Trang 1
MUÏC LUÏC
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ CẠNH TRANH TRONG KINH DOANH
NGÂN HÀNG
1.1
Vị trí, vai trò của khả năng cạnh tranh trong kinh doanh ngân hàng ở nước ta .................. 1
1.2
Khái niệm cạnh tranh và các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của một tổ chức2
1.2.1 Khái niệm về cạnh tranh .............................................................................................. 2
1.2.2 Các yếu tố góp phần tạo nên lợi thế cạnh tranh.......................................................... 2
1.2.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp ........................... 3
1.3
Các chỉ tiêu đánh giá năng lực cạnh tranh của ngân hàng thương mại................................ 4
1.4
Khả năng cạnh tranh của các NHTM nước ta và hội nhập tài chính quốc tế....................... 6
1.4.1 Các Ngân hàng Việt Nam hội nhập thị trường tài chính quốc tế là một quá trình
phát triển tất yếu ......................................................................................................................... 6
1.4.2 Đặc điểm của ngành dịch vụ tài chính trong quá trình toàn cầu hóa ......................... 7
1.4.3 Hoạt động của NHTM trong bối cảnh toàn cầu hóa thị trường tài chính................... 8
1.4.3.1 Quy mô của các ngân hàng ngày càng lớn mạnh .............................................. 8
1.4.3.2 Công nghệ ngân hàng ngày càng phát triển ....................................................... 8
1.4.3.3 Sản phẩm dịch vụ của ngân hàng ngày càng đa dạng ........................................ 8
1.4.3.4 Rủi ro gia tăng và tỷ suất lợi nhuận của ngân hàng giảm .................................. 9
1.5
Tác động của hội nhập đối với khả năng cạnh tranh của hệ thống NHTM Việt Nam......... 9
1.5.1 Những lợi ích................................................................................................................ 9
1.5.2 Những thách thức và rủi ro.......................................................................................... 10
1.6
Hệ thống Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam .................................................................... 11
2.2.1.4 Cạnh tranh khách hàng ...................................................................................... 33
2.2.2 Phân tích các đối thủ cạnh tranh ............................................................................... 34
2.2.2.1 Các đối thủ là các NHTM trong nước ................................................................ 34
2.2.2.2 Đối thủ là các ngân hàng khác trên thế giới .................................................39
2.3 Đánh giá vị thế NHNT VN trong hệ thống NHTM trong nước và trong khu vực............... 40
2.3.1 Điểm mạnh của NHNT Việt Nam ................................................................................ 40
2.3.2. Điểm yếu kém , tồn tại của NHNT Việt Nam ............................................................. 40
2.3.3 Đánh giá về vị thế và khả năng cạnh tranh của NHNT Việt Nam .............................. 41
CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO KHẢ NĂNG
CẠNH TRANH CỦA NHNT VN TRONG TIẾN TRÌNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ
3.1 Tính cấp bách của việc nâng cao lợi thế cạnh tranh của NHNT Việt Nam ........................ 43
3.2 Định hướng phát triển kinh doanh của NHNT Việt Nam..................................................... 43
3.2.1 Giải quyết căn bản nợ tồn đọng và nâng cao năng lực tài chính ................................ 43
3.2.2 Cơ cấu lại tổ chức, nâng cao năng lực điều hành ....................................................... 44
3.2.3 Duy trì vai trò chủ đạo của NHNT Việt Nam tại Việt Nam ......................................... 44
3.3 Một số giải pháp nhằm nâng cao khả năng cạnh tranh của NHNT Việt Nam trong quá
trình hội nhập quốc tế.................................................................................................................. 45
3.3.1 Nhóm các giải pháp khắc phục nguyên nhân nội tại của NHNT VN........................... 45
3.3.1.1 Hoàn thiện hệ thống tổ chức quản lý phù hợp với hệ thống NH quốc tế ............ 45
3.3.1.2 Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực ............................................................... 47
3.3.1.3 Phát triển và mở rộng mạng lưới hoạt động để trở thành một tập đoàn tài
chính đa năng.............................................................................................................................. 49
3.3.1.4 Áp dụng mọi giải pháp để tăng vốn điều lệ, vốn tự có........................................ 50
3.3.1.5 Xử lý và ngăn ngừa phát sinh nợ tồn đọng nhằm nâng cao chất lượng Tài sản
có................................................................................................................................................. 50
3.3.1.6 Hiện đại hoá công nghệ ngân hàng..................................................................... 51
3.3.2 Nhóm các giải pháp nhằm xây dựng chiến lược kinh doanh hướng về khách hàng.... 53
áp lực cạnh tranh lớn cho các NHTM khi các ngân hàng đa quốc gia đầy tiềm lực xuất
hiện ngay tại sân chơi của mình, nhất là khi các rào cản về dịch vụ tài chính được hoàn
toàn dỡ bỏ theo các cam kết hội nhập.
