ðẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
TRƯỜNG ðẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

HÀ TRỌNG THÀ TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

VỀ VAI TRÒ QUẦN CHÚNG NHÂN DÂN
ðỐI VỚI SỰ NGHIỆP BẢO VỆ AN NINH

TỔ QUỐC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH - 2013


Phản biện ñộc lập:
1. PGS.TS Vũ Tình
2. PGS.TS Phạm Hồng Chương

THÀNH PH
Ố HỒ

CHÍ MINH
-

2013LỜI CAM ðOAN
Tôi xin cam ñoan ñây là công trình nghiên cứu ñộc lập của tôi. Kết
quả nghiên cứu là trung thực và chưa từng ñược công bố. Các số liệu, tài
liệu, trích dẫn trong luận án là chính xác, có nguồn gốc rõ ràng.

Tp. Hồ Chí Minh, tháng 3 năm 2013
Tác giả HÀ TRỌNG THÀ

MỤC LỤC
Trang

1.2.2.

Tư tưởng trọng dân, “dân là gốc” của văn hóa phương ðông và
tư tưởng dân chủ tiến bộ của văn hóa phương Tây
52
1.2.3.

Quan ñiểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về vai trò quần chúng
nhân dân và cá nhân trong lịch sử
63
Kết luận chương 1
74

Chương 2: NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

VỀ VAI TRÒ CỦA QUẦN CHÚNG NHÂN DÂN ðỐI VỚI

SỰ NGHIỆP BẢO VỆ AN NINH TỔ QUỐC
2.1. Quần chúng nhân dân là chủ ñất nước 76
2.1.1.

Quan niệm của Hồ Chí Minh về nhân dân trong cách mạng
Việt Nam
76
2.1.2.

Vai trò là chủ ñất nước của quần chúng nhân dân

Kết luận chương 2
141 Chương 3: VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VAI TRÒ
CỦA QUẦN CHÚNG NHÂN DÂN ðỐI VỚI SỰ NGHIỆP
BẢO VỆ AN NINH TỔ QUỐC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
3.1. Thực trạng vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của

quần chúng nhân dân ñối với sự nghiệp bảo vệ an ninh Tổ quốc

ở Việt Nam hiện nay
143
3.1.1.

Quan ñiểm của ðảng Cộng sản và Nhà nước Việt Nam về

bảo vệ an ninh Tổ quốc trong tình hình mới
143
3.1.2.

Những kết quả ñạt ñược trong quá trình vận dụng tư tưởng

Hồ Chí Minh về vai trò của quần chúng nhân dân ñối với sự
nghiệp bảo vệ an ninh Tổ quốc
152
3.1.3.

Những hạn chế trong quá trình vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh
về vai trò của quần chúng nhân dân ñối với sự nghiệp bảo vệ

Nam và của dân tộc Việt Nam. Cuộc ñời, sự nghiệp của Người là một tấm
gương sáng vì dân, vì nước. Nghị quyết của Tổ chức giáo dục, khoa học và
văn hóa Liên hợp quốc (UNESCO) về kỷ niệm 100 năm ngày sinh của
Người ñã nhận ñịnh: “Chủ tịch Hồ Chí Minh là một biểu tượng kiệt xuất về
quyết tâm của cả một dân tộc, ñã cống hiến trọn ñời mình cho sự nghiệp giải
phóng dân tộc của nhân dân Việt Nam, góp phần vào cuộc ñấu tranh chung
của các dân tộc vì hòa bình, ñộc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội” [88,
tr.9]. ðối với sự nghiệp cách mạng Việt Nam, di sản tinh thần mà Hồ Chí
Minh ñể lại ñược ðại hội ðại biểu toàn quốc lần thứ VII của ðảng (6/1991)
khẳng ñịnh là “tài sản tinh thần quý báu của ðảng và của dân tộc Việt Nam”.
ðến tháng 4/2001, tại ðại hội ðại biểu toàn quốc lần thứ IX, ðảng ta ñã
trình bày một cách ngắn gọn, khá toàn diện từ khái niệm, cơ sở hình thành
ñến những nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh và khẳng ñịnh: “Tư
tưởng Hồ Chí Minh soi ñường cho cuộc ñấu tranh của nhân dân ta giành
thắng lợi, là tài sản tinh thần to lớn của ðảng và dân tộc ta” [69, tr.20 - 21].
Quán triệt quan ñiểm ñó, ngày 27/3/2003, Ban Bí thư Trung ương ðảng ra
Chỉ thị số 23 – CT/TW “Về ñẩy mạnh nghiên cứu, tuyên truyền, giáo dục tư
tưởng Hồ Chí Minh trong giai ñoạn mới”, với mục ñích, yêu cầu: “Làm cho
toàn ðảng, toàn dân, toàn quân nhận thức sâu sắc nguồn gốc, nội dung, giá
trị, vai trò của tư tưởng Hồ Chí Minh; làm cho chủ nghĩa Mác – Lênin, tư
tưởng Hồ Chí Minh ngày càng giữ vai trò chủ ñạo trong ñời sống tinh thần,
tư tưởng của xã hội ta” [4, tr.1]. Vấn ñề ñặt ra khi nghiên cứu tư tưởng Hồ
Chí Minh không chỉ nhằm làm rõ cơ sở, nội dung của tư tưởng của Người,

