``````````````````````
ðẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
TRƯỜNG ðẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
NGUYỄN THỊ HỒNG MAI TƯ TƯỞNG TRIẾT HỌC CỦA LÊ HỮU TRÁC TRONG
TÁC PHẨM HẢI THƯỢNG Y TÔNG TÂM LĨNH
Chuyên ngành : LỊCH SỬ TRIẾT HỌC
Mã số : 62.22.80.01 TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC
- Thư viện Khoa học Tổng hợp thành phố Hồ Chí Minh
- Thư viện trường ðại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
CỦA TÁC GIẢ ðà CÔNG BỐ
1. Nguyễn Thị Hồng Mai, Lê Hữu Trác – nhà tư tưởng thời Hậu Lê,
tạp chí Triết học, số 11 (234), 2010, tr.76 – 82.
2. Nguyễn Thị Hồng Mai, Tìm hiểu tư tưởng vô vi của Lão Tử, tạp chí
Khoa học xã hội, số 6 (142), 2010, tr.5-8.
1
PHẦN MỞ ðẦU
1.
Tính cấp thiết của ñề tài
Trong văn kiện ðại hội ðảng toàn quốc lần thứ XI, vạch ra ñịnh
hướng chiến lược phát triển kinh tế, xã hội, ðảng ñã chỉ rõ cần phải phát triển
mạnh sự nghiệp y tế, nâng cao chất lượng công tác chăm sóc sức khỏe nhân
dân, ñồng thời phát triển mạnh y học dân tộc kết hợp với y học hiện ñại. Như
vậy, ðảng và Nhà nước hết sức quan tâm ñến vấn ñề sức khỏe của con người
và coi ñây là một trong những vấn ñề cần ñặt lên hàng ñầu. Tư tưởng của Lê
Hữu Trác cũng ñã nhắm ñến hai mục tiêu: Một là, quyết tâm khái quát thành
nguyên lý chỉ ñạo y học truyền thống Việt Nam ngang tầm với các nước. Hai
thành phố Hồ Chí Minh. Tác phẩm Dịch lý và y lý của Huỳnh Minh ðức,
1988, Nhà xuất bản Thành hội y học cổ truyền dân tộc thành phố Biên Hòa.
Tác phẩm Hoàng ñế nội kinh, Tố vấn, 1992, bản dịch của Nguyễn Tử Siêu,
Nhà xuất bản thành phố Hồ Chí Minh. Tác phẩm Nan kinh, 2000, bản dịch
của Lê Quý Ngưu, Nhà xuất bản Thuận Hóa,v.v Hướng thứ hai, những tác
phẩm nghiên cứu về triết học, y học: Tác phẩm Lịch sử triết học Trung Quốc
của Phùng Hữu Lan, bản dịch do Lê Anh Minh, 2007, Nhà xuất bản Khoa học
xã hội. Tác phẩm ðại cương lịch sử triết học Trung Quốc, 2004 do Doãn
Chính (chủ biên) Trương Văn Chung, Nguyễn Thế Nghĩa, Vũ Tình, Nhà xuất
bản Chính trị quốc gia. Tác phẩm trình bày tư tưởng triết học qua các triều ñại
Trung Quốc. Tác phẩm Tự ñiển triết học Trung Quốc, 2009 của Doãn Chính,
Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Hà Nội. Tập trung giải thích nội dung tư
tưởng của các trào lưu triết học, các triết gia, các tác phẩm, các quan ñiểm từ
cổ ñại ñến cận hiện ñại. Tác phẩm ðọc Kim Dung tìm hiểu văn hóa Trung
Quốc của Nguyễn Duy Chính, 2002, Nhà xuất bản trẻ. Trong tác phẩm Triết
lý trong văn hóa phương ðông của Nguyễn Hùng Hậu, 2004, Nhà xuất bản
ðại học sư phạm. Tác phẩm Tư tưởng Lão Trang trong y thuật phương ðông
của Trần Văn Tích, 1974, Nhà xuất bản Sài gòn. Tác phẩm Lịch sử văn hóa
3
Trung Quốc, 1999, tập 1, tập 2 của các dịch giả Trần Ngọc Thuận – ðào Duy
ðạt – ðào Phương Chi, Nhà xuất bản Văn hóa thông tin Hà Nội. Hướng thứ
ba, ñó là các công trình của các nhà nghiên cứu y học Việt Nam liên quan tới
tư tưởng của Lê Hữu Trác khá tiêu biểu làm giáo trình cho các trường y Việt
Nam. ðó là công trình nghiên cứu của trường ðại học y Hà Nội. Bộ môn y
học cổ truyền với tác phẩm là Y học cổ truyền, 1994, Nhà xuất bản Y học Hà
Nội. Tác phẩm ðông y toàn tập, 2000 của Nguyễn Trung Hòa, Nhà xuất bản
Thuận Hóa. ðặc biệt quyển Thượng Kinh ký sự của Yveline Féray, bản dịch
ngành, Phương pháp quy nạp diễn dịch. Cách tiếp cận của luận án là cách tiếp
cận dưới góc ñộ triết học lịch sử và triết học y học. Về tài liệu, tác giả lấy tác
phẩm Hải Thượng y tông tâm lĩnh gồm 28 tập, 66 quyển, nhà xuất bản y
học, thành phố Hồ Chí Minh, 2001 làm tư liệu gốc ñể thực hiện nghiên cứu
luận án.
