ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH
–––––––––––––––––––––––––
ĐÀO LỆ MỸ
NGHIÊN CỨU HỆ THỐNG THEO DÕI VÀ ĐÁNH GIÁ
CHƢƠNG TRÌNH, DỰ ÁN VỀ XÓA ĐÓI GIẢM NGHÈO
TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH HÀ GIANG LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ
(Chuyên ngành: KINH TẾ NÔNG NGHIỆP)
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TIẾN SĨ. NGUYỄN QUANG DUỆ
Thái Nguyên, năm 2012
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên i
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan rằng, đây là công trình nghiên cứu của tôi.
Các số liệu, kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung thực, có
nguồn gốc rõ ràng và chƣa đƣợc sử dụng để bảo vệ một học vị nào.
Tôi xin cam đoan rằng, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này
đã đƣợc cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đã đƣợc chỉ rõ
nguồn gốc./.
Tác giả luận văn
Đào Lệ Mỹ
và bạn bè đã giúp đỡ, tạo mọi điều kiện thuận lợi, động viên, khuyến khích tôi
trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu.
Thái Nguyên, ngày tháng 10 năm 2012
Tác giả luận văn
Đào Lệ Mỹ
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên iii
MỤC LỤC
Lời cam đoan i
Lời cảm ơn ii
Mục lục iii
Danh mục các bảng biểu viii
Danh mục các đồ thị ix
MỞ ĐẦU 1
1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài 1
2. Mục tiêu nghiên cứu 2
2.1. Mục tiêu chung 2
2.2. Mục tiêu cụ thể 2
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 2
3.1. Đối tƣợng nghiên cứu 2
3.2. Phạm vi nghiên cứu 3
4. Ý nghĩa khoa học của luận văn 3
5. Bố cục của luận văn 3
XĐGN tạ i tỉnh Hà Giang 18
Chƣơng 2: PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 19
2.1. Các câu hỏi nghiên cứu chính 19
2.2. Phƣơng pháp nghiên cứu 19
2.2.1. Phƣơng pháp tiếp cận 19
2.2.2. Phƣơng pháp thu thập số liệu 20
2.2.2.1.Nguồn số liệu và tài liệu thứ cấp 20
2.2.2.2. Nguồn số liệu và tài liệu sơ cấp 20
2.2.3. Phƣơng pháp tổng hợp thông tin 22
2.2.4. Phƣơng pháp phân tích thông tin 22
2.3. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu 23
2.3.1. Chỉ tiêu đánh giá kết quả, đầu ra, đầu vào của các chƣơng trình, dự án 23
2.3.2. Chỉ tiêu đánh giá tính hiệu quả của hệ thống theo dõi, đánh giá 23
Chƣơng 3: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC THEO DÕI VÀ ĐÁNH GIÁ, NĂNG
LỰC THEO DÕI ĐÁNH GIÁ CÁC CHƢƠNG TRÌNH, DỰ ÁN GIẢM NGHÈO Ở
TỈNH HÀ GIANG 25
3.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu 25
3.1.1 Điều kiện tự nhiên 25
3.1.1.1 Vị trí địa lý 25
3.1.1.2 Địa hình 25
3.1.1.3 Khí hậu 26
3.1.1.4 Tài nguyên nƣớc 27
3.1.1.5 Tài nguyên đất 28
3.1.1.6 Tài nguyên rừng 29
3.1.1.7 Tài nguyên khoáng sản 30
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên v
3.3.2.1. Giới thiệu về chƣơng trình 71
3.3.2.2. Chuẩn bị (yêu cầu) về theo dõi, giám sát và đánh giá 73
3.3.2.3. Tổ chức triển khai thực hiện công tác theo dõi, giám sát và đánh giá chƣơng
trình 135 tại Hà Giang 75
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên vi
3.3.2.4. Khuyế n nghị nhằ m cả i thiệ n công tá c theo dõ i đá nh giá củ a chƣơng trình 135
cho giai đoạ n tiế p theo 79
3.4. Thực trạng năng lực theo dõi đánh giá giảm nghèo ở cấp xã 80
3.4.1. Nhận thức về công tác theo dõi đánh giá giảm nghèo 80
