thức sở hữu, các loại hình tổ chức kinh doanh tiếp tục phát triển.
Đối với vị trí và vai trò của kinh tế tư nhân, các tác giả Lương Minh
Cừ và Vũ Văn Thư có công trình "Sở hữu tư nhân và kinh tế tư nhân ở Việt
Nam hiện nay - một số nhận thức về lý luận và thực tiễn" [7]. Nội dung chủ
yếu của công trình này là trình bày nguồn gốc và đặc điểm của sở hữu tư nhân,
kinh tế tư nhân trong lịch sử phát triển xã hội và ở nước ta thời kỳ kế hoạch hóa
tập trung từ 1954 - 1985. Phân tích làm rõ nhận thức lý luận chung về bản chất,
vai trò, vị trí và động lực của sở hữu tư nhân, kinh tế tư nhân, chỉ ra tính tất yếu
13
của việc đa dạng hoá sở hữu tư nhân và nêu lên đặc điểm phát triển của sở hữu
tư nhân, kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước
ta. Để tiếp tục phát triển sở hữu tư nhân và kinh tế tư nhân, phải xây dựng nền
kinh tế thị trường định hướng XHCN, thực hiện CNH, HĐH là nhiệm vụ trung
tâm của thời kỳ quá độ lên CNXH, đồng thời từng bước xã hội hoá sở hữu tư
nhân, kinh tế tư nhân theo hướng phát triển các hình thức sở hữu hỗn hợp.
Bên cạnh đó, tác giả Nguyễn Thị Huyền có bài "Vai trò của sở hữu
Ngoài các công trình nghiên cứu theo các hướng trên, còn có một số
công trình của các tác giả đã đi sâu nghiên cứu QHSX dưới góc độ quan hệ
phân phối trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta, như:
Tác giả Nguyễn Công Nghiệp (Chủ biên) trong cuốn sách "Phân phối
trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa" [65]. Làm rõ lý
luận về phân phối và thực hiện quan hệ phân phối nhằm bảo đảm phát triển
kinh tế, thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội trong nền kinh tế thị trường
định hướng XHCN. Nêu lên một số kinh nghiệm phân phối nhằm khuyến
khích phát triển kinh tế và bảo đảm công bằng xã hội ở một số nước. Nổi bật
là phân tích làm rõ thực trạng nhận thức và vận dụng thực hiện quan hệ phân
phối ở nước ta trước và trong quá trình đổi mới. Qua đó, đề xuất một số
quan điểm và giải pháp hoàn thiện cơ chế nhằm bảo đảm phân phối và thực
hiện công bằng xã hội trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN.
Tác giả Vũ Thanh Sơn với "Tiếp tục hoàn thiện quan hệ phân phối
trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa dưới ánh sáng
Nghị quyết Đại hội XI của Đảng" [79], chỉ ra tính đa dạng của chủ thể phân
phối, khách thể phân phối và phương thức phân phối trong nền kinh tế thị
trường định hướng XHCN. Trên cơ sở phân tích những quan điểm của Đảng
tại Đại hội lần thứ XI về quan hệ phân phối, nêu lên những giải pháp cần
quán triệt trong thực tiễn, như: xây dựng môi trường phân phối phù hợp, tận
dụng những ưu thế cơ chế thị trường - khuyến khích làm giàu hợp pháp,
hoàn thiện cơ chế phi thị trường nhằm bảo đảm tiến bộ và công bằng xã hội,
tạo lập sự bình đẳng về cơ hội cho mỗi cá nhân trong xã hội, nâng cao hiệu
15
lực, hiệu quả của các công cụ, chính sách trong điều tiết quan hệ phân phối
và phân phối lại, xử lý cương quyết các hành vi phân phối bất hợp pháp.
Bài viết của Nguyễn Đức Luận về "Vấn đề phân phối sản phẩm trong
thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta hiện nay" [53], đã làm rõ
những quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về quan hệ phân phối và vai trò
của nó trong sản xuất vật chất, khái quát những quan điểm của Đảng ta về
trong quá trình CNH, HĐH ở nước ta đã được nhiều nhà khoa học quan tâm
nghiên cứu. Xuất phát từ mục tiêu, nhiệm vụ của luận án, tác giả đề cập đến
một số công trình nghiên cứu của các tác giả sau đây:
Luận án phó tiến sĩ khoa học triết học của Trương Hữu Hoàn về
"Quy luật phù hợp của quan hệ sản xuất với lực lượng sản xuất và vấn đề
nhận thức, vận dụng quy luật này ở một số nước xã hội chủ nghĩa" [42], đã
trình bày có hệ thống về khái niệm LLSX, QHSX và thực chất nội dung của
quy luật QHSX phù hợp với trình độ phát triển của LLSX theo quan điểm
Mác - xít. Qua việc phân tích thực trạng của sự nhận thức và vận dụng quy
luật này trong quá trình xây dựng CNXH ở các nước XHCN và ở Việt Nam
trong thời kỳ 1930 - 1995, đã nêu lên những vấn đề đặt ra đối với việc nhận
thức và vận dụng quy luật trong thời kỳ đổi mới ở nước ta. Trong đó, đáng
chú ý là tác giả phân tích làm rõ vấn đề không phải trải qua giai đoạn phát
triển tư bản chủ nghĩa và một số vấn đề định hướng XHCN ở nước ta.