5. Cái mới của luận án
Một là, luận án ñã phân tích làm rõ ñiều kiện, tiền ñề hình thành tư
tưởng triết học cũng như những nội dung cơ bản trong tư tưởng của Lê
Hữu Trác về vũ trụ và con người. Hai là, xác ñịnh những giá trị và rút ra bài
học lịch sử ñối với sự nghiệp phát triển toàn diện con người Việt Nam hiện
nay.
6. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của luận án
6.1. Ý nghĩa khoa học.
Kết quả nghiên cứu của luận án ñã làm rõ nội
dung cơ bản của tư tưởng Lê Hữu Trác về vũ trụ theo các phương diện: bản
thể luận, nhận thức luận, triết lý nhân sinh, về con người nhìn từ góc ñộ triết
học, y học, văn hóa, ñạo ñức. Trên cơ sở ñó rút ra giá trị và những bài học lịch
sử của tư tưởng Lê Hữu Trác trong sự nghiệp phát triển con người toàn diện
hiện nay.
5
6.2. Ý nghĩa thực tiễn.
Những ý nghĩa lịch sử, mà tác giả rút ra qua
phân tích tư tưởng của Lê Hữu Trác về vũ trụ quan và con người trong luận
án, là những bài học bổ ích, góp phần xây dựng yếu tố con người, trong sự
nghiệp phát triển ñất nước hiện nay. Kết quả nghiên cứu của luận án, có thể sử
dụng làm tài liệu tham khảo cho công tác giảng dạy và nghiên cứu lịch sử y
học và lịch sử tư tưởng Việt Nam.
LÊ HỮU TRÁC TRONG TÁC PHẨM HẢI THƯỢNG Y TÔNG TÂM LĨNH
Tư tưởng triết học của Lê Hữu Trác trong tác phẩm Hải Thượng y
tông tâm lĩnh không chỉ ñược hình thành, phát triển và phản ánh ñặc ñiểm,
nhu cầu của ñiều kiện lịch sử xã hội Việt Nam thế kỷ XVIII mà còn là sự kế
thừa những tư tưởng, học thuyết triết học trước ñó. ðặc biệt, Lê Hữu Trác vừa
là nhà tư tưởng, vừa là nhà y học, những kiến thức y học uyên bác của ông
ñều dựa trên cơ sở triết lý, những học thuyết triết học phương ðông, cho nên
khi nghiên cứu tư tưởng triết học của ông trong tác phẩm Hải Thượng y tông
tâm lĩnh, cần phải hiểu tiền ñề lý luận hình thành nên tư tưởng triết học
phương ðông.
Khi tìm hiểu, nghiên cứu xuyên suốt tác phẩm Hải Thượng y tông
tâm lĩnh, có thể nói, tư tưởng triết học của ông ñã tiếp thu, kế thừa, phát
triển tư tưởng triết học trong học thuyết Âm dương, Ngũ hành, học thuyết
Thiên nhân hợp nhất của Nho gia, Âm dương gia, ðạo gia; và ñặc biệt Lê
Hữu Trác ñã tiếp thu, kế thừa sáng tạo thành tựu các học thuyết y học cổ
truyền Trung Quốc và Việt Nam.
