S
ố hóa bởi Trung tâm Học liệu
ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM
Nguyễn Văn Trƣờng
BIỆN PHÁP QUẢN LÝ
HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP
CỦA HỌC SINH TRƢỜNG PTDTNT THÁI NGUYÊN
LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Mã số: 60 14 0114 LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC
NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC
PGS.TS Nguyễn Bá Dƣơng Thái Nguyên - 2013
i
LỜI CAM ĐOAN
Luận văn "Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp
của học sinh trường Phổ thông Dân tộc Nội trú Thái Nguyên" đƣợc thực
hiện từ tháng 11 năm 2012 đến tháng 4 năm 2013.
Tôi xin cam đoan:
- Tôi luôn luôn nỗ lực, cố gắng và trung thực trong suốt quá trình
nghiên cứu đề tài.
- Luận văn sử dụng những thông tin từ nhiều nguồn khác nhau,
các thông tin đã đƣợc chọn lọc, phân tích, tổng hợp, xử lý và
đƣa vào luận văn đúng quy định.
- Số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này hoàn toàn trung
thực và chƣa đƣợc sử dụng để bảo vệ một học vị nào.
PGS.TS Nguyễn Bá Dƣơng - Ngƣời đã tận tình giúp đỡ và hƣớng dẫn, động
viên tác giả trong suốt thời gian nghiên cứu đề tài và hoàn thành luận văn.
Mặc dù tác giả đã cố gắng thực hiện đề tài. Luận văn đã trình bày cơ sở
lý luận, làm rõ thực trạng, xây dựng các biện pháp quản lý HĐGDNGLL cấp
thiết, khả thi. Song không thể tránh khỏi những thiếu sót, tác giả kính mong
nhận đƣợc góp ý của quý thầy cô giáo và các bạn đồng nghiệp.
Xin trân trọng cảm ơn.
Thái Nguyên, ngày 05 tháng 4 năm 2013
Tác giả
Nguyễn Văn Trƣờng
iii
MỤC LỤC
Trang
Trang bìa
Trang phụ bìa
Lời cam đoan i
Lời cảm ơn ii
Mục lục iii
Danh mục các chữ viết tắt vi
Danh mục các bảng vii
Hình minh họa ix
MỞ ĐẦU 1
Chƣơng 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT
ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP 6
1.1. Khái quát lịch sử nghiên cứu vân đề 6
1.2. Các khái niệm công cụ 8
2.2.3. Thực trạng quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp 47
2.2.4. Thực trạng các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ
lên lớp 49
Kết luận chƣơng 2 50
Chƣơng 3. PHƢƠNG HƢỚNG VÀ MỘT SỐ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ
HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP CỦA HỌC SINH
DÂN TỘC NỘI TRÚ TRƢỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC NỘI TRÚ
THÁI NGUYÊN 53
3.1. Phƣơng hƣớng chung 53
3.1.1. Cơ sở pháp lý 53
3.1.2. Phƣơng hƣớng chung 53
v
3.2. Các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở
trƣờng Phổ thông Dân tộc Nội trú Thái Nguyên 54
3.2.1. Nâng cao nhận thức về vị trí, vai trò và tầm quan trọng của quản
lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp 54
3.2.2. Xác định rõ các hình thức và nội dung một số hoạt động hoạt động
giáo dục ngoài giờ lên lớp thiết yếu và phù hợp với điều kiện nhà
trƣờng và học sinh 56
3.2.3. Hoàn thiện quy trình xây dựng kế hoạch hoạt động giáo dục ngoài
giờ lên lớp 57
3.2.4. Xác định rõ chức năng, nhiệm vụ của các chủ thể tham gia quản lý
hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp và cơ chế phối hợp 58
3.2.5. Nâng cao kỹ năng xây dựng kế hoạch và tổ chức thực hiện kế
hoạch phát triển một số kỹ năng sống cho học sinh 60
3.2.6. Xây dựng điều kiện đảm bảo thực hiện hoạt động giáo dục ngoài
giờ lên lớp 61
3.2.7. Đổi mới kiểm tra đánh giá 62
3.2.8. Xây dựng cơ chế tạo động lực cho đội ngũ giáo viên làm công tác
vii
DANH MỤC CÁC BẢNG
Trang
Bảng 2.1. Kết quả giáo dục hai mặt năm học 2010 - 2011 26
Bảng 2.2. Kết quả giáo dục hai mặt năm học 2011 - 2012 26
Bảng 2.3. Tỷ lệ học sinh bỏ học, lƣu ban, thi đỗ đại học 27