Trong một sân chơi đông đúc và cân bằng như thế, kẻ mạnh sẽ là người chiến
thắng. Cơ hội được chia sẻ đồng đều cho tất cả các NHTM . Chính vì vậy, trước sức ép
cạnh tranh gay gắt ngay trên thị trường nội địa và cuộc tìm kiếm chỗ đứng trên thị trường
quốc tế, việc tìm và phát huy những lợi thế cạnh tranh đã thật sự trở thành vấn đề cấp
bách mang ý nghĩa sống còn của toàn hệ thống NHTM nước ta nói chung và Ngân hàng
Ngoại Thương nói riêng .
Là một người đang công tác trong Ngân hàng Ngoại Thương, với mong muốn
NHNT ngày càng phát triển và lớn mạnh, tôi mạnh dạn nghiên cứu và thực hiện luân văn
Thạc sĩ Kinh tế với đề tài:
“NÂNG CAO KHẢ NĂNG CẠNH TRANH CỦA NGÂN HÀNG NGOẠI
THƯƠNG VIỆT NAM TRONG TIẾN TRÌNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ”.
2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.
Đề tài nghiên cứu hoạt động của hệ thống NHNT trong mối quan hệ tương tác với
toàn bộ các NHTM trên phạm vi cả nước và trên thế giới.
Trang 4
Các nhóm đề xuất được cân nhắc và trình bày mang tính định hướng ở tầm quản
lý vĩ mô và vi mô.
3. Mục đích và ý nghĩa của đề tài.
Giúp NHNT hình dung các vấn đề cấp bách đặt ra trước bối cảnh toàn cầu hóa thị
trường tài chính và hội nhập quốc tế, thực tiễn hoạt động của NHNT Việt Nam hiện nay,
từ đó đề xuất một số giải pháp giúp NHNT Việt Nam củng cố và nâng cao hiệu quả để có
thể cạnh tranh với các Ngân hàng trong nước và các NH nưóc ngoài.
4. Phương pháp luận
Để làm rõ những nội dung trong luận văn, tôi đã sử dụng phương pháp hệ thống,
so sánh, khái quát, lịch sử, cụ thể, thu thập và xử lý dữ liệu cũng như phân tích các xu thế
trong cách trình bày của mình.
5. Nội dung kết cấu của luận văn.
không chỉ có ý nghĩa đối với ngành ngân hàng nói riêng mà còn có ý nghĩa với toàn bộ
nền kinh tế của quốc gia đó.
Để giành thế chủ động trong tiến trình hội nhập, theo tinh thần Nghị quyết 07-
NQ/ TW của Bộ Chính Trị về hội nhập kinh tế quốc tế, Việt Nam cần xây dựng một hệ
thống ngân hàng đa dạng về hình thức , có uy tín với khách hàng, hoạt động có hiệu quả,
an toàn, nâng cao năng lực cạnh tranh, đáp ứng nhu cầu công nghiệp hóa , hiện đại hóa
đất nước. Do vậy, đánh giá năng lực cạnh tranh của các NH tại VN có ý nghĩa vô cùng
quan trọng trong định hướng phát triển của ngành ngân hàng.
Việc nhận thức đúng tầm quan trọng của cạnh tranh trong kinh doanh cũng như
việc nhận thức đúng vị thế cạnh tranh của các NH VN càng thúc đẩy ngành ngân hàng
phát triển.
Mặc dù đã được Nhà nước xem như một vấn đề cấp bách cần giải quyết và dù
công cuộc cải cách kinh tế ở nước ta trong những năm gần đây đạt được nhiều tiến bộ
được quốc tế công nhận nhưng việc nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành NH tại VN
vẫn bị đánh giá là chậm so với việc đổi mới của nền kinh tế. Điều đó được thể hiện qua
năng lực cạnh tranh của Hệ thống Tài chính-Ngân hàng còn quá thấp so với Thế giới
cũng như trong khu vực (đánh giá năng lực cạnh tranh của hệ thống tài chính - ngân hàng
ở VN năm 2000, trong 59 nước được xếp hạng thì VN đứng thứ 58, chỉ trên có
Indonexia) [Trích bài viết của tác giả Nguyễn Thị Kim Thanh - Vụ Chính sách Tiền tệ -
NHNN năm 2003 trong Hội thảo Khoa học tại Hà Nội]. Nhận định này dựa trên cơ sở
xem xét một số tiêu chí đánh giá mức độ, qui mô phát triển và năng lực chu chuyển vốn
của hệ thống ngân hàng.
Trang 6
Việc nâng cao khả năng cạnh tranh trong ngành ngân hàng hiện nay là rất khó
khăn, đó là do: nhận thức của con người về cạnh tranh trong kinh doanh ngân hàng còn
thấp và tiềm lực ngành NH của chúng ta còn yếu so với các NH trong khu vực. Đây có
thể nói là một thách thức lớn đối với hệ thống ngân hàng trong quá trình hội nhập.
1.2.