1.2.1. Học thuyết Âm dương, Ngũ hành với việc hình thành tư tưởng triết
học của Lê Hữu Trác trong tác phẩm Hải Thượng y tông tâm lĩnh
Học thuyết Âm dương, Ngũ hành là học thuyết làm tiền ñề lý luận
cho sự hình thành, phát triển y học truyền thống Trung Quốc, Việt Nam.
Những thành tựu ñó do các nhà triết học của Âm dương gia, ðạo gia, Nho gia
khơi nguồn ñầu tiên. Sau ñó là các tác phẩm tiêu biểu của các nhà tư tưởng,
các nhà y học hàm chứa những tư tưởng triết học, y học làm nền tảng cho sự
ra ñời của các sách y học, và các ngành học thuật của y học truyền thống. Nội
dung cơ bản của học thuyết Âm dương, Ngũ hành là tiền ñề cốt lõi hình thành
tư tưởng và y thuật của Lê Hữu Trác. Lê Hữu Trác ñã nói: “Học Kinh Dịch
7
1
Hải Thượng y tông tâm lĩnh, tập 1, (Lê Hữu Trác), Nxb.Y học, 2001, tr.217.
2
Hải Thượng y tông tâm lĩnh, tập 1, (Lê Hữu Trác), Nxb.Y học, 2001, tr.217.
3
Hải Thượng y tông tâm lĩnh, tập 1, (Lê Hữu Trác), Nxb.Y học, 2001, tr.539.
8
trị của y học truyền thống. Từ hai tiền ñề học thuyết Âm dương, Ngũ hành,
và thuyết Thiên nhân hợp nhất ñã hình thành và phát triển ứng dụng triệt
ñể trong tư tưởng triết học cũng như trong y lý, y thuật của Lê Hữu Trác.
1.2.3. Các thành tựu truyền thống y học Trung Quốc và y học Việt Nam
tiền ñề lý luận cho tư tưởng triết lý, y thuật trong tác phẩm Hải Thượng y tông
tâm lĩnh của Lê Hữu Trác
Các thành tựu truyền thống chủ yếu của y học Trung Quốc, Việt Nam
mà Lê Hữu Trác ñã kế thừa và phát triển. Các thành tựu của y học Trung
Quốc qua các triều ñại với sự xuất hiện các nhà triết học, y học với tác phẩm
của họ ñã ñưa y học Trung Quốc vượt ñến tầm vóc nhân loại. Truyền thống y
học Việt Nam hình thành và phát triển trong quá trình lịch sử ðinh, Lê, Lý,
Trần Hồ, Hậu Lê, Nguyễn. Trong ñó, y học Việt Nam ñược khởi sắc vào thời
nhà Trần với sự xuất hiện danh y Tuệ Tĩnh. Thời nhà Hậu Lê, danh y lỗi lạc
Lê Hữu Trác ñã kế thừa những thành tựu trước ñó và sáng tạo ra tác phẩm Hải
Hải Thượng y tông tâm lĩnh. Hải Thượng y tông tâm lĩnh gồm 28 bộ, 66
quyển; trong ñó nổi bật là các tác phẩm Nội kinh yếu chỉ; Vệ sinh yếu
quyết; Vận khí bí ñiển; Y hải cầu nguyên; Châu ngọc cách ngôn; Huyền
tẫn phát vi; Khôn hóa thái chân; ðạo lưu dư vận bàn ñầy ñủ các vấn ñề y
học và quan ñiểm triết học của ông.
Kết luận Chương I
Qua phần trình bày khái quát về ñiều kiện lịch sử, kinh tế, chính trị
xã hội Việt Nam thế kỷ XVI ñến thế kỷ XVIII – cơ sở xã hội và tiền ñề
hình thành tư tưởng của Lê Hữu Trác, có thể rút ra kết luận sau:
Một là, xã hội ðại Việt lịch sử Việt Nam từ thế kỷ XVI ñến thế kỷ
XVIII với các sự kiện lịch sử sau: Thời kỳ nhà Hậu Lê lâm vào tình trạng
suy sụp. Nhà Mạc chiếm chính quyền ổn ñịnh triều chính, sự phân chia ñất
nước thành ðàng ngoài thuộc chính quyền Lê – Trịnh, chính quyền Chúa
10
Nguyễn ðàng trong. Cuộc khởi nghĩa phong trào Tây Sơn ñánh bại quân
Thanh và lật ñổ chính quyền Chúa Nguyễn, chính quyền Lê – Trịnh, thành
lập vương triều Tây Sơn. Cuối cùng, lực lượng Nguyễn Ánh thống nhất ñất
nước, chính thức xưng vương, lập ra nhà Nguyễn ñổi quốc hiệu là Việt
Nam.