3.4.2. Những khó khăn đối với cấp xã trong công tác theo dõi đánh giá giảm nghèo 82
3.4.3. Những điểm đáng khích lệ trong theo dõi, đánh giá ở cấp xã 84
3.4.4. Đánh giá chung về công tác theo dõi, đánh giá các chƣơng trình dự án XĐGN
tại tỉnh Hà Giang 86
Chƣơng 4: QUAN ĐIỂM, MỤC TIÊU, GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN HỆ
THỐNG THEO DÕI VÀ ĐÁNH GIÁ CÁC CHƢƠNG TRÌNH, DỰ ÁN GIẢM
NGHÈO TẠI TỈNH HÀ GIANG 87
4.1. Mục tiêu, quan điểm cơ bản về theo dõi và đánh giá các chƣơng trình, dự án 87
4.1.1. Mục tiêu của việc theo dõi và đánh giá 87
4.1.2. Quan điểm cơ bản về theo dõi và đánh giá 87
4.2. Giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống theo dõi đánh giá các chƣơng trình, dự án
XDGN tại tỉnh Hà Giang 88
4.3. Kiến nghị 92
KẾT LUẬN 93
PHỤ LỤC 96
PTTH: Phổ thông trung học
TW: Trung ƣơng
UBMTTQ: Ủy ban mặt trận tổ quốc
UBND: Ủy ban nhân dân
XĐGN: Xoá đói giảm nghèo
XDCB: Xây dựng cơ bản
2. Các từ tiếng Anh
GDP: Gross Domestic Product - Giá trị sản phẩm quốc nội
M&E: Monitoring and Evaluation - Theo dõ i và đá nh giá
ODA: Official Development Assistance - Hỗ trợ phát triển chính thức
PIM: Programme Implementation Manual - Sổ tay hƣớng dẫn thực hiện
dự án Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên viii
DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên ix DANH MỤC CÁC ĐỒ THỊ
Biểu đồ 1:
Hiểu biết về các chỉ tiêu theo dõi đánh giá
Biểu đồ 2:
Phƣơng thức theo dõi đánh giá
Biểu đồ 3:
Tập huấn về công tác theo dõi đánh giá
Biểu đồ 4:
Nhận xét chung về các chỉ tiêu
Biểu đồ 5:
Sử dụng và phản hồi của cơ quan quản lý dự án Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
1
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài
2
2. Mục tiêu nghiên cứu
2.1. Mục tiêu chung
Luận văn nhằm nghiên cứu và phát hiện những bất cập liên quan tới quá
trình thực hiện công tác theo dõi và đánh giá các chƣơng trình dự án giảm nghèo
tại địa bàn tỉnh Hà Giang. Từ đó đề xuất giải pháp và kiến nghị nhằm cải thiện
tình hình theo dõi đánh giá của từng chƣơng trình cũng nhƣ khả năng tích hợp
các nội dung theo dõi đánh giá, hài ha các chỉ tiêu, tránh chồng cho, bất cập
trong việc thu thập thông tin từ cấp cơ sở, xây dựng đƣợc cơ sở dữ liệu đáng tin
cậy phục vụ tốt hơn công tác giảm nghèo.
2.2. Mục tiêu cụ thể
(i) Hệ thống hóa đƣợc cơ sở lý luận và thực tiễn về hệ thống theo dõi, đánh
giá, giám sát các chƣơng trình, dự án;
(ii) Phân tích thực trạng công tác theo dõi, đánh giá các chƣơng trình, dự án
đƣợc lựa chọn, từ đó đánh giá đƣợc những điểm mạnh và điểm yếu về khía cạnh
thiết kế, tính năng sử dụng và vận hành, sử dụng hệ thống đó trong thực tế;
(iii) Đánh giá năng lực của cấp xã trong việc thực hiện công tác theo dõi đánh
giá, vì cấp xã là cấp cơ sở và có vai tr quan trọng trong quản lý giảm nghèo.
(iv) Đề xuất một số giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện hệ thống theo dõi
và đánh giá các chƣơng trình, dự án giảm nghèo tại tỉnh Hà Giang.
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Nghiên cứu đƣợc thực hiện đối với 2 chƣơng trình, dự án đƣợc lựa chọn có
mục tiêu XĐGN trên địa bàn, cụ thể:
- Chƣơng trình phát triển kinh tế xã hội các xã đặc biệt khó khăn vùng đồng bào
dân tộc và miền núi giai đoạn 2006 - 2010 (gọi tắt là chƣơng trình 135 giai
đoạn II).