Bảng 2.4. Nhận thức của cán bộ, giáo viên, nhân viên về hoạt động
giáo dục ngoài giờ lên lớp 28
Bảng 2.5. Nhận thức của cán bộ, giáo viên, nhân viên về vai trò của
tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp 29
Bảng 2.6. Ý kiến của cán bộ, giáo viên, nhân viên về việc thực hiện
kế hoạch tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp 30
Bảng 2.7. Ý kiến của cán bộ, giáo viên, nhân viên về trách nhiệm
chính của ngƣời dựng kế hoạch hoạt động giáo dục ngoài
giờ lên lớp 31
động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trƣờng PTDTNT Thái
Nguyên 42
Bảng 3.1. Kết quả khảo nghiệm mức độ cần thiết của các biện pháp
quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp 65
Bảng 3.2. Kết quả khảo nghiệm mức độ khả thi của các biện pháp
quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp 66
ix
HÌNH MINH HỌA
Ảnh: Lãnh đạo thành phố Thái Nguyên đến thăm nhà trường
Ảnh: Học tập thực tế Ảnh: Học tập thực tế
tại Ngã ba Đồng Lộc - Hà Tĩnh tại Bảo tàng Văn hoá các dân tộc
Việt Nam
toàn quốc lần thứ XI của Đảng tiếp tục khẳng định "Đổi mới căn bản và toàn
diện giáo dục, đào tạo": Thực hiện đồng bộ các giải pháp phát triển và nâng
cao chất lƣợng giáo dục, đào tạo. Đổi mới chƣơng trình, nội dung, phƣơng
pháp dạy và học, phƣơng pháp thi, kiểm tra theo hƣớng hiện đại; nâng cao
chất lƣợng giáo dục toàn diện. Đặc biệt coi trọng giáo dục lý tƣởng, giáo dục
truyền thống lịch sử cách mạng, đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kỹ năng
thực hành, tác phong công nghiệp, ý thức trách nhiệm xã hội. Hội nghị lần thứ
6 Ban Chấp hành Trung ƣơng Đảng cộng sản Việt Nam khoá XI diễn ra trong
bầu không khí nghiêm túc, dân chủ, khoa học và thẳng thắn. Hội nghị đã
thông qua 02 Nghị quyết, 03 Kết luận trong đó Kết luận số 51-KL/TW ngày
29 tháng 10 năm 2012 về đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục và đào tạo,
tiếp tục nghiên cứu, hoàn chỉnh Đề án "Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục
và đào tạo, đáp ứng yêu cầu CNH, HĐH trong điều kiện kinh tế thị trƣờng
định hƣớng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế".
Luật Giáo dục 2005. Điều 2: Mục tiêu giáo dục là đào tạo con ngƣời Việt
Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khoẻ, thẩm mỹ và nghề
nghiệp, trung thành với lý tƣởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình
thành và bồi dƣỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng
yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Từ những đổi mới về
mục tiêu giáo dục phổ thông dẫn đến nội dung, phƣơng pháp, hình thức tổ
chức, kiểm tra đánh giá trong giáo dục. Phải có sự điều chỉnh phù hợp thực
tiễn, trong đó HĐGDNGLL có vài trò đặc biệt quan trọng. HĐGDNGLL góp
phần thực hiện mục tiêu, những giá trị từ đơn giản đến phức tạp, phát huy tối
đa vai trò của cá nhân và tập thể học sinh trong trƣờng PTDTNT ở nƣớc ta
hiện nay.
1.3 Học sinh trƣờng PTDTNT có nhiều điểm khác biệt với học sinh các
trƣờng THPT về ngôn ngữ, văn hóa, tập quán, đặc điểm tâm lý, tính cách lứa
3
tuổi Trƣờng PTDTNT Thái Nguyên đã có nhiều đổi mới trong công tác
tồn tại một số hạn chế, bất cập cả về nội dung lẫn biện pháp quản lý. Nếu đề
xuất đƣợc những biện pháp quản lý hoạt động này, phù hợp, khả thi sẽ góp
phần nâng cao hiệu quả quản lý HĐGDNGLL và chất lƣợng giáo dục toàn
diện cho học sinh ở trƣờng PTDTNT Thái Nguyên.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1. Khái quát tài liệu để xây dựng cơ sở lý luận cho đề tài.
5.2. Điều tra phân tích, đánh giá thực trạng công tác quản lý học sinh nội
trú nói chung và biện pháp quản lý HĐGDNGLL nói riêng từ năm học 2008 -
2009 đến nay.