Khái niệm cạnh tranh và các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của
một tổ chức.
-Sự thích nghi của tổ chức: Tổ chức của doanh nghiệp có mềm dẻo để thích ứng
với sự thay đổi của môi trường không? Hệ thống quyền lực lãnh đạo và tổ chức hành
chính có thích hợp với các qui tắc trong lĩnh vực hoạt động không?
-Khả năng tiếp thị: Nhiều doanh nghiệp thành công nhờ vào việc cố gắng cung
cấp nhiều giá trị hơn cho khách hàng bằng cách tập trung thỏa mãn các nhu cầu của
khách hàng, phát triển sản phẩm mới, nâng cao chất lượng dịch vụ phục vụ và phân phối
sản phẩm. Các doanh nghiệp Việt Nam ít khi nhận ra tầm quan trọng của việc tập trung
vào khách hàng và tiếp thị sản phẩm của mình. Một số doanh nghiệp gần như hoàn toàn
thụ động trong tiếp cận thị trường và định hướng chiến lược khách hàng.
1.2.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp
Theo Micheal Porter thì khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp gồm bốn yếu tố :
(1)
Các yếu tố của bản thân doanh nghiệp: Bao gồm các yếu tố về con người:
chất lượng, kỹ năng; các yếu tố về trình độ như khoa học kỹ thuật, kinh nghiệm thị
trường; các yếu tố về vốn. Các yếu tố này có thể chia thành 2 loại:
một là các yếu tố cơ
bản như: môi trường tự nhiên, địa lý, lao động;
hai là các yếu tố nâng cao như: thông tin,
lao động có trình độ cao…
Trong đó, yếu tố thứ hai có ý nghĩa quyết định đến khả năng cạnh tranh của doanh
nghiệp. Chúng quyết định những lợi thế cạnh tranh ở độ cao và những công nghệ có tính
độc quyền. Trong dài hạn thì đây là yếu tố có tính quyết định, phải được đầu tư một cách
đầy đủ và đúng mức.
(2) Nhu cầu của khách hàng: đây là yếu tố có tác động rất lớn đến sự phát triển
của doanh nghiệp. Thông qua nhu cầu của khách hàng, doanh nghiệp có thể tận dụng
được lợi thế theo quy mô, từ đó cải thiện các hoạt động kinh doanh và dịch vụ của mình.
Nhu cầu của khách hàng còn có thể gợi mở cho doanh nghiệp để phát triển các loại hình
sản phẩm và dịch vụ mới. Các loại hình này có thể được phát triển rộng rãi ra thị trường
bên ngoài và khi đó doanh nghiệp là người trước tiên có được lợi thế cạnh tranh.
(3) Các lĩnh vực có liên quan và phụ trợ: sự phát triển của doanh nghiệp
Các chỉ tiêu đánh giá năng lực tài chính, mức độ rủi ro hoạt động
Các chỉ tiêu phản ánh phạm vi, chất lượng sản phẩm - dịch vụ, uy tín, giá trị
thương hiệu
Các chỉ tiêu đánh giá năng lực hệ thống và mạng lưới phân phối.
(2)
Nhóm các chỉ tiêu phản ánh cơ chế, chính sách sử dụng và phát triển các
lợi thế so sánh của một NHTM:
Các chỉ tiêu phản ánh hiệu lực và hiệu quả của chính sách phát triển và sử
dụng hợp lý nguồn nhân lực.
Các chỉ tiêu phản ánh hiệu lực, hiệu quả và mức độ an toàn của chính sách
phát triển công nghệ ngân hàng.
Các chỉ tiêu phản ánh hiệu lực và hiệu quả của chính sách phát triển và sử
dụng hợp lý năng lực tài chính
Các chỉ tiêu phản ánh hiệu lực và hiệu quả của chính sách phát triển và sử
dụng hợp lý hệ thống phân phối sản phẩm – dịch vụ.
Các chỉ tiêu phản ánh hiệu lực và hiệu quả của chính sách phát triển và sử
dụng hợp lý giá trị thương hiệu.
(3)
Nhóm các chỉ tiêu phản ánh kết quả thực hiện chính sách cạnh tranh của
một NHTM: bao gồm :
Mức độ tăng trưởng của Tài sản Có, thị phần tăng thêm hoặc tỷ lệ tăng thêm
khách hàng.
- ROE
- ROA
- Chi phí/thu nhập.
- Chiến lược dài hạn.
SỨC CẠNH
TRANH NHTM.
1.4. Khả năng cạnh tranh của các NHTM nước ta và hội nhập tài chính quốc tế.
1.4.1 Các Ngân hàng Việt Nam hội nhập thị trường tài chính quốc tế là một quá
trình phát triển tất yếu.