- Chƣơng trì nh mụ c tiêu quố c gia giả m nghè o giai đoạn 2006-2010.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
4
Chƣơng 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HỆ THỐNG THEO DÕI ĐÁNH
GIÁ CÁC CHƢƠNG TRÌNH, DỰ ÁN
1.1. Cơ sở lý luận về hệ thống theo dõi đánh giá các chƣơng trình dự án
1.1.1. Một số khái niệm và đặc điểm hệ thống theo dõi đánh giá các chƣơng
trình dự án
1.1.1.1. Khái niệm về chương trình
"Chƣơng trình" là một tập hợp các hoạt động, các dự án có liên quan đến
nhau và có thể liên quan đến một hoặc nhiều ngành, lĩnh vực, nhiều vùng lãnh
thổ, nhiều chủ thể khác nhau nhằm đạt đƣợc một hoặc một số mục tiêu xác định,
có thời hạn thực hiện tƣơng đối dài hoặc theo nhiều giai đoạn, nguồn lực để thực
hiện có thể đƣợc huy động từ nhiều nguồn ở những thời điểm khác nhau, với
nhiều phƣơng thức khác nhau (Thông tƣ số 04/2007/TT-BKH, 2007).
1.1.1.2. Đặc điểm các chương trình
Một chƣơng trình có thể bao gồm cả nội dung hỗ trợ kỹ thuật và nội dung
đầu tƣ xây dựng công trình. Trƣờng hợp nội dung hỗ trợ kỹ thuật chiếm 50% giá
trị vốn trở lên, chƣơng trình đó đƣợc coi là chƣơng trình hỗ trợ kỹ thuật. Trƣờng
hợp nội dung đầu tƣ xây dựng chiếm 50% giá trị vốn trở lên, chƣơng trình đó
đƣợc coi là chƣơng trình đầu tƣ xây dựng công trình.
1.1.1.3. Khái niệm về dự án
"Dự án" là một tập hợp các hoạt động có liên quan đến nhau nhằm đạt
đƣợc một hoặc một số mục tiêu xác định, đƣợc thực hiện trên địa bàn cụ thể,
trong khoảng thời gian xác định, dựa trên những nguồn lực xác định. Dự án bao
gồm dự án đầu tƣ, dự án hỗ trợ kỹ thuật và dự án nghiên cứu (Thông tƣ số
trình, dự án trong kế hoạch. Trong giai đoạn thực hiện, đánh giá đƣợc sử dụng
để xác định các hoạt động đang tiến hành có đáp ứng với mục tiêu đề ra hay
không (Bộ Kế hoạch và Đầu tƣ, Cẩm nang theo dõi và đánh giá, 2007).
1.1.1.7. Chỉ số theo dõi và đánh giá
"Chỉ số theo dõi và đánh giá" là thƣớc đo để đo lƣờng mức độ đạt đƣợc
các mục tiêu nêu trong kế hoạch (Bộ Kế hoạch và Đầu tƣ, Cẩm nang theo dõi và
đánh giá, 2007).
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
6
1.1.1.8. Khung theo dõi và đánh giá
"Khung theo dõi và đánh giá" là bảng tóm tắt các chỉ số theo dõi và đánh
giá tình hình thực hiện các mục tiêu/ chỉ tiêu kế hoạch. Mỗi mục tiêu/chỉ tiêu
đƣợc theo dõi bằng một hoặc một số chỉ số tƣơng ứng. Khung theo dõi và đánh
giá thực chất là tóm tắt của một kế hoạch theo dõi và đánh giá tình hình thực
hiện các mục tiêu/ chỉ tiêu đã đƣợc xác định trong khung kế hoạch (Bộ Kế hoạch
và Đầu tƣ, Cẩm nang theo dõi và đánh giá, 2007).
1.1.1.9. So sánh theo dõi và đánh giá
Theo dõi và đánh giá có những chức năng khác nhau và thƣờng phục vụ
cho các đối tƣợng sử dụng khác nhau
Theo dõi
Đánh giá
Liên tục hoặc định kỳ
Theo giai đoạn hoặc đột xuất
Tình hình thực hiện các mục tiêu đặt ra
của chƣơng trình
Đánh giá các mục tiêu của Chƣơng trình
7 1.1.2. Nội dung của hệ thống theo dõi đánh giá các chương trình, dự án.
Bao gồm các tiêu chí để theo dõi quá trình quản lý liên tục và đo lƣờng
tiến độ thực hiện và các chỉ số xác định mức độ phù hợp và kết quả đạt đƣợc của
mục tiêu, hiệu suất, hiệu quả, tác động và mức độ bền vững.
