BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP HÀ NỘI
TRẦN VĂN LONG
NGHIÊN CỨU CHUỖI CUNG ỨNG SẢN PHẨM THỊT LỢN
TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN ANH SƠN, TỈNH NGHỆ AN LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ
HÀ NỘI - 2012
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP HÀ NỘI
TRẦN VĂN LONG
NGHIÊN CỨU CHUỖI CUNG ỨNG SẢN PHẨM THỊT LỢN
TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN ANH SƠN, TỈNH NGHỆ AN
vị nào.
Tôi xin cam đoan rằng, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã
được cảm ơn và các thông tin trích dẫn đều được chỉ rõ nguồn gốc.
Hà Nội, ngày tháng năm 2012
Tác giả luận văn Trần Văn Long
Trường Đại học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế ……………………….
ii
LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành đề tài: “Nghiên cứu chuỗi cung ứng sản phẩm thịt lợn trên
địa bàn huyện Anh Sơn, tỉnh Nghệ An”, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đối với tất cả
các thầy cô giáo: Viện Đào tạo Sau đại học, Khoa Kinh tế và Phát triển nông thôn,
Bộ môn Phân tích định lượng đã truyền đạt cho tôi những kiến thức bổ ích trong
DANH MỤC SƠ ĐỒ, HÌNH ix
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT x
PHẦN I ĐẶT VẤN ĐỀ 1
1.1 Tính cấp thiết của đề tài 1
1.2 Mục tiêu nghiên cứu 3
1.2.1 Mục tiêu chung 3
1.2.2 Mục tiêu cụ thể 3
1.3 Câu hỏi nghiên cứu 3
1.4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4
1.4.1 Đối tượng nghiên cứu 4
1.4.2 Phạm vi nghiên cứu 4
PHẦN II CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 5
2.1 Cơ sở lý luận 5
2.1.1 Một số khái niệm 5
2.1.2 Mối quan hệ giữa chuỗi cung ứng và chuỗi giá trị 11
2.1.3 Cấu trúc chuỗi cung ứng và các tác nhân tham gia chuỗi cung ứng 12
2.1.4 Đặc điểm của chuỗi cung ứng thịt lợn 15
2.1.5 Những yếu tố ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng 19
2.1.6 Đặc tính và đặc điểm kinh tế, kỹ thuật của chăn nuôi lợn thịt 23
2.2 Cơ sở thực tiễn của vấn đề nghiên cứu 29
2.2.1 Tình hình sản xuất và tiêu thụ lợn thịt trên thế giới và Việt Nam 29
2.2.2 Kinh nghiệm phát triển chuỗi cung ứng 36
2.2.3 Một số chủ trương và chính sách có liên quan đến phát triển ngành
chăn nuôi lợn ở Việt Nam 38
Trường Đại học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế ……………………….
iv
2.2.4 Một số công trình nghiên cứu mới gần đây về ngành lợn thịt ở Việt
Nam 40
4.3.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng sản phẩm thịt lợn huyện Anh
Sơn 108
4.4 Giải pháp hoàn thiện chuỗi cung ứng 111
4.4.1 Căn cứ đề xuất giải pháp hoàn thiện chuỗi cung ứng 111
4.4.2 Những giải pháp cụ thể 112
PHẦN V KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 116
5.1 Kết luận 116
5.2 Khuyến nghị 117
5.2.1 Khuyến nghị đối với nhà nước 117
5.2.2 Đối với chính quyền địa phương 118
5.2.3 Đối với các tác nhân trong chuỗi cung ứng 118
TÀI LIỆU THAM KHẢO 119
PHỤ LỤC 121
Trường Đại học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế ……………………….
vi
DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1 Số lượng lợn chăn nuôi trên thế giới từ 1998- 2007 29
Bảng 2.2 Số lượng lợn và sản lượng thịt lợn hơi xuất chuồng 31
Bảng 3.1 Tình hình sử dụng đất đai của huyện Anh Sơn qua 3 năm (2008-2010) 40
Bảng 3.2 Tình hình dân số và lao động của huyện Anh Sơn qua 3 năm (2008-2010) 42
Bảng 3.3 Kết quả sản xuất kinh doanh của huyện Anh Sơn qua 3 năm (2008 -2010) 43
Bảng 3.4 Số lượng các tác nhân và người tiêu dùng điều tra 46
Bảng 4.1 Số lượng lợn qua các năm của huyện 50
Bảng 4.2 Số lượng lợn thịt qua các năm 51
Bảng 4.3 Tình hình chế biến thịt lợn trên địa bàn huyện 52
Bảng 4.26 Mức độ trao đổi thông tin của hộ bán lẻ với các tác nhân khác trong
chuỗi cung ứng sản phẩm thịt lợn 89
Bảng 4.27 Phương thức giao dịch của các tác nhân trong chuỗi cung ứng 90
Bảng 4.28 Phương tiện vận chuyển sản phẩm của các tác nhân 91
Bảng 4.29 Tổng hợp kết quả, hiệu quả kinh tế của các tác nhân 95
Bảng 4.30 Quá trình hình thành giá, giá trị gia tăng qua các kênh phân phối thịt lợn
tại huyện Anh Sơn 97
Bảng 4.31 Những thuận lợi và khó khăn chủ yếu trong hoạt động của các tác nhân 100 Trường Đại học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế ……………………….