Luận án phó tiến sĩ khoa học triết học của Nguyễn Trọng Tuấn về
"Nhận thức và vận dụng quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát
triển của lực lượng sản xuất trong nông nghiệp nước ta thời kỳ đổi mới"
[90]. Trên cơ sở trình bày quan hệ biện chứng giữa LLSX và QHSX, tác giả
vận dụng vào nghiên cứu thực trạng nhận thức và vận dụng trong lĩnh vực
nông nghiệp, chỉ ra những biểu hiện đặc thù và nêu lên những yêu cầu khách
quan đặt ra trong việc vận dụng quy luật này ở lĩnh vực nông nghiệp nước ta
thời kỳ đổi mới. Từ thực trạng hạn chế và một số yêu cầu đặt ra đó, đề xuất
những phương hướng và giải pháp cơ bản nhằm tiếp tục vận dụng có hiệu
quả quy luật này trong lĩnh vực nông nghiệp ở nước ta thời kỳ đổi mới.
17
Luận án phó tiến sĩ triết học của Bùi Chí Kiên nghiên cứu "Quy luật
về sự phù hợp của quan hệ sản xuất với tính chất và trình độ của lực lượng
sản xuất trong phát triển nền kinh tế hàng hóa theo định hướng xã hội chủ
nghĩa ở Lâm Đồng" [48], đã khái quát quy luật QHSX phù hợp với trình độ
phát triển của LLSX theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin. Qua sự vận
ý đổi mới cả về nhận thức và chỉ đạo thực hiện xây dựng QHSX phù hợp với
từng lĩnh vực, địa bàn; phát huy vai trò của các loại hình sở hữu, các loại
hình doanh nghiệp và chế độ phân phối phù hợp với trình độ phát triển của
LLSX. Trong xây dựng và hoàn thiện QHSX, cần phải chú trọng hơn nữa
việc đề ra các giải pháp phát triển DNNN để góp phần phát huy vai trò chủ
đạo của kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN.
Tác giả Nguyễn Hùng Hậu có bài "Phát triển lực lượng sản xuất và
xây dựng, hoàn thiện từng bước quan hệ sản xuất trong thời kỳ quá độ ở
nước ta" [41]. Nội dung chủ yếu của bài viết là làm rõ những quan điểm của
Đảng ta về quan hệ giữa phát triển LLSX hiện đại với xây dựng và hoàn
thiện QHSX trong thời kỳ quá độ. Phân tích thực trạng phát triển của trình
độ LLSX ở nước ta hiện nay: về công cụ lao động, kỹ năng và kinh nghiệm
của người lao động, về khoa học, kỹ thuật và công nghệ sản xuất. Khẳng
định yêu cầu khách quan của việc xây dựng QHSX phù hợp hiện nay thông
qua phát triển nền kinh tế với nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh
tế, nhiều hình thức phân phối. Đồng thời nêu lên những giải pháp cơ bản cần
tiến hành đồng bộ trong việc tiếp tục hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường
định hướng XHCN nhằm thúc đẩy LLSX phát triển theo hướng hiện đại.
Tác giả Vũ Hồng Sơn với bài "Về lực lượng sản xuất và quan hệ sản
xuất mà chúng ta đang xây dựng" [80], đã khái quát quan hệ biện chứng giữa
LLSX và QHSX theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin; phân tích, chỉ ra
những đặc trưng cơ bản về phát triển LLSX hiện đại và xây dựng QHSX tiến
bộ phù hợp trong Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên
CNXH (Bổ sung, phát triển năm 2011): về tính toàn diện của quan hệ sản
19
xuất, về tính chất tiến bộ của quan hệ sản xuất XHCN và về phát triển lực
lượng sản xuất hiện đại và từng bước xây dựng quan hệ sản xuất XHCN.
Nhằm khái quát sự nhận thức lý luận của Đảng ta về quy luật QHSX
phù hợp với trình độ phát triển của LLSX trong Văn kiện Đại hội lần thứ XI,
tác giả Phạm Văn Giang có bài "Xây dựng và từng bước hoàn thiện quan hệ
hội. Đồng thời với phát triển LLSX, phải gắn liền với việc đa dạng hoá
các hình thức sở hữu, đổi mới, nâng cao hiệu quả kinh tế nhà nước; đa
dạng hoá các hình thức phân phối, đổi mới hệ thống chính sách và cơ
chế quản lý kinh tế ở nước ta.
Có thể thấy, vấn đề xây dựng QHSX phù hợp với trình độ phát triển
của LLSX trong quá trình CNH, HĐH ở nước ta đã được các nhà khoa học
nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác nhau. Có nhiều công trình khoa học làm
rõ khái niệm LLSX, QHSX, quan hệ biện chứng giữa LLSX và QHSX theo
quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin. Phân tích những quan điểm của Đảng
Cộng sản Việt Nam về xây dựng QHSX phù hợp với trình độ phát triển của
LLSX trong quá trình CNH, HĐH ở nước ta. Một số công trình đã vận dụng
quy luật này vào nghiên cứu ở một số địa phương và ở các ngành kinh tế;
trong đó, đáng chú ý là làm rõ vai trò của nhân tố chủ quan trong việc nhận
thức và vận dụng quy luật, chỉ ra sự biến đổi của các loại hình QHSX từ
thực trạng ấy. Từ đó, các tác giả đã đề xuất phương hướng và nêu lên các
giải pháp nhằm tiếp tục vận dụng quy luật này trong quá trình CNH, HĐH ở
địa phương và trong các ngành kinh tế. Tuy nhiên, có thể thấy, việc vận
dụng quy luật này vào nghiên cứu thực tế ở các địa phương và ở các ngành
kinh tế thì vẫn còn rất ít công trình. Trong luận án, chúng tôi chủ yếu kế
thừa một số nội dung như: về phát triển LLSX hiện đại và xây dựng, hoàn
thiện từng bước QHSX trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, đặc
biệt là quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về xây dựng QHSX phù hợp
với trình độ phát triển của LLSX trong quá trình CNH, HĐH ở nước ta.
Copyright: Tài liệu đại học ©