2

mà quan trọng hơn là từ kết quả nghiên cứu góp phần giải quyết những vấn
ñề thực tiễn ñặt ra, cả về nhận thức tư tưởng - chính trị ñến hành ñộng trong
toàn ðảng, toàn quân, toàn dân.
Trước ñây cũng như hiện nay, an ninh Tổ quốc là vấn ñề hệ trọng của

ñiểm, tư tưởng chỉ ñạo của ðại hội X về nhiệm vụ quốc phòng, an ninh chưa
ñược triển khai thực hiện kịp thời. Nhận thức về quốc phòng toàn dân và an
ninh nhân dân của một số cán bộ, ñảng viên trong các ngành, các cấp chưa
ñầy ñủ, sâu sắc, thiếu cảnh giác trước âm mưu “diễn biến hòa bình” của các
thế lực thù ñịch và “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ. Công tác
bảo vệ an ninh trong một số lĩnh vực còn có những thiếu sót; xử lý tình hình
phức tạp nảy sinh ở cơ sở có lúc, có nơi còn bị ñộng, tội phạm hình sự, tệ
nạn xã hội, an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội ở một số ñịa bàn còn diễn
biến phức tạp” [71, tr.170].
Cùng với những hạn chế trên, những tác ñộng tiêu cực của nền kinh tế
thị trường ñã ñặt ra những vấn ñề cấp bách về bảo vệ an ninh Tổ quốc, như:
vấn ñề dân tộc, tôn giáo, ñất ñai, chênh lệch giàu nghèo, tham nhũng, lãng
phí, quan liêu, vô cảm ở một bộ phận cán bộ, ñảng viên,… Những vấn ñề
này ñã tạo ra hai nguy cơ lớn ñối với bảo vệ an ninh Tổ quốc. Một là, khối
ñại ñoàn kết toàn dân ñang ñứng trước những thách thức mới, những nguy
cơ suy giảm sự bền chặt; hai là, niềm tin của quần chúng nhân dân ñối với
ðảng và Nhà nước ñang giảm sút. Do ñó, yêu cầu ñặt ra là phải gấp rút khắc
phục những nguy cơ trên ñể giữ vững sự ổn ñịnh xã hội, góp phần vào thành
công của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện ñại hóa ñất nước. Về mặt lý luận,
ñiều cần thiết là phải ñứng trên lập trường của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư
tưởng Hồ Chí Minh ñể tiếp cận, khảo sát những vấn ñề trên trong ñiều kiện
mới, ñồng thời ñưa ra phương hướng và giải pháp ñối với sự nghiệp bảo vệ
an ninh Tổ quốc. Trong ñó, việc tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò

4

quần chúng nhân dân ñối với sự nghiệp bảo vệ an ninh Tổ quốc là thật sự cần
thiết về mặt lý luận lẫn thực tiễn theo tinh thần của Cương lĩnh xây dựng ñất
nước trong thời kỳ quá ñộ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm
2011). Trong cương lĩnh này, ðảng ta ñã nêu lên năm bài học kinh nghiệm

Minh ñược hình thành về cơ bản trong thời kỳ lịch sử 1920 – 1930. Tác
phẩm Góp phần tìm hiểu cuộc ñời và tư tưởng Hồ Chí Minh của tác giả ðinh
Xuân Lâm, do nhà xuất bản Chính trị quốc gia ấn hành năm 2005. Tác phẩm
nêu lên các mốc lớn có tính quyết ñịnh, mang ý nghĩa bước ngoặt lịch sử trên
con ñường hoạt ñộng yêu nước cách mạng của Hồ Chí Minh, cũng như các
ñặc ñiểm hình thành và phát triển của tư tưởng Hồ Chí Minh, sản phẩm của
sự kết hợp chủ nghĩa yêu nước truyền thống và tinh hoa văn hóa thế giới với
tinh thần phong phú và sáng tạo. Trong tác phẩm, tác giả cũng ñã phân tích
bối cảnh kinh tế và xã hội Việt Nam khá sâu, giúp cho việc lý giải các vấn ñề
lịch sử về tư tưởng Hồ Chí Minh có cơ sở khoa học và thực tiễn. Tác phẩm
Tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển văn hóa và con người do tác giả ðặng
Xuân Kỳ chủ biên, nhà xuất bản Chính trị quốc gia ấn hành năm 2005. Tác
phẩm ñược kết cấu gồm ba phần. Phần thứ nhất ñề cập tư tưởng về văn hóa
và con người trong lịch sử và sự kế thừa của Hồ Chí Minh; phần thứ hai ñề
cập tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa và con người; phần thứ ba ñề cập vận
dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa và con người vào việc phát triển văn
hóa và xây dựng con người Việt Nam hiện nay. Trong ñó, một số vấn ñề về
cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh ñược ñề cập trong các chương của
phần thứ nhất. Tác phẩm Tư tưởng Hồ Chí Minh và con ñường cách mạng
Việt Nam do tác giả Võ Nguyên Giáp chủ biên, nhà xuất bản Chính trị quốc
gia ấn hành năm 2008. Tác phẩm gồm ba phần với mười chương, ñã trình
bày một cách có căn cứ khoa học, toàn diện những vấn ñề lý luận cơ bản, về

6

tư tưởng Hồ Chí Minh và con ñường cách mạng Việt Nam. Trong ñó nội
dung phần thứ nhất ñã làm rõ quá trình hình thành, phát triển của tư tưởng
Hồ Chí Minh nói chung, từ ñây cũng thấy ñược cơ sở hình thành tư tưởng
của Người về vai trò của quần chúng nhân dân. Tác phẩm Hồ Chí Minh –
Nhà cách mạng sáng tạo của tác giả Mạch Quang Thắng, do nhà xuất bản