5.3. Đề xuất biện pháp quản lý HĐGDNGLL để nâng cao chất lƣợng
HĐGDNGLL, góp phần nâng cao chất lƣợng giáo dục toàn diện.
6. Phạm vi nghiên cứu
Nghiên cứu thực trạng quản lý HĐGDNDLL từ năm học 2008 - 2009
đến nay và đề xuất các biện pháp quản lý HĐGDNDLL trong những năm tiếp
theo ở trƣờng PTDTNT Thái Nguyên.
7. Phƣơng pháp nghiên cứu
7.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận
Phân tích, khái quát tài liệu để làm rõ cơ sở lý luận liên quan đến đề tài.
7.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
- Quan sát thu thập thông tin qua việc quan sát các hoạt động quản lý của
giáo viên quản sinh và quan sát học sinh khi tổ chức hoặc tham gia các
HĐGDNGLL.
- Điều tra bằng phiếu hỏi đối với các nhà quản lý và một số giáo viên
quản sinh nhằm tìm hiểu thực trạng quản lý HĐGDNGLL của trƣờng
5
PTDTNT Thái Nguyên, tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đã đề
ra.
- Phƣơng pháp tổng kết kinh nghiệm.
- Phƣơng pháp chuyên gia.
Ngay từ khi xuất hiện giáo dục nhà trƣờng, nhà giáo dục vĩ đại
J.A.Cômenxki (1592 - 1670) đã nhận thấy vai trò của giáo dục ngoài giờ lên
lớp. Ông đã đề nghị: Ban giám hiệu và thanh tra nhà trƣờng có thể kích thích
lòng ham học của học sinh bằng cách trực tiếp tham gia vào các hoạt động
chung của lớp, chẳng hạn các buổi tập luyện, ngâm thơ, thảo luận chuyên đề.
Một hình thức nữa là tăng cƣờng khen thƣởng. Tuy nhiên nền giáo dục thế
giới nói chung và trong xã hội xã hội chủ nghĩa nói riêng chỉ thực sự phát
triển đúng hƣớng từ khi C.Mác, Ph.Ăngghen và sau này là V.I.Lênin xây
dựng và hoàn thiện nguyên lý giáo dục: Học đi đôi với hành; giáo dục kết hợp
với lao động sản xuất; nhà trƣờng gắn liền với xã hội để đạt đƣợc mục đích
phát triển con ngƣời toàn diện.
Ở Liên xô cũ, ngay từ những năm đầu xây dựng đất nƣớc xã hội chủ
nghĩa các nhà nghiên cứu đã chú trọng hình thức giáo dục ngoài giờ lên lớp.
Từ thực tiễn tiến hành hình thức này tại trại cải tạo trẻ em hƣ nhà giáo dục xô
viết nổi tiếng I.X.Macarenko, trong cuốn sách "Tổ chức và lãnh đạo công tác
giáo dục ở trường phổ thông" đã tổng kết và chỉ ra sự thống nhất giữa giáo
dục trong và ngoài giờ học trên lớp. Ông cũng là một trong những ngƣời đầu
tiên xây dựng nội dung và lựa chọn hình thức tổ chức HĐGDNGLL có hiệu
quả.
Vào thập kỷ 60 - 70 của thế kỷ XX, ở các nƣớc xã hội chủ nghĩa nói
chung, Liên xô cũ nói riêng đã xuất hiện nhiều công trình nghiên cứu về
HĐGDNGLL cho học sinh các cấp. Kết quả nghiên cứu của các nhà giáo dục
7
xô viết đã xây dựng nên cơ sở lý luận có hệ thống, đảm bảo tính khoa học cho
hình thức giáo dục này.
Ở Việt Nam từ những năm 70 của thế kỷ XX cũng đã có một số nhà
nghiên cứu quan tâm đến hình thức giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh
nhằm thực hiện mục tiêu phát triển con ngƣời toàn diện cho thế hệ trẻ theo tƣ
tƣởng Hồ Chí Minh và đƣờng lối, quan điểm của Đảng ta. Có thể dẫn ra một
sinh; quản lý giới sinh vật.
Theo Đại bách khoa toàn thƣ Liên xô, 1977, quản lý là chức năng của
những hệ thống có tổ chức với bản chất khác nhau (xã hội, sinh vật, kỹ thuật),
nó bảo toàn cấu trúc xác định của chúng, duy trì chế độ hoạt động, thực hiện
những chƣơng trình, mục đích hoạt động.