Đất nước chúng ta đang tồn tại và vận động trong mối quan hệ tương tác với tất cả
các nước trên thế giới, chúng ta không thể tách mình khỏi mối liên hệ này, chính vì vậy
nền kinh tế của nước ta cũng phải gắn kết với các nền kinh tế trong khu vực và trên thế
giới, chịu sự chi phối và phân công lao động quốc tế, tham gia vào các tổ chức quốc tế
thế nên chúng ta phải tuân theo các luật lệ, các qui định chung do các tổ chức quốc tế đề
Trang 9
Trang 10
Chúng ta đã công nhận “Hội nhập là con đường bắt buộc và duy nhất” thì khi
tham gia tất phải tuân thủ theo những nguyên tắc chung sau:
-Mở rộng khái niệm thương mại, trước đây chỉ có thương mại hàng hóa mà ngày
nay thương mại phải bao gồm tất cả các loại hình dịch vụ như : ngân hàng, tài chính, bảo
hiểm, viễn thông, vận tải, du lịch, tư vấn, đầu tư, bản quyền, sở hữu trí tuệ…
-Giảm thiểu và tiến tới xóa bỏ hàng rào thuế quan và phi thuế quan.
-Nhà nước quản lý doanh nghiệp bằng biện pháp sử dụng thuế suất thay cho việc
sử dụng các biện pháp xử lý hành chính như hiện nay, trừ một số lĩnh vực như bảo vệ
môi trường, vệ sinh, giữ gìn bản sắc dân tộc…
-Nhà nước không bao cấp cho doanh nghiệp.
-Mở rộng cửa đón các nhà đầu tư nước ngoài vào kinh doanh, tạo một sân chơi
bình đẳng cho mọi thành phần kinh tế trong và ngoài nước, hành lang pháp lý rõ ràng và
công khai.
tế đang phát triển cho thấy rằng thị trường này ngày càng mở cửa.
1.4.3 Hoạt động của NHTM trong bối cảnh toàn cầu hóa thị trường tài chính.
1.4.3.1 Quy mô của các ngân hàng ngày càng lớn mạnh.
Toàn cầu hóa buộc các tổ chức tài chính phải cơ cấu lại theo hướng sát nhập và hợp
nhất nhằm làm tăng sức cạnh tranh. Bên cạnh đó, các hình thức khác như góp vốn, mua
cổ phần, liên doanh liên kết, ký thỏa thuận hợp tác nhằm mục tiêu tăng quy mô vốn tự
có, nâng cao hiệu quả kinh doanh.
Để có quy mô lớn, Ngân hàng phải mở rộng mạng lưới khách hàng bằng cách vươn
tới những thị trường mới. Nhiều ngân hàng trên thế giới đã vươn khỏi thị trường địa
phương, thôn tính các ngân hàng nhỏ để trở thành ngân hàng tầm cỡ quốc gia. Tuy nhiên,
việc tăng quy mô của các ngân hàng phải thỏa mãn các yêu cầu: giảm thiểu chi phí cố
định nhờ hợp lý hóa tổ chức sản xuất sau khi hợp nhất; các khoản đầu tư vào trang thiết
bị công nghệ mới đòi hỏi chi phí lớn; đồng thời phải đa dạng hóa sản phẩm nhằm duy trì
khả năng cạnh tranh.
Trang 12
1.4.3.2 Công nghệ ngân hàng ngày càng phát triển.
Toàn cầu hóa tạo điều kiện mở rộng thị trường nội địa, các hàng rào bảo hộ dần
được xóa bỏ tạo ra sự cạnh tranh gay gắt giữa các tổ chức tín dụng trong và ngoài nước.
Điều này bắt buộc các TCTD cần chú trọng áp dụng những công nghệ mới nhất, cải tiến
sản phẩm, tạo điều kiện kinh doanh trên quy mô lớn, nâng cao chất lượng và độ an toàn.
Những năm gần đây các ngân hàng ngày càng sử dụng nhiều hệ thống hoạt động
điện tử thay thế cho hoạt động dựa trên lao động thủ công, đặc biệt là trong việc nhận
tiền gửi, thanh toán bù trừ và cấp tín dụng.
1.4.3.3 Sản phẩm dịch vụ của ngân hàng ngày càng đa dạng.
Trong những năm gần đây, quá trình mở rộng danh mục dịch vụ đã tăng tốc dưới
áp lực cạnh tranh gia tăng từ những tổ chức tài chính khác, từ nhu cầu của khách hàng, từ
sự thay đổi công nghệ, từ sự nới lỏng về tài chính và sự tăng trưởng nhanh của hoạt động
thương mại.
Xu hướng đa dạng hóa dịch vụ có hai đặc điểm nổi bật là:
dịch. Ngành ngân hàng cần phải có những cải cách sâu rộng hơn, triệt để hơn nhằm đem
lại hiệu quả và lợi ích cho nền kinh tế Việt Nam. Như vậy, Việt Nam có cơ hội để tăng
cường sức mạnh, phát triển hệ thống ngân hàng trên các lĩnh vực như vốn, kinh nghiệm,
quản lý, điều hành hiện đại hóa công nghệ và tăng cường các dịch vụ ngân hàng mới;
qua đó, góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ ngân hàng hiện đại cho một nền kinh tế
mở.