và bản lĩnh Hồ Chí Minh về các mặt trên những lĩnh vực cụ thể. ðó là việc
xác ñịnh con ñường, mục tiêu và lực lượng cách mạng trong chương 1; công
tác xây dựng ðảng và Nhà nước trong chương 2; về mặt văn hóa trong
chương 3; phương pháp cách mạng trong chương 4 và cuối cùng là thế giới
khẳng ñịnh trí tuệ và bản lĩnh Hồ Chí Minh trong chương 5. Trong ñó, vấn
ñề vai trò của nhân dân cũng ñược tác giả ñề cập trong một số nội dung của
chương 1, chương 2 và chương 4. Tác phẩm Tìm hiểu phương pháp Hồ Chí
Minh của tác giả Hoàng Chí Bảo, do nhà xuất bản Lý luận chính trị ấn hành
năm 2005. Trên cơ sở quan ñiểm của tác giả, khi nghiên cứu phương pháp
Hồ Chí Minh không thể tách rời tư tưởng và phong cách của Người, cũng
như không thể tách rời ñạo ñức, lối sống và nhân cách của Người, tác phẩm
ñược kết cấu gồm mười nội dung cơ bản. Trong ñó, nội dung thứ sáu có ñề
cập ñến vai trò của nhân dân, ñó là nội dung: Từ “Dân” ñến “Dân chủ” và
“Dân vận” trong tư tưởng, phương pháp và phong cách Hồ Chí Minh. Tác
phẩm Hồ Chí Minh học và minh triết Hồ Chí Minh của tác giả Bùi ðình
Phong, do nhà xuất bản Chính trị quốc gia ấn hành năm 2008. Tác phẩm
nghiên cứu và phân tích về Hồ Chí Minh học và minh triết Hồ Chí Minh, với
hai phần lớn: phần thứ nhất là “Cùng với chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng
Hồ Chí Minh là nền tảng tư tưởng của ðảng, kim chỉ nam cho hành ñộng
cách mạng”, phần thứ hai là “Triết lý Hồ Chí Minh về phát triển xã hội Việt
Nam”. Trong phần thứ hai, tác phẩm cũng ñã ñề cập ñến triết lý về con
người, về dân với 46 trang viết. Tác phẩm Mối quan hệ giữa ðảng và dân

8

trong tư tưởng Hồ Chí Minh của hai tác giả ðàm Văn Thọ và Vũ Hùng, do
nhà xuất bản Chính trị quốc gia ấn hành năm 1997. Tác phẩm nêu lên khái
niệm về dân và những quan ñiểm, thái ñộ khác nhau về dân trong lịch sử ở
phương Tây và phương ðông, cũng như trong lịch sử Việt Nam. Quan niệm
của chủ nghĩa Mác – Lênin về vai trò của quần chúng nhân dân và của cá

an nhân dân – Công an nhân dân với Bác Hồ của tập thể tác giả do nhà xuất
bản Công an nhân dân ấn hành năm 1990. Trong tác phẩm này hầu hết các
bài viết của các tác giả ñều ñề cập ñến việc học tập, quán triệt tư tưởng của
Hồ Chí Minh vào từng lĩnh vực cụ thể, hay của từng ñịa phương ñối với
công tác Công an, như: công tác tình báo, công tác giáo dục, ñào tạo cán bộ,
công tác bảo vệ ðảng, công tác ñấu tranh chống tội phạm,… Tác phẩm Một
số vấn ñề về phát huy vai trò nhân dân bảo vệ an ninh, trật tự ở nước ta hiện
nay của tác giả Nguyễn ðình Tập, do nhà xuất bản Chính trị quốc gia ấn
hành năm 2002. Tác phẩm ñã ñề cập ñến lý luận, kinh nghiệm, thực trạng,
ñiều kiện và giải pháp nhằm phát huy vai trò nhân dân bảo vệ an ninh, trật tự
ở nước ta hiện nay. Tác phẩm Quốc phòng – an ninh trong thời kỳ quá ñộ lên
chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam do tác giả Nguyễn Vĩnh Thắng chủ biên, nhà
xuất bản Chính trị quốc gia ấn hành năm 2010. Trong tác phẩm này, bên
cạnh việc ñề cập ñến quốc phòng trong lịch sử dân tộc Việt Nam trước khi
có ðảng và của một số nước xã hội chủ nghĩa, tác phẩm nêu ra những quan
ñiểm của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan ñiểm của
ðảng Cộng sản Việt Nam về quốc phòng, an ninh trong thời kỳ quá ñộ lên
chủ nghĩa xã hội. ðề tài khoa học trọng ñiểm cấp Bộ Biện pháp vận ñộng
quần chúng trong công tác Công an - Những vấn ñề lý luận và thực tiễn, mã
số BX-2008-X28-08 do tác giả Nguyễn ðình Thuận làm chủ nhiệm. Trên cơ
sở nêu lên những vấn ñề lý luận về biện pháp vận ñộng quần chúng trong
công tác Công an, ñề tài làm rõ thực trạng áp dụng biện pháp vận ñộng quần