Hai là, các học thuyết Âm dương, Ngũ hành, thuyết Thiên nhân
hợp nhất và các thành tựu truyền thống chủ yếu của y học truyền thống
Trung Quốc, Việt Nam là những tiền ñề mà Lê Hữu Trác ñã kế thừa, sáng
tạo y lý, y thuật của ông trong tác phẩm Hải Thượng y tông tâm lĩnh.
Ba là, tư tưởng triết học của Lê Hữu Trác ñược hình thành trên
nền tảng Kinh Dịch, Nho gia, ðạo gia thời nhà Tống, giai ñoạn lý học hình
thành và phát triển. Ông sáng tạo ra học thuyết Thủy hỏa, hình thành
trường phái Thủy hỏa trong nền y học truyền thống Việt Nam.
gương sáng tuyệt vời về tài ñức. Ông xứng ñáng với lòng hâm mộ của giới
y học, lòng yêu mến, kính trọng của nhân dân ta. Bộ Y tông tâm lĩnh có giá
trị lớn lao, quý báu. ðời nay ñã suy tôn ông bằng danh hiệu cao quí “ðại y
tôn”. Ông là một ngôi sao sáng chói trong lịch sử y học nước nhà”
4
. Hải
Thượng Lãn Ông ñược “Khải ðịnh triều Nguyễn sắc phong Việt Nam y
Thánh”.Trong lời dẫn về nguồn sách của Vũ Xuân Hiên viết về Hải
Thượng Lãn Ông như sau: “Việc trước tác lập ngôn không phải dễ dàng,
nếu không giỏi rộng về nghề y, thì sao có thể khảo nghiệm kim cổ ñể có
lời ñích ñáng ñược”
5
. Trong bài tiểu dẫn viết cho bản mới khắc bộ sách
của Hải Thượng Lãn Ông, Vũ Xuân Hiên, nhận ñịnh: “Lãn Ông thực rõ
ràng là một danh y nước Việt Nam”
6
.
2.2.
NHỮNG VẤN ðỀ VỀ BẢN THỂ LUẬN, NHẬN THỨC LUẬN TRONG TƯ
TƯỞNG CỦA LÊ HỮU TRÁC QUA TÁC PHẨM HẢI THƯỢNG Y TÔNG TÂM LĨNH
2.2.1. Những vấn ñề bản thể luận
4
Hải Thượng y tông tâm lĩnh, tập 1, (Lê Hữu Trác), Nxb.Y học, 2001, tr.16.
5
Hải Thượng y tông tâm lĩnh, tập 1, (Lê Hữu Trác), Nxb.Y học, 2001, tr.18.
. Trong thân thể con
người, vô cực chính là cái vòng tròn trắng hay khối ñan mẫu: “ Từ một mà
vẽ thành hình tròn trắng tức là hình tượng của vô cực”
(10)
. Vô cực là bản
thể vũ trụ có trước trời ñất gọi là tiên thiên, ông viết: “ ðã gọi là tiên
thiên, thời lúc ñó trời chưa có”
(11)
.
Bản thể vũ trụ theo Lê Hữu Trác còn là Thái cực. Lê Hữu Trác
viết: “Từ khí mờ mịt không có gì gọi là vô cực, mà ñến khi ñã thành hình
(7)
Hải Thượng y tông tâm lĩnh, tập 1, (Lê Hữu Trác), Nxb.Y học, 2001, tr.158.
(8)
Hải Thượng y tông tâm lĩnh, tập 1, (Lê Hữu Trác), Nxb.Y học, 2001, tr.419.
(9)
Hải Thượng y tông tâm lĩnh, tập 1, (Lê Hữu Trác), Nxb.Y học, 2001, tr.417.
(10)
Hải Thượng y tông tâm lĩnh, tập 1, (Lê Hữu Trác), Nxb.Y học, 2001, tr.417.