Hội nhập quốc tế về ngân hàng là cơ sở và tiền đề quan trọng cho việc hội
nhập quốc tế về thương mại và dịch vụ, đầu tư và các loại hình dịch vụ khác. Nó cũng
tạo điều kiện khơi thông các kênh luân chuyển vốn từ bên ngoài vào thị trường Việt
Nam. Đồng thời cũng tạo điều kiện cho các NHTM, các tập đoàn kinh tế Việt Nam đầu
tư ra nước ngoài, qua đó nâng cao vị thế quốc tế của ngân hàng Việt Nam trong các giao
dịch tài chính quốc tế.
Hội nhập quốc tế cùng với việc áp dụng các chuẩn mực quốc tế trong hoạt
động ngân hàng sẽ nâng cao được tính minh bạch và hiệu quả của toàn hệ thống, qua đó
góp phần quan trọng vào việc ổn định kinh tế vĩ mô.
Hội nhập quốc tế sẽ tạo động lực thúc đẩy quá trình cải cách ngân hàng Việt
Nam, kiện toàn hệ thống văn bản pháp luật nói chung và của ngành ngân hàng nói riêng.
Bên cạnh đó, sự tăng trưởng kinh tế trong nước cùng với sự gia tăng về quy mô hoạt
động của các Ngân hàng nước ngoài sẽ làm cho thị trường hấp dẫn hơn, thu hút nhiều
hơn vốn đầu tư của nước ngoài, nhờ đó thị trường tài chính Việt Nam sẽ phát triển mạnh
mẽ hơn.
1.5.2 Những thách thức và rủi ro:
Mở cửa hội nhập quốc tế trong lĩnh vực ngân hàng là chấp nhận cơ chế cạnh
tranh khốc liệt. Do xuất phát điểm thấp về chất lượng dịch vụ, khả năng hạn chế về
Trang 14
Hệ thống ngân hàng Việt Nam qua nhiều năm hoạt động vẫn còn mang nặng
tư tưởng được nhà nước bao cấp, cơ chế hành chính “xin cho”. Để thoát khỏi cơ chế này
đòi hỏi một quá trình cải cách, đổi mới kiên quyết và sự nỗ lực của hệ thống ngân hàng.
Do vậy, cần một thời gian để đổi mới một cách căn bản cơ chế, hệ thống quản lý ngân
vụ Ngân hàng trong nước mà giao dịch với thị trường thế giới và bắt đầu kinh doanh
ngoại tệ trên thị trường hối đoái quốc tế.
1.6.2 Quá trình hoạt động và phát triển của Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam.
Hơn 40 năm qua, NHNT đã trải qua chặng đường tồn tại và phát triển đầy cam go,
thử thách. Để có được thương hiệu Vietcombank như ngày hôm nay, trên chặng đường đi
qua, NHNT không chỉ có thành công mà còn có rất nhiều thất bại, có những khi tưởng
chừng không thể đứng vững được nhưng điều quan trọng nhất là tập thể NHNT đã vững
vàng cùng nhau bước qua những khó khăn để xây dựng một NHNT vững mạnh. Mỗi khi
nhìn vào lịch sử hình thành và phát triển NHNT, chúng ta như thấy được sự hy sinh,
đóng góp của những thế hệ đi trước, sự thất bại và những bài học kinh nghiệm quí báu,
sự quyết tâm, nhiệt huyết cùng nhau tiến bước xây dựng một NHNT ngày càng to đẹp
hơn, đàng hoàng hơn.
Để có thể hình dung suốt con đường phát triển NHNT, ta có thể xem xét trên 3
giai đoạn:
+ Quá khứ vẻ vang Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam:
Được thành lập dựa trên cơ sở Sở Ngoại hối-Tổ chức tiền thân của NHNT, nhiệm
vụ của NHNT là duy trì và củng cố hoạt động thanh toán ngoại thương, phục vụ phát
triển kinh tế và đảm bảo cho khâu thanh toán, lưu thông hàng hóa tiền tệ thông suốt.
Giai đoạn từ trước năm 1975, NHNT đã có những đóng góp to lớn trong công
cuộc xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật của CNXH ở miền Bắc, xây dựng hậu phương
vững chắc của sự nghiệp chống Mỹ cứu nước, giải phóng miền Nam. Những hoạt động
ngoại hối đặc biệt chi viện cho chiến trường miền Nam đánh Mỹ mãi mãi được Nhà
nước ghi nhận là chiến công hiển hách của ngành ngân hàng nói chung và NHNT Việt
Nam nói riêng trong công cuộc đánh thắng Đế quốc Mỹ xâm lược.