10
chúng trong công tác Công an qua các thời kỳ cách mạng. Từ ñó ñề tài rút ra
những bài học kinh nghiệm và ñưa ra các giải pháp nâng cao hiệu quả áp
dụng biện pháp vận ñộng quần chúng trong công tác Công an. Kỷ yếu Hội
thảo khoa học – thực tiễn cấp Bộ: “Tư tưởng Hồ Chí Minh về an ninh, trật
tự” do Bộ Công an tổ chức vào tháng 5/2005. Trong kỷ yếu hội thảo này, các
tác giả ñã ñề cập ñến nhiều vấn ñề khác nhau về tư tưởng của Người như ñức

khuôn khổ các bài viết của cuộc hội thảo.
Ngoài ra còn một số bài viết trong các tạp chí khác như: Nhân dân làm
chủ thực sự và trực tiếp sự nghiệp bảo vệ an ninh trật tự – Vấn ñề có ý nghĩa
chiến lược của tác giả Lê Minh Hương, Tạp chí Cộng sản, số 15 (8/1997);
Tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh về an ninh, trật tự của tác giả ðặng Thái
Giáp, Tạp chí Triết học, số 4 (1995); Phấn ñấu xứng ñáng với danh hiệu cao
quý là người Công an của nhân dân của tác giả Võ Nguyên Giáp, Tạp chí
Công an nhân dân, số 3 (2008); Sáu ñiều Bác dạy – Di sản tinh thần vô giá
ñể xây dựng lực lượng Công an nhân dân trong sạch, vững mạnh của tác giả
Lê Hồng Anh, Tạp chí Công an nhân dân, số 3 (2008); Tiếp tục ñổi mới nội
dung, hình thức, phương pháp ñẩy mạnh phong trào Toàn dân bảo vệ an
ninh Tổ quốc cho phù hợp với yêu cầu, nhiệm vụ trong tình hình mới của tác
giả Trần ðại Quang, Tạp chí Công an nhân dân, số 1 (2011), Tiếp tục xây
dựng lực lượng Công an nhân dân trong sạch, vững mạnh toàn diện ñáp ứng
yêu cầu, nhiệm vụ bảo vệ an ninh trật tự trong tình hình mới của tác giả
ðặng Văn Hiếu, Tạp chí Công an nhân dân, số 5 (2011); Giải pháp ñẩy
mạnh phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc của tác giả Nguyễn ðình
Thuận, Tạp chí Công an nhân dân, số 8 (2011);…
Nhìn chung, những công trình trên có thể phân loại thành bốn mảng:
Thứ nhất, các công trình nghiên cứu về nguồn gốc hình thành tư tưởng Hồ

12
Chí Minh, chỉ ở góc ñộ khái quát chung, chưa ñi sâu phân tích về nguồn gốc
hình thành tư tưởng của Người về vai trò của quần chúng nhân dân. Thứ hai,
các công trình khi ñề cập ñến vai trò của quần chúng nhân dân trong tư
tưởng Hồ Chí Minh thì lại không ñề cập ñến tư tưởng Hồ Chí Minh về vai
trò của quần chúng nhân dân trong trong sự nghiệp bảo vệ an ninh Tổ quốc.
Thứ ba, các công trình khi nghiên cứu lĩnh vực an ninh thì không, hoặc ít ñề
cập ñến vai trò của quần chúng nhân dân trong sự nghiệp bảo vệ an ninh Tổ
quốc. Thứ tư, các công trình khi khai thác tư tưởng Hồ Chí Minh ở lĩnh vực

5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận án
- Cơ sở lý luận của luận án: Luận án ñược nghiên cứu và trình bày dựa
trên cơ sở thế giới quan, phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng
và chủ nghĩa duy vật lịch sử.
- Phương pháp nghiên cứu của luận án: Luận án sử dụng kết hợp các
phương pháp nghiên cứu như: Phân tích – tổng hợp, diễn dịch – quy nạp,
lịch sử – lôgic, thống kê.
6. Cái mới của luận án
Luận án có các ñóng góp mới sau:
Thứ nhất, làm rõ thực trạng vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò
của quần chúng nhân dân ñối với sự nghiệp bảo vệ an ninh Tổ quốc ở Việt
Nam hiện nay.