(11)
Hải Thượng y tông tâm lĩnh, tập 1, (Lê Hữu Trác), Nxb.Y học, 2001, tr.481.
13
gọi là thái cực, thái cực ñộng sinh dương, tĩnh mà sinh âm”
(12)
. Lê Hữu
Trác cũng như y học truyền thống cho rằng, bản thể vũ trụ là khí thái hư ở
(12)
Hải Thượng y tông tâm lĩnh, tập 1, (Lê Hữu Trác), Nxb.Y học, 2001, tr.297.
(13)
Hải Thượng y tông tâm lĩnh, tập 1, (Lê Hữu Trác), Nxb.Y học, 2001, tr.156.
(14)
Hải Thượng y tông tâm lĩnh, tập 1, (Lê Hữu Trác), Nxb.Y học, 2001, tr.72.
(15)
Hải Thượng y tông tâm lĩnh, tập 1, (Lê Hữu Trác), Nxb.Y học, 2001, tr.173.
(16)
Hải Thượng y tông tâm lĩnh, tập 1, (Lê Hữu Trác), Nxb.Y học, 2001, tr.156.
14
vật, tức là vũ trụ vạn vật biến hóa trong trạng thái cân bằng theo một trật tự
biến hóa tự nhiên. Luật quân bình là nền tảng giữ cho vận ñộng ñược cân
bằng, không thái quá, không thiên lệch, không ñầy quá, không vơi quá, tất cả
ñều theo quy luật mà Lê Hữu Trác gọi là trời bớt chỗ dư bù chỗ thiếu. Luật
phản phục chính là thế giới vận ñộng theo một qui trình “nhất tán vạn, vạn
quy nhất” theo kinh Dịch và nguyên lý phản chung của Lão Tử. Luật phản
phục có nghĩa là vạn vật biến hóa, trao ñổi cho nhau theo một vòng tuần
hoàn nhất ñịnh, như bốn mùa xuân, hạ, thu, ñông thay ñổi qua lại. Luật
phản phục ñược ứng dụng vào y thuật trong lý luận tương quan bát cương
qua lại.
2.2.2. Những vấn ñề nhận thức luận trong tư tưởng của Lê Hữu Trác
Nhận thức luận của Lê Hữu Trác thể hiện ba mặt: ñối tượng nhận
thức, phương pháp nhận thức, mục ñích nhận thức. ðối tượng nhận thức của
Lê Hữu Trác là khí trên cơ sở triết học. Nhận thức của Lê Hữu Trác trong
nghiên cứu y học dựa trên quan ñiểm duy vật khách quan. Ông ñã mượn cặp
PHẨM HẢI THƯỢNG Y TÔNG TÂM LĨNH
2.3.1. Tư tưởng về con người của Lê Hữu Trác từ góc ñộ triết học
Lê Hữu Trác tìm hiểu con người ở các mặt: nguồn gốc, cấu tạo,
bản chất, vị trí, vai trò. Nguồn gốc con người theo Lê Hữu Trác xuất phát
từ tự nhiên. Cấu tạo của con người theo Lê Hữu Trác thì con người là hợp
thể của âm dương ngũ hành, tạng phủ kinh lạc, và tinh khí thần. Về vị trí,
vai trò của con người trong thế giới vũ trụ, trên cơ sở phân tích nguồn gốc
và cấu tạo của con người, ông khẳng ñịnh con người có vị trí, vai trò hết
sức quan trọng trong ñại vũ trụ. ðiều ñó ñược ông xem xét qua hai mối
quan hệ cơ bản trong ñại vũ trụ: Một là, vị trí con người trong mối quan hệ
với trời ñất, Thượng ñế. Hai là, vị trí, vai trò của con người trong mối quan
hệ với vạn vật trên cơ sở học thuyết của các nhà tư tưởng triết học và y
học. Về bản chất của con người, theo quan ñiểm của y học truyền thống
16
và của Lê Hữu Trác thì bản chất con người là tổng hòa của tự nhiên và xã
hội.