Có 5 tiêu chí đƣợc sử dụng trong đánh giá: mức độ phù hợp, hiệu quả,
hiệu suất, tác động và tính bền vững
Nội dung chính của 5 tiêu chí đánh giá
Hiệu suất
Hiệu quả
Tác động
Mức độ phù
hợp
Tính bền
vững
Mục đích Những tác
động tích
cực và tiêu
cực, trực
tiếp hoặc
gián tiếp mà
chƣơng
trình, dự án
Kết quả
Đầu ra
Mức chuyển
hóa từ các
yếu tố đầu
vào thành
các sản
phẩm đầu
ra? Hoạt động
Đầu vào
- Hiệu suất: Hiệu suất đo lƣờng mối quan hệ giữa các yếu tố đầu vào và
đầu ra - cả định tính và định lƣợng. Khi đánh giá hoặc theo dõi hiệu suất cần
xem xt các câu hỏi sau:
+ Chi phí cho các hoạt động có hiệu suất không?
+ Các kết quả và mục tiêu có đạt đƣợc theo đúng tiến độ đề ra hay không?
+ Đầu tƣ có đƣợc thực hiện hiệu suất nhất so với phƣơng án khác hay không?
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
8
- Hiệu quả: Hiệu quả là thƣớc đo mức độ đạt đƣợc các kết quả và mục
tiêu của một hoạt động phát triển. Khi đánh giá hiệu quả của chƣơng trình, dự án
cần xem xt các câu hỏi sau:
9
+ Những nhân tố chính nào tác động đến việc đạt đƣợc hay không đạt
đƣợc tính bền vững của chƣơng trình, dự án?
1.1.3. Quy trình theo dõi đánh giá của chương trình, dự án
Quy trình theo dõi đánh giá đƣợc xây dựng trƣớc hết căn cứ vào các quy
định hiện hành về việc tổ chức thực hiện, theo dõi, đánh giá và chế độ báo cáo
của các cấp chính quyền và các bên liên quan. Một căn cứ quan trọng khác để
xây dựng quy trình theo dõi đánh giá này là kế hoạch hoạt động thƣờng kỳ,
trong đó bao gồm khung định hƣớng các mục tiêu phát triển, khung mục tiêu,
giải pháp và hoạt động cho các hợp phần trên địa bàn của dự án.
Sơ đồ quy trình Nội dung quy trình
Quy trình theo dõi đánh giá đƣợc tiến hành theo 3 bƣớc, với nội dung cụ
thể nhƣ sau:
Bước 1: Chuẩn bị theo dõi, đánh giá Bƣớc 2: Tổ chức thực
hiện theo dõi và đánh
giá Bƣớc 3: Kết luận về
theo dõi và đánh giá
thông tin theo từng đối tƣợng thu thập.
Đầu ra của bƣớc 1:
- Khung theo dõi đánh giá kế hoạch hoạt động của chƣơng trình, dự án đã
đƣợc rà soát.
- Kế hoạch theo dõi, đánh giá hoạt động (của giai đoạn đánh giá).
- Văn bản chỉ đạo thực hiện kế hoạch theo dõi đánh giá (của giai đoạn
đánh giá).
Bước 2: Tổ chức thực hiện theo dõi, đánh giá
Hoạt động theo dõi, đánh giá là nhằm cung cấp những thông tin theo dõi
tổng hợp về tình hình thực hiện các mục tiêu, chỉ tiêu kế hoạch và những hoạt
động đƣợc triển khai trong kỳ đánh giá. Những thông tin này là căn cứ để nhận
định và đánh giá tình hình thực hiện chƣơng trình, dự án.
Nội dung tổ chức theo dõi, đánh giá bao gồm:
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
11
- Thu thập thông tin về tình trạng thực hiện các chỉ tiêu và hành động kế
hoạch thông qua các chỉ số đã đƣợc xác định sẵn trong kế hoạch theo dõi, đánh
giá. Thông tin về tình hình các chỉ số đƣợc thu thập từ các ban ngành liên quan
và từ cơ quan quản lý.
- Tổng hợp thông tin thu thập đƣợc từ các nguồn nêu trên để đƣa ra một
bức tranh về tình hình thực hiện các chỉ tiêu kế hoạch của giai đoạn đánh giá.
- Phân tích các thông tin đã tổng hợp để xác định mức độ hoàn thành các
hoạt động, các chỉ tiêu kế hoạch, các kết quả đạt đƣợc
- Nhận định và đánh giá tình hình thực hiện các nhiệm vụ kế hoạch kỳ
đánh giá.