14
Thứ hai, ñề xuất phương hướng và một số giải pháp nhằm nâng cao
hiệu quả vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của quần chúng nhân
dân ñối với sự nghiệp bảo vệ an ninh Tổ quốc ở Việt Nam hiện nay.
7. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án
- Về mặt lý luận: Luận án góp phần làm rõ lý luận về vai trò của quần
chúng nhân dân trong lịch sử nói chung, tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò
của quần chúng nhân dân ñối với sự nghiệp bảo vệ an ninh Tổ quốc ở Việt
Nam nói riêng. Ngoài ra, luận án còn khẳng ñịnh giá trị và yêu cầu khách
quan của việc vận dụng quan ñiểm toàn diện, quan ñiểm lịch sử - cụ thể,
quan ñiểm phát triển trong sự nghiệp bảo vệ an ninh Tổ quốc.
- Về mặt thực tiễn: Luận án góp phần nâng cao hiệu quả công tác phối
hợp giữa lực lượng Công an và quần chúng nhân dân trong sự nghiệp bảo vệ
an ninh Tổ quốc trong tình hình hiện nay. Ngoài ra, luận án có thể sử dụng
làm tài liệu tham khảo trong nghiên cứu và giảng dạy các môn khoa học Mác
– Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh.
8. Kết cấu của luận án

Nguyễn ñại diện, ñang trong quá trình khủng hoảng trầm trọng và suy vong,
biểu hiện cụ thể và tập trung là sự bộc phát kịch liệt của chiến tranh nông
dân trên phạm vi cả nước. Sau một quá trình ñiều tra, dòm ngó lâu dài và
chuẩn bị ráo riết về mọi mặt, sáng ngày 1/9/1958, thực dân Pháp ñã nổ súng
công khai xâm lược Việt Nam. Trước sự xâm lược trắng trợn của thực dân
Pháp, giai cấp phong kiến cầm quyền lúc ñó có trách nhiệm phải lãnh ñạo
nhân dân cả nước tiến hành cuộc kháng chiến ñể bảo vệ nền ñộc lập của dân
tộc. Nhưng ngay từ ñầu, giai cấp cầm quyền ñó ñã tỏ ra hèn nhát và bất lực,
nhanh chóng phân hóa, từng bước nhượng bộ giặc, ñể cuối cùng ñầu hàng,
dâng toàn bộ lãnh thổ nước ta cho chúng.

16
ðối lập hẳn với thái ñộ của triều Nguyễn, nhân dân cả nước ñã sôi nổi
vùng dậy chống giặc ngay từ những ngày ñầu khi chúng xâm phạm bờ cõi
thiêng liêng của Tổ quốc. Sau một thời kỳ dài, từ năm 1858 ñến năm 1884,
trong khi bè lũ ñại phong kiến quý tộc triều Nguyễn từ thái ñộ hoang mang
dao ñộng buổi ñầu rồi chuyển nhanh sang những hành ñộng ngăn trở phá
hoại có hệ thống cuộc kháng chiến, ñể cuối cùng hoàn toàn làm tay sai cho
giặc, thì phong trào nhân dân kháng chiến vẫn mỗi ngày một dâng cao, trong
ñó yêu cầu kết hợp chặt chẽ hai nhiệm vụ chống ñế quốc và chống phong
kiến ngày càng trở nên cấp thiết và tất yếu. Với bản hiệp ước ô nhục ñược ký
kết ngày 6/6/1884, phong kiến triều Nguyễn vì quyền lợi ích kỷ, thiển cận
của giai cấp, sợ mất ngôi vua hơn là sợ mất nước, ñã phản bội nhân dân, bỏ
rơi cuộc kháng chiến, ñầu hàng với ñế quốc, thỏa hiệp với ñế quốc.
Việt Nam là một nước nghèo, lạc hậu về kinh tế nhưng vốn có truyền
thống yêu nước nồng nàn, có tinh thần ñấu tranh anh dũng, kiên cường
chống giặc ngoại xâm. Với tinh thần ñó, nhân dân ta ñã phát huy truyền
thống cha anh ñứng dậy tập hợp quần chúng ñấu tranh chống thực dân Pháp
xâm lược bảo vệ nền ñộc lập nước nhà. Phong trào chống Pháp dưới ngọn cờ
Cần Vương (1885 – 1896) dưới sự lãnh ñạo của các sỹ phu yêu nước chống