Theo Mary Parker Follet (Mĩ): Quản lý là nghệ thuật khiến công việc
đƣợc thực hiện thông qua ngƣời khác.
Theo Nguyễn Văn Lê: Quản lý là một hệ thống tác động khoa học nghệ
thuật vào từng thành tố của hệ thống bằng phƣơng pháp thích hợp nhằm đạt
đƣợc các mục tiêu đề ra của hệ thống và cho từng thành tố của hệ thống.
Vậy: Quản lý là sự tác động có định hƣớng, có mục đích, có kế hoạch và
có hệ thống thông tin của chủ thể đến khách thể của nó.
1.2.2. Khái niệm quản lý giáo dục
Đối với cấp vĩ mô quản lý giáo dục đƣợc hiểu là những tác động tự giác
(có ý thức, có mục đích, có kế hoạch, có hệ thống, hợp quy luật) của chủ thể
quản lý đến tất cả các mắt xích của hệ thống (từ cấp cao nhất đến các cơ sở
giáo dục là nhà trƣờng) nhằm thực hiện có chất lƣợng và hiệu quả mục tiêu
phát triển giáo dục đào tạo thế hệ trẻ mà xã hội đặt ra cho ngành giáo dục.
Quản lý giáo dục là sự tác động liên tục, có tổ chức, có hƣớng đích của chủ
thể quản lý lên hệ thống giáo dục nhằm tạo ra tính trồi của hệ thống; sử dụng
9
một cách tối ƣu các tiềm năng, các cơ hội của hệ thống nhằm đƣa hệ thống
đến mục tiêu một cách tốt nhất trong điều kiện bảo đảm sự cân bằng với môi
trƣờng bên ngoài luôn luôn biến động.
Theo M.I. Kônđacốp: Quản lý giáo dục là tập hợp những biện pháp kế
hoạch hoá nhằm đảm bảo vận hành bình thƣờng của cơ quan trong hệ thống
giáo dục để tiếp tục phát triển, mở rộng hệ thống kể cả về số lƣợng và chất
lƣợng.
Đối với cấp vi mô quản lý giáo dục đƣợc hiểu là hệ thống những tác
Theo Đặng Vũ Hoạt (giáo trình tổ chức hoạt động giáo dục - NXB Giáo
dục, 2002): HĐGDNGLL là việc tổ chức giáo dục thông qua các hoạt động
thực tiễn của học sinh về khoa học kỹ thuật, lao động công ích, hoạt động xã
hội, hoạt động nhân văn, văn hoá nghệ thuật, thẩm mỹ, thể dục thể thao, vui
chơi, giải trí để giúp các em hình thành và phát triển nhân cách.
Một số tác giả cho rằng: HĐGDNGLL là những hoạt động được tổ chức
ngoài giờ học các môn học ở trên lớp. HĐGDNGLL là sự tiếp nối hoạt động
dạy học trên lớp, là con đường gắn lý thuyết và thực tiễn, tạo nên sự thống
nhất giữa nhận thức và hành động của học sinh.
1.2.7. Khái niệm quản lý HĐGDNGLL
Quản lý HĐGDNGLL là quá trình tác động của chủ thể quản lý (Hiệu
trƣởng và bộ máy giúp việc cho Hiệu trƣởng) đến tập thể giáo viên, nhân viên
và học sinh đƣợc tiến hành ngoài giờ lên lớp theo chƣơng trình, kế hoạch
nhằm đạt mục tiêu giáo dục học sinh một cách toàn diện.
1.2.8. Khái niệm biện pháp quản lý HĐGDNGLL
Biện pháp quản lý HĐGDNGLL là những cách thức quản lý nội dung,
chƣơng trình, kế hoạch, đội ngũ, điều kiện cơ sở vật chất, sự phối hợp giữa
11
các lực lƣợng và kiểm tra, đánh giá kết quả của HĐGDNGLL nhằm đạt đƣợc
những mục tiêu đã đề ra.
1.3. Quản lý HĐGDNGLL trong trƣờng PTDTNT
1.3.1 Quan niệm chung về HĐGDNGLL trong trường phổ thông
HĐGDNGLL là hoạt động giáo dục có mục đích, có kế hoạch, có tổ
chức đƣợc thực hiện trong các hoạt động thực tiễn về khoa học - kỹ thuật, lao
động công ích, hoạt động xã hội, văn hóa nghệ thuật, hoạt động thể thao, vui
chơi giải trí, học tập thực tế…đƣợc thực hiện ngoài giờ lên lớp, nhằm hình
thành và phát triển toàn diện nhân cách học sinh.