Từ giai đoạn sau chiến tranh, đất nước thống nhất, NHNT tiếp tục là ngân hàng
chuyên doanh đối ngoại của Nhà nước, có những đóng góp không nhỏ trong việc khôi
Trang 16
Trong giai đoạn này, NHNT là Ngân hàng duy nhất nắm giữ độc quyền trên cả 3
phương diện: độc quyền ngoại tệ, độc quyền cung ứng tín dụng xuất nhập khẩu, độc
quyền giao dịch thanh toán quốc tế.
doanh số bảo lãnh của NHNT là 410 triệu USD, trong đó đã trả được 219 triệu USD, còn
nợ 191 triệu USD).
Từ những năm 80, ngày càng có nhiều khoản vay không trả được nợ, nhiều đơn
nhập hàng về nước nhưng thiếu khả năng thanh toán với nước ngoài. Trong khi đó,
NHNT Việt Nam với trách nhiệm của mình, phải cung ứng nguồn vốn vay ngoại tệ, đồng
thời cấp nhiều bảo lãnh mua chịu theo chỉ thị của Hội Đồng Bộ Trưởng, UBND và theo
kế hoạch phân bổ của Nhà nước nhằm hỗ trợ kinh tế địa phương, khuấy động nền kinh tế
cả nước (Vd: NHNT cho Tỉnh Bình Trị Thiên vay nhập gạo cứu đói nhân dân đang bị lũ
lụt, cho UBND TP vay thông qua Công ty Imexco 10 triệu USD để nhập máy móc thiết
bị và nguyên vật liệu nhằm khôi phục nền công nghiệp TP đang bị suy yếu…) Hơn thế
nữa, vào các năm 1984-1989, Chính phủ đã tuyên bố xoá nợ cho nhiều con nợ của
NHNT Việt Nam như Công ty Lương thực xoá nợ 28 triệu USD, Công ty tàu Vosco 10.5
triệu USD, Tỉnh Nghệ Tĩnh 2.4 triệu USD, Tỉnh Thái Bình 1.3 triệu USD, Imexco Sài
Gòn 10 triệu USD…Chủ trương đó làm cho tình hình tài chính của NHNT đã xấu lại
càng xấu thêm vì NSNN chưa có nguồn nào bù đắp cho NHNT.
Những đồng vốn cung ứng cho nền kinh tế thực sự là những đợt sóng ngầm phá
vỡ các tảng băng bao cấp, nhưng cũng như bao nước XHCN trong thời kỳ chuyển đổi,
gánh nặng bao cấp được sang tay từ NHNN sang các NHTM Nhà nước: việc cho vay và
bảo lãnh vốn ngoại tệ vào lúc giao thời không bao lâu đã trở thành là gánh nặng cho
NHNT Việt Nam, không những thế nó còn làm mất đi chữ “tín” cực kì quan trọng trong
nghề kinh doanh ngân hàng.
Bên cạnh đó, việc chuyển sang hoạt động theo cơ chế thị trường trong tình trạng
thiếu nền tảng, chưa thích ứng điều kiện phát triển, vận dụng cơ chế thị trường trong kinh
doanh một cách tự phát, thiếu kiểm soát lại nôn nóng muốn thành công và do thiếu kinh
nghiệm quản lý đã dẫn đến thất bại của NHNT trong những năm tiếp theo.
Thời kỳ phát triển nóng 1994-1996 đã phải trả giá bằng số lượng tài sản thất thoát
qua các vụ án. Những vụ án kinh tế lớn như Minh Phụng Epco, Tamexco… là những sai
sót một phần do cơ chế, phần khác là do năng lực yếu kém của các cán bộ ngân hàng đã
Trang 18
Nhưng lấy gì để trả nợ? Với các nước XHCN thì chúng ta xin đàm phán để khất
cấu NHNT giai đoạn 2001-2003 về đổi mới công nghệ ngân hàng hiện đại, phát triển sản
phẩm, dịch vụ dựa trên nền tảng công nghệ, mở rộng mạng lưới, tăng cường bán lẻ…Về
phía nội bộ, NHNT xây dựng một cơ cấu tổ chức hoàn thiện, hướng tới phục vụ khách
hàng và quản lý rủi ro.
Đây thực sự là một bước đột phá mới , biến NHNT trở thành Ngân hàng của mọi
doanh nghiệp, của mọi nhà chứ không còn đơn thuần là chỉ quan hệ với các DNNN như
trước đây.
Sau 3 năm (2000-2003) triển khai chủ trương này, NHNT đã đạt được những
thành tựu đáng được khen thưởng như sau: tính đến cuối năm 2002 NHNT xử lý nợ tồn
đọng 4.215 tỷ đồng trên tổng số nợ tồn đọng là 4.562 tỷ VNĐ (tương đương là 93%),
như vậy vấn đề nợ xấu coi như đã được giải quyết căn bản. Vốn chủ sở hữu đạt 4.000 tỷ
VNĐ, hệ số an toàn vốn theo nguồn vốn chủ sở hữu (CAR) đạt trên 5%, Tổng tích tài sản
81.515 tỷ, dư nợ tín dụng đạt 29.295 tỷ VNĐ.