- Trình bày thông tin để báo cáo.
công nghệ và có năng lực đƣợc xem là yếu tố quan trọng nhất cho sự thành công
và hiệu quả của công tác theo dõi và đánh giá. Nguồn nhân lực không đáp ứng
yêu cầu dẫn đến hệ thống theo dõi và đánh giá của chƣơng trình vận hành km,
phân tích và đánh giá không đúng thực trạng, có thể sẽ đƣa ra những kết luận
thiếu chính xác.
- Ngân sách: Ngân sách là điều kiện cần để tổ chức cũng nhƣ vận hành
thực hiện hệ thống theo dõi và đánh giá, không có ngân sách sẽ khó khăn trong
việc tổ chức thực hiện công tác theo dõi và đánh giá (chi cho con ngƣời, chi cho
máy móc - dụng cụ, chi phí quản lý …).
- Thời gian: Thời gian phải phù hợp với nội dung cần theo dõi và đánh giá,
nếu thời gian không đủ cho việc thu thập, phân tích thông tin sẽ có thể dẫn đến
việc đƣa ra kết luận chƣa chính xác, và có thể sẽ đƣa ra các quyết định hỗ trợ
cho quá trình quản lý thiếu chính xác, nếu thời gian dài sẽ gây khó khăn cho đối
tƣợng thực hiện và phiền hà cho đối tác nghiên cứu.
- Thời điểm theo dõi và đánh giá: Dự án triển khai thực hiện đƣợc 2 hoặc
3 năm, hệ thống theo dõi, đánh giá của dự án đó mới bắt đầu triển khai thì việc
thu thập số liệu để so sánh trƣớc và sau dự án cũng không khách quan, toàn diện
về tình hình thực hiện.
- Nội dung và phƣơng pháp thực hiện: việc chuẩn bị đầy đủ các nội dung
và phƣơng pháp tổ chức triển khai việc theo dõi và đánh giá sẽ đƣa ra các kết
luận chính xác về công tác theo dõi, đánh giá bao gồm:
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
13
+ Văn kiện chƣơng trình, dự án và các tài liệu liên quan tới việc triển khai
thực hiện chƣơng trình, dự án.
+ Chỉ số và hệ thống theo dõi đánh giá.
1.2.1. Kinh nghiệm trong công tác theo dõi và đánh giá chương trình, dự án
của các nước và các tổ chức quốc tế.
Công tác theo dõi và đánh giá dự án từ lâu đã trở thành một phần không
thể thiếu trong mọi hoạt động của các nƣớc phát triển. Họ đã đƣa hoạt động này
trở thành một trong những ngành học đƣợc đào tạo phổ biến trong các trƣờng
Đại học nổi tiếng. Bởi vậy, những dự án phát triển của các nƣớc tƣ bản khi triển
khai đều đem đến hiệu quả rất cao và đặc biệt là tính bền vững.
* Nhật Bản
Công tác theo dõi, đánh giá dự án ở Nhật Bản đƣợc thực hiện hết sức cẩn
thận và chuyên nghiệp, rất nhiều dự án đã đƣợc hủy bỏ ngay khi mới chỉ xuất
hiện trên giấy tờ bởi những ảnh hƣởng tới môi trƣờng xung quanh của nó, điển
hình là việc khai thác rừng lấy gỗ. Dựa trên việc đánh giá rất tỉ mỉ trong rất
nhiều lĩnh vực Chính phủ Nhật đã quyết định không thực hiện dự án đó bởi giá
trị kinh tế của việc nhập khẩu gỗ thấp hơn rất nhiều đối với những thiệt hại của
việc khai thác gỗ và giá trị du lịch. Chính vì vậy mà hiện nay, ở nƣớc Nhật
những cánh rừng lớn vẫn tồn tại và trở thành địa điểm du lịch lý tƣởng đem về
cho đất nƣớc những khoản thu nhập không hề nhỏ.
* Malaysia
Tại Malaysia, Nguồn vốn hỗ trợ phát triển đƣợc tập trung vào một đầu
mối là Văn phng Kinh tế kế hoạch, vốn này đƣợc dành cho thực hiện các dự án
có mục tiêu xóa đói giảm nghèo, nâng cao năng lực cho ngƣời dân. Văn phng
Kinh tế Kế hoạch Malaysia là cơ quan lập kế hoạch ở cấp trung ƣơng, chịu trách
nhiệm phê duyệt chƣơng trình dự án và quyết định phân bổ ngân sách phục vụ
mục tiêu phát triển quốc gia.
Malaysia công nhận rằng họ chƣa có phƣơng pháp giám sát chuẩn mực.
Song chính vì vậy mà Chính phủ rất chú trọng vào công tác theo dõi, đánh giá.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên
Copyright: Tài liệu đại học ©