2.3.2. Tư tưởng về con người của Lê Hữu Trác từ góc ñộ y học
Lê Hữu Trác xem xét thân thể con người như một chỉnh thể thống
nhất với quan hệ hữu cơ giữa các cơ quan trong cơ thể. ðối với cơ thể con
người, Lê Hữu Trác có một cái nhìn bao quát toàn thể về quan hệ giữa các bộ
phận trong cơ thể, ông viết: “Cho nên ñem cái khí huyết là vật có hình ñể biết
mà so với thủy hỏa là vật vô hình khó hiểu, thời một ñàng sâu, một ñàng nông,
có phần hơn kém nhau chút ít nhưng ñều là mấu chốt quan trọng cả, không thể
thiếu một cái nào trong nguồn gốc sinh ra mọi bệnh”
(17)
. Do ñó, các cơ quan
trong cơ thể không phải là những bộ phận riêng lẻ, từng chức năng riêng biệt,
quát nhưng rõ ràng minh bạch. ðiểm mấu chốt của việc chữa bệnh là phân
tích sự biến hóa qua lại của “bát cương” ñó là hàn nhiệt, hư thực, biểu lý,
âm dương. Lý luận y học của Lê Hữu Trác thể hiện nền tảng duy trì hòa
hợp ñể sinh thành, phát triển. Ông cho rằng nguồn gốc của bệnh tật là sự
thiên lệch về âm dương và các quy luật ngũ hành bị phá vỡ.
2.3.3. Tư tưởng về con người của Lê Hữu Trác nhìn từ góc ñộ văn hóa, ñạo
ñức
Quan ñiểm nhân sinh của Lê Hữu Trác ñược thể hiện ba quan ñiểm
sau: lý tưởng sống của con người, ñề cao sự sống và nguyên tắc sống. Lý
tưởng sống của Lê Hữu Trác là ñạt ñược hạnh phúc trong cõi ñời, cho nên ông
ñã dành nhiều tâm huyết tìm con ñường hạnh phúc cho con người. ðề cao sự
sống và sức khỏe của con người nên ông dành cả cuộc ñời ñi tìm trăm
phương ngàn thuốc ñể trị bệnh cho con người. Nguyên tắc sống của Lê Hữu
Trác là cuộc sống hài hòa cả hai mặt thân và tâm. Từ nhận thức về thế giới và
con người, Lê Hữu Trác ñã ñúc kết nên quan ñiểm về con ñường ñem lại cuộc
sống tốt ñẹp cho con người.
Về nội dung chuẩn mực ñạo ñức trong ngành y, Lê Hữu Trác ñã
xác nhận ñạo ñức trong nghề y là một nghề nhân ñức, người thầy thuốc
(18)
Hải Thượng y tông tâm lĩnh, tập 1, (Lê Hữu Trác), Nxb.Y học, 2001, tr.539.
18
luôn suy nghĩ và bồi ñắp tám chữ xây và chống tám chữ tội, ñược như vậy
mới không hổ thẹn với hai chữ nhân thuật. Tám xây, ñó là nhân, minh,
ñức, trí, lượng, thành, khiêm, cần. ðồng thời cũng tránh tám tội, ñó là lười,
keo, tham, dốt, dối, ác, hẹp hòi, thất ñức. ðể giải thích thêm luận ñiểm này
của Lê Hữu Trác, theo ông tám ñiều xây, tức là tám giềng mối ñạo ñức
ñức ñược thể hiện qua tám ñiều xây và tám tội phải tránh.
Chương 3
GIÁ TRỊ VỀ TƯ TƯỞNG TRIẾT HỌC VÀ BÀI HỌC LỊCH SỬ VỀ Y ðỨC
TRONG TÁC PHẨM HẢI THƯỢNG Y TÔNG TÂM LĨNH
3.1.
GIÁ TRỊ VỀ TƯ TƯỞNG TRIẾT HỌC CỦA LÊ HỮU TRÁC QUA TÁC PHẨM
HẢI THƯỢNG Y TÔNG TÂM LĨNH
3.1.1. Tư tưởng triết học trong tác phẩm Hải Thượng y tông tâm lĩnh của
Lê Hữu Trác là một sự ñóng góp một bước phát triển mới trong lịch sử tư tưởng Việt
Nam
Quan ñiểm triết học của Lê Hữu Trác trong lịch sử tư tưởng Việt
Nam, ñã góp phần xây dựng y học truyền thống Việt Nam với những tư
tưởng mới. Tư tưởng triết học của Lê Hữu Trác ñược ñặt nền móng trên
quan niệm toàn diện, khái quát từ vũ trụ ñến con người. Tư tưởng triết học
của ông hình thành và phát triển gắn liền với thời ñại lịch sử triết học của
Trung Quốc, ñồng thời phản ánh tư tưởng của lịch sử xã hội Việt Nam thế
kỷ XVIII, có kế thừa quan ñiểm của Chu Dịch và những phạm trù Nho –
Thích – ðạo. Tiền ñề cho toàn bộ tư tưởng triết học của Lê Hữu Trác là
quan ñiểm “thiên ñịa vạn vật ñồng nhất thể”. Tư tưởng về vũ trụ quan và
con người của ông thể hiện trên ba phương diện là bản thể luận, nhận thức
luận và triết lý nhân sinh với những tư duy ñộc ñáo, làm cho tư tưởng triết
học của Lê Hữu Trác là một trong những tư tưởng mới trong lịch sử tư
tưởng Việt Nam.