Ngoài công tác phát triển kinh doanh, NHNT còn tích cực thực hiện nhiều chính
sách chăm lo cho đời sống cán bộ công nhân viên, từng bước xây dựng nét văn hóa
NHNT Việt Nam, làm tốt công tác xã hội và các hoạt động từ thiện.
+ Phần thưởng cho tinh thần quyết tâm và lòng nhiệt huyết:
Bằng tấm lòng phấn đấu quyết tâm không mệt mỏi của tập thể NHNT, từ Ban
Giám đốc, các phòng ban đến từng cán bộ công nhân viên đã đưa NHNT vượt qua chặng
đường đầy khó khăn, thử thách vươn lên thành một Ngân hàng phát triển mạnh bền vững
và đủ khả năng để hội nhập cùng với các tên tuổi khác trên thị trường tài chính trong
nước và trong khu vực.
Cho đến nay (tính đến cuối năm 2003), NHNT đã phát triển thành một hệ thống
gồm 25 chi nhánh cấp 1 trong nước; 26 chi nhánh cấp 2; 35 phòng giao dịch trên toàn
quốc; 01 cty tài chính; 03 văn phòng đại diện ở nước ngoài; 01 cty chứng khoán; 01 công
ty thuê mua tài chính; 01 công ty quản lý nợ và khai thác tài sản; góp vốn cổ phần vào 06
doanh nghiệp; 07 ngân hàng; 01 quỹ tín dụng và tham gia góp vốn liên doanh với 04
Ngân hàng nước ngoài.
Trang 20
Hiện nay, NHNT đã thiết lập quan hệ đại lý với 1500 ngân hàng tại gần 100 nước
của NHNT hiện nay ở “Chương II” trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế.
CHƯƠNG II: PHÂN TÍCH VÀ ĐÁNH GIÁ KHẢ NĂNG CẠNH
TRANH CỦA NHNT VN TRONG TIẾN TRÌNH HỘI NHẬP
QUỐC TẾ.
2.1 Phân tích và đánh giá thực trạng của NHNT Việt Nam.
2.1.1 Sơ đồ tổ chức, yếu tố con người và trình độ quản lý của NHNT Việt Nam:
2.1.1.1
Sơ đồ tổ chức :
Trang 21
Trang 22
Mô hình tổ chức hiện nay của NHNT VN cũng như các NHTMQD khác đa số
đều có nét giống nhau như: Hội đồng quản trị, Ban kiểm soát, Tổng Giám đốc điều hành,
các phòng ban chức năng. Mạng lưới thì có Hội sở chính, các chi nhánh từng địa
phương, các công ty con thực thuộc, các công ty liên doanh.
Từ năm 2000, khi NHNT chính thức sử dụng hệ thống chương trình Online trên
toàn bộ hệ thống; tại NHNT, Hội sở chính là nơi tổng điều hành, tại đây, tất cả các dữ
liệu được lưu trữ tập trung, các chi nhánh hoạt động trong ngày và cuối ngày sẽ chuyển
tất cả vốn, chi phí, lợi nhuận...phát sinh của từng ngày về Hội sở chính.
Hội sở chính cũng là nơi điều phối vốn cho toàn bộ các chi nhánh, cung cấp vốn
cho các chi nhánh cần vốn và nhận huy động vốn của các CN khác khi chưa sử dụng,
đồng thời cũng đưa ra các chính sách về lãi suất, tổ chức các chương trình ưu đãi, tiêu
chí phân loại khách hàng...trong toàn hệ thống. Tuy nhiên, tại từng chi nhánh vẫn có thể
áp dụng linh hoạt những chính sách này sao cho phù hợp với địa bàn của mình.
Cách tổ chức này có ưu điểm là thông suốt, nhất quán chính sách làm việc từ trên
xuống dưới, công bằng giữa các chi nhánh và rất tốt cho khách hàng như khi giao dịch
online mọi nơi, vì tại đâu cũng giống nhau. Số liệu cập nhật nhanh chóng, các chi nhánh
có thể sử dụng tài nguyên lẫn nhau. Ví dụ các chi nhánh có địa bàn không thuận lợi trong
việc huy động vốn (như VCB Gia Lai,VCB Cà Mau ...) nhưng vẫn có đủ nguồn vốn để
cho vay nhờ sử dụng vốn của các chi nhánh khác có địa bàn thuận lợi cho việc huy động
nhưng do việc đào tạo thực hiện một cách ồ ạt trong ngắn hạn nên bộc lộ nhiều vấn đề
hạn chế về mặt chất lượng.