phát triển thành một cao trào cách mạng sôi nổi, có khả năng ñánh ñuổi ñược
bọn ñế quốc xâm lược, lật ñổ ñược bọn phong kiến tay sai ñể khôi phục nền
ñộc lập của dân tộc và mang lại ruộng ñất cho nông dân. Phong trào ñấu
tranh vũ trang của dân tộc ta vào cuối thế kỷ XIX thất bại ñã kết thúc thời kỳ
xâm lược và “bình ñịnh” của giặc Pháp ở Việt Nam.
Vào ñầu thế kỷ XX, thực dân Pháp bắt tay ngay vào cuộc khai thác,
bóc lột ñể biến Việt Nam thành thuộc ñịa bảo ñảm siêu lợi nhuận cao nhất
cho chúng. ðợt khai thác bóc lộc thuộc ñịa Việt Nam lần thứ nhất bắt ñầu

18
trên quy mô cả nước, với một tốc ñộ nhanh, có tính hệ thống, ñã gây nhiều
biến ñổi mới cho xã hội Việt Nam về các mặt. Một phương thức sản xuất tư
bản chủ nghĩa dưới hình thái thực dân ñã ñược du nhập vào nước ta; ñồng
thời quan hệ bóc lột phong kiến vẫn ñược duy trì ở nông thôn. Cơ cấu xã hội
bắt ñầu thay ñổi, kéo theo luôn sự thay ñổi ý thức xã hội, của ñời sống con
người. ðúng vào lúc ñó, từ những năm ñầu của thế kỷ XX, trào lưu tư tưởng
tư sản từ ngoài dồn dập dội vào Việt Nam qua hai con ñường: Nhật Bản và
Trung Quốc. Từ sau Cách mạng Tân Hợi (1911) của Trung Quốc thì chủ
nghĩa Tam dân của Tôn Trung Sơn cũng ảnh hưởng tới Việt Nam. Việt Nam
cũng là thuộc ñịa của Pháp nên thông qua các trường học, báo chí, tư tưởng
cách mạng tư sản Pháp cũng ñược du nhập vào, tất nhiên một cách thiếu hệ
thống và bị cắt xén, bị tước bỏ mất phần tích cực.
Những ñiều kiện trong và ngoài của Việt Nam vào ñầu thế kỷ XX cụ
thể như vậy ñã tác ñộng mạnh mẽ ñến tính chất cuộc ñấu tranh cách mạng
ngày càng quyết liệt giữa dân tộc ta với bè lũ ñế quốc và tay sai. Trong hoàn
cảnh mới, một tầng lớp sĩ phu mới với tấm lòng yêu nước lại cùng nhân dân
cả nước lại cùng lên ñường nhận lấy nhiệm vụ viết tiếp những trang sử vàng
của dân tộc. Các phong trào ðông Du (1905 – 1908), ðông Kinh Nghĩa
Thục (1907), vận ñộng Duy Tân và chống thuế ở Trung Kỳ (1908) lần lượt
diễn ra sôi nổi từ năm 1905 ñến 1908 chứng tỏ phong trào giải phóng dân tộc

nước Duy Tân, Việt Nam Quang Phục, Nghĩa Hưng ñều nối tiếp nhau tan rã
trước sự ñàn áp khủng bố man rợ của kẻ thù. ðiều này cho thấy, mấy chục
năm ñầu thế kỷ XX ñã diễn ra một cuộc khủng hoảng sâu sắc nhất về ñường
lối cách mạng trong phong trào giải phóng dân tộc Việt Nam. Cuộc khủng
hoảng về ñường lối ñó thực chất là cuộc khủng hoảng về vai trò lãnh ñạo
cách mạng của giai cấp tiên tiến nhất trong xã hội.