20
3.1.2. Tư tưởng của Lê Hữu Trác là sự gắn kết giữa triết học và y học
nhằm chữa bệnh cho con người
Nội dung giá trị này thể hiện xuyên suốt trong lý luận y học của
21
3.1.4. Tư tưởng của Lê Hữu Trác qua tác phẩm Hải Thượng y tông tâm lĩnh
ñã góp phần phát triển y học truyền thống Việt Nam, xây dựng nên học thuyết Thủy
Hỏa
Nội dung tư tưởng này, trước tiên thể hiện qua việc xây dựng một
hệ thống luận trị y học truyền thống trên cơ sở văn hóa Việt Nam ñể giải
quyết những vấn ñề cấp bách của xã hội ñặt ra, ñó là việc trước thư lập lập
ngôn, khảo nghiệm kim cổ, ñể hình thành một tác phẩm chuẩn mực cho
ngành y. Lê Hữu Trác góp phần hình thành một hệ thống luận trị y học
truyền thống phù hợp với hoàn cảnh Việt Nam. Tác phẩm Hải thượng y
tông tâm lĩnh của Lê Hữu Trác cũng là tập ñại thành y học truyền thống
Việt Nam, trong ñó, học thuyết Thủy hỏa là tư tưởng chủ ñạo cho y lý, y
thuật của ông. Tứ ñại gia Lưu Hoàn Tố với thuyết chủ hỏa; Trương Tử
Hòa xây dựng thuyết Công tà; Lý ðông Viên tạo nên trường phái Tỳ vị;
Chu Liêm Khê ñề xướng thuyết Tư âm, Lê Hữu Trác chủ trương thuyết
Thủy hỏa, trở thành học phái thủy hỏa ñặc thù của y học truyền thống Việt
Nam.
3.2. NHỮNG BÀI HỌC LỊCH SỬ VỀ Y ðỨC CỦA LÊ HỮU TRÁC TRONG TÁC
PHẨM HẢI THƯỢNG Y TÔNG TÂM LĨNH
3.2.1. Tư tưởng triết học của Lê Hữu Trác trong tác phẩm Hải Thượng y
tông tâm lĩnh như là một trong những tập ñại thành y học truyền thống Việt Nam
Lê Hữu Trác nhà tư tưởng ở thế kỷ XVIII cũng thể hiện tinh thần
dung hợp ñó trong tư tưởng của ông. Ông kế thừa Chu Dịch, triết học, y học
và truyền thống văn hóa Trung Quốc, Việt Nam. Ông ñã thực hiện tác phẩm
Hải Thượng y tông tâm lĩnh, trong ñó ông ñã kế thừa, phát triển tư tưởng triết
học, y học ñể thực hiện tập ñại thành y học truyền thống Việt Nam. Bước phát
triển này so với nền y học truyền thống phương ðông thể hiện dân tộc Việt
Nam tiến ñến thời ñại mới, thời ñại tự chủ về y học truyền thống dân tộc.
người thầy thuốc có bổn phận ñối với bệnh nhân như người mẹ ñối với con
của mình, một tình cảm cao cả ấy người xưa ñã ñặt vào vai người thầy
(20)
Hải Thượng y tông tâm lĩnh, tập 2, (Lê Hữu Trác), Nxb.Y học, 2001, tr.537.
(21)
Hải Thượng y tông tâm lĩnh, tập 2, (Lê Hữu Trác), Nxb.Y học, 2001, tr.536.
Copyright: Tài liệu đại học ©