- Bên cạnh đó, trình độ về ngoại ngữ, sử dụng CNTT còn hạn chế nên không thể
nghiên cứu, hiểu biết tường tận về sản phẩm, dịch vụ của các đối thủ cạnh tranh. Nhiều
cán bộ chưa hình dung được những dịch vụ NH tiên tiến trên thế giới được giới thiệu qua
báo, đài. Tiềm ẩn rủi ro tín dụng cao là một minh chứng cho sự chưa thành thạo về
nghiệp vụ tín dụng. Số người am hiểu về luật pháp quốc tế, qui định của các tổ chức Thế
giới không nhiều.
- Chưa đổi mới tác phong làm việc, vẫn làm việc theo giờ hành chính. Chưa thực
hiện việc bố trí phục vụ khách hàng vào những ngày nghỉ theo mong mỏi của nhiều
người.
2.1.1.3 Trình độ quản lý:
Mặc dù đã cố gắng rất nhiều trong việc đổi mới nhưng công tác quản lý điều hành
của NHNT vẫn chưa theo kịp yêu cầu của một NHTM hiện đại trong khu vực. Kế hoạch
kinh doanh thường tập trung chủ yếu vào tăng trưởng tài sản và vốn - tức là vào các chỉ
tiêu số lượng mà vẫn chưa đạt được các chỉ tiêu chất lượng theo yêu cầu quốc tế như: tỉ
trọng lợi nhuận trên vốn đầu tư, tỉ trọng lợi nhuận trên tài sản...
Trang 24
Hệ thống thông tin, theo dõi nợ, quản lý rủi ro không kịp thời, chính xác.Điều này
cùng với hệ thống kế toán còn khác biệt so với quốc tế dẫn đến “sự thiếu minh bạch
trong hoạt động tài chính ngân hàng.Thiếu sót nghiêm trọng nhất là không thể xác minh
chắc chắn điều kiện và tình trạng thực sự của chất lượng tín dụng NH. Hậu quả là lợi
nhuận báo cáo dường như bị thổi phồng nhưng không thể xác định chắc chắn là đến mức
nào” (Nguồn: Theo Báo cáo của Vinstar).
Công tác quản trị điều hành của NHNT còn nhiều bất cập, chưa có chiến lược, kế
hoạch kinh doanh hiệu quả và bền vững trên cơ sở đánh giá nguồn lực hiện có và phân
tích môi trường kinh tế, kinh doanh hiện tại và trong tương lai.
Bên cạnh đó, NHNT còn thiếu một tầm nhìn dài hạn để nâng cao vị thế của NH
mình. NHNT muốn trở thành một tập đoàn tài chính đa năng, tham gia cung cấp tất cả
các dịch vụ, kể cả những lĩnh vực không phải là thế mạnh của NH mình. Một ví dụ điển
2001-2003 là từ 20-22% đã gây áp lực lớn phải tăng vốn tự có cũng như kiểm soát chất
lượng hoạt động.
Theo tính toán, để đảm bảo tốc độ tăng trưởng tổng Tài sản có (chủ yếu là tốc độ
tín dụng đối với nền kinh tế) hàng năm từ 15-20% thì CAR phải đạt 8% cho giai đoạn
2006-2010.
Vốn nhỏ bé còn làm hạn chế khả năng mở rộng cho vay và bảo lãnh do quy định
của Luật Các TCTD (12/1997) : tổng dư nợ cho vay đối với một khách hàng không quá
15% vốn tự có của TCTD đó, điều này hạn chế năng lực cho vay của NH đối với các dự
án lớn. Vốn tự có thấp làm mất đi cơ hội làm ăn với các đối tác nước ngoài, cả về hoạt
động dịch vụ và tín dụng. Vì vậy việc bổ sung vốn tự có trở thành một nhu cầu cấp thiết
của Ngân hàng hiện nay.
2.1.3 Chất lượng Tài sản Có:
Một chỉ tiêu có thể nói là quan trọng nhất trong việc đánh giá chất lượng tín dụng
đó là Nợ quá hạn trên Tổng dư nợ. Theo thông lệ quốc tế, tỷ lệ có thể chấp nhận được là
vào khoảng 3%-5%. Tính đến năm 2002 , NHNT có nợ quá hạn đối với các khoản vay
hiện hành là 2,8% và sang năm 2003 chỉ còn 2,2% (nợ quá hạn 372 tỷ VNĐ) , như vậy
NHNT cơ bản đã xử lý xong nợ quá hạn.
Tuy nhiên, nếu theo cách tính của hệ thống kế toán quốc tế (IAS) thì nợ quá hạn
của các NH tại VN cao hơn nhiều, do các Ngân hàng của chúng ta xem các loại nợ không
sinh lời (chủ yếu là nợ cho vay chính sách) không phải là nợ quá hạn nên cũng không
trích dự phòng rủi ro. Sự khác biệt này gây khó khăn cho việc đánh giá năng lực tài
chính thực sự của các NH VN đồng thời cũng gây khó khăn khi chúng ta hội nhập với
kinh tế khu vực và kinh tế thế giới.
Copyright: Tài liệu đại học ©