HĐGDNGLL do nhà trƣờng quản lý, tiến hành ngoài giờ dạy học trên
lớp theo chƣơng trình, kế hoạch dạy học. HĐGDNGLL giúp cho học sinh
với lứa tuổi học sinh THPT nói chung và học sinh trƣờng PTDTNT nói riêng
có vị trí rất quan trọng trong quá trình giáo dục, nhằm điều chỉnh, định hƣớng
quá trình giáo dục toàn diện đạt hiệu quả. HĐGDNGLL với sự đa dạng về
hình thức, phong phú về nội dung sẽ có vai trò to lớn trong việc giáo dục về
nhận thức, thái độ và hành vi, hình thành và phát triển nhân cách học sinh.
Quá trình dạy học và quá trình giáo dục là những bộ phận của quá trình
sƣ phạm tổng thể trong nhà trƣờng, trong đó HĐGDNGLL giữ vị trí là bộ
phận hữu cơ trong quá trình giáo dục ở nhà trƣờng phổ thông, tạo sự thống
nhất giữa giáo dục trong nhà trƣờng và giáo dục ngoài nhà trƣờng.
HĐGDNGLL có vai trò quan trọng là giúp cho học sinh củng cố tri thức
đã học trên lớp, biến những tri thức niềm tin; vừa củng cố, vừa phát triển quan
hệ giao tiếp giữa từng học sinh, giữa các lớp trong trƣờng và với cộng đồng
xã hội; thu hút và phát huy đƣợc tiềm năng của các lực lƣợng giáo dục trong
và ngoài nhà trƣờng, phát huy cao độ tính chủ thể, chủ động, tích cực của học
sinh nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục.
13
HĐGDNGLL gồm các loại hình hoạt động nhẹ nhàng, hấp dẫn, không
gò bó, cứng nhắc về thời gian, hình thức, thành phần, địa điểm hoạt động.
Hoạt động học tập trên lớp có thể nói là hoạt động giúp cho học sinh khơi
dậy, phát triển trí thông minh (chỉ số thông minh IQ), HĐGDNGLL là hoạt
động giúp học sinh phát triển năng lực cảm xúc (chỉ số cảm xúc EQ), nhƣ vậy
HĐGDNGLL có vị trí, vai trò rất quan trọng trong các nhà trƣờng phổ thông.
HĐGDNGLL giúp học sinh bổ sung, củng cố và hoàn thiện những tri
thức đã đƣợc học trên lớp, giúp học sinh biết vận dụng những tri thức đã học
để giải quyết các vấn đề do thực tiễn HĐGDNGLL giúp học sinh hƣớng nhận
thức, biết tự điều chỉnh hành vi đạo đức, lối sống cho phù hợp với chuẩn mực
đạo đức xã hội, từ đó cũng làm phong phú thêm những kinh nghiệm thực tế
cho bản thân các em; HĐGDNGLL giúp học sinh định hƣớng chính trị, xã
hội, có những hiểu biết nhất định về lịch sử, truyền thống đạo đức, truyền
Nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ tổ quốc; Giữ gìn, phát huy truyền thống dân
tộc, truyền thống cách mạng; Bảo vệ di sản văn hoá dân tộc; Bảo vệ môi
trƣờng, tiết kiệm tài nguyên, kỹ năng ứng phó với tai nạn, thƣơng tích, hiểm
hoạ thiên nhiên; Thanh niên với vấn đề lập thân, lập nghiệp Các
HĐGDNGLL đƣợc nhà trƣờng quan tâm chỉ đạo, tổ chức thực hiện: Hoạt
động giáo dục tƣ tƣởng chính trị, đạo đức, pháp luật và nội quy nhà trƣờng;
hoạt động thi sáng tạo ý tƣởng về khoa học kỹ thuật; hoạt động câu lạc bộ
sáng tác thơ, diễn kịch; hoạt động văn nghệ nội trú xung kích; hoạt động thể
thao và trò chơi dân gian; hoạt động lao động, vệ sinh, chăm sóc bồn hoa, cây
xanh, phát triển môi trƣờng nội trú thông qua các đợt thi đua, Chƣơng trình
ngoại khoá, Hội thi nhƣ: ngoại khoá "Chúng tôi là học sinh nội trú", rèn luyện
học sinh nhận thức và chiếm lĩnh, hình thành giá trị sống, kỹ năng sống, nâng
cao ý thức, trách nhiệm cộng đồng, tinh thần đoàn kết với khẩu hiệu: "Trường
Copyright: Tài liệu đại học ©