ix
DANH MỤC SƠ ĐỒ, HÌNH
Sơ đồ 2.1 Chuỗi cung ứng điển hình 6
Sơ đồ 2.2 Chuỗi cung ứng 7
Sơ đồ 2.3 Chuỗi cung ứng giản đơn 12
Sơ đồ 2.4 Chuỗi cung ứng tổng quát 12
Sơ đồ 2.5 Chuỗi cung ứng mở rộng 13
Sơ đồ 2.6 Cấu trúc chuỗi cung ứng 14
Sơ đồ 2.7 Dòng chảy trong chuỗi cung ứng 16
Sơ đồ 2.8 Liên kết dọc chuyển sang liên kết ảo 17
Sơ đồ 2.9 Năm yếu tố dẫn dắt chuỗi cung ứng 19
Sơ đồ 3.1 Khung phân tích chuỗi cung ứng 45
Sơ đồ 4.1 Sơ đồ tổng quan chuỗi cung ứng sản phẩm lợn thịt tại huyện Anh Sơn 56
Diện tích
Đơn vị tính
Giá trị
Phát triển nông thôn
Sản lượng
Thức ăn chăn nuôi
Ủy ban nhân dân
Tổ chức thương mại thế giới
Trường Đại học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế ……………………….
1
PHẦN I
ĐẶT VẤN ĐỀ
1.1 Tính cấp thiết của đề tài
Như chúng ta đã biết, nước ta là nước đi lên từ ngành nông nghiệp truyền
thống, với 70% dân số sống trong khu vực nông thôn và 49% lao động làm nghề
nông nghiệp (Niên giám thống kê 2010). Là ngành kinh tế truyền thống nhưng nông
nghiệp luôn đứng trước nhiều rủi ro và chịu nhiều tác động của điều kiện về tự
nhiên hay về giá cả thị trường. Mặt khác, sản phẩm ngành nông nghiệp có thời gian
bảo quản ngắn, sản xuất thường mang tính nhỏ lẻ, manh mún, giá trị sản phẩm
ngành còn chưa cao và kém hiệu quả.
Trồng trọt và chăn nuôi là hai bộ phận chính trong phát triển của ngành nông
nghiệp. Tuy nhiên, với đặc điểm đất đai là tư liệu sản xuất chủ yếu không thể thay
thế, trong điều kiện diện tích đất canh tác ngày càng giảm và thu hẹp thì việc phát
triển ngành trồng trọt sẽ ngày càng gặp nhiều khó khăn. Vì vậy càng phải quan tâm
đồng nhất, khả năng đáp ứng của người sản xuất thường chậm muộn so với nhu cầu
thực tế của khách hàng, liên kết giữa các thành viên trong chuỗi cung ứng sản phẩm
nông nghiệp còn lỏng lẻo làm chi phí sản xuất cao mà giá cả lại không cao dẫn đến
hiệu quả cung ứng các sản phẩm nông nghiệp nói chung còn thấp. Việc nghiên cứu
chuỗi cung ứng các sản phẩm nông nghiệp cũng còn rất hạn chế. Do đó, việc nghiên
cứu chuỗi cung ứng các sản phẩm nông nghiệp sẽ bổ sung thêm cho lý luận cũng
như thực tế cho chuỗi cung ứng nói chung, nhất là các sản phẩm nông nghiệp càng
có ý nghĩa quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội.
Anh Sơn là một trong những huyện trọng điểm phát triển về ngành nông
nghiệp của tỉnh Nghệ An. Hơn nữa hiện nay huyện đang phát triển chăn nuôi lợn
nói chung và chăn nuôi lợn thịt nói riêng rất mạnh mẽ. Nhưng vấn đề về đầu vào,
đầu ra, rủi ro trong sản xuất và sự liên kết giữa các tác nhân tham gia trong sản xuất
và tiêu thụ thịt lợn tại huyện Anh Sơn đang có nhiều bất cập. Để chăn nuôi lợn thịt
tại huyện ngày càng phát triển thì cần phải có sự liên kết thống nhất và chặt chẽ
giữa các nhà cung ứng từ đầu vào sản xuất cho tới nhà phân phối sản phẩm tới
khách hàng cuối cùng. Đó chính là hoạt động của chuỗi cung ứng sản phẩm. Như
vậy việc nghiên cứu chuỗi cung ứng thịt lợn sẽ góp phần hạn chế mặt lỏng lẻo và
chuyển dần sang mối liên kết chặt chẽ tạo nên chuỗi cung ứng có hiệu quả cho các
thành phần trong chuỗi. Xuất phát từ những lý do trên, tôi lựa chọn nghiên cứu đề
Trường Đại học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế ……………………….
3
tài “Nghiên cứu chuỗi cung ứng sản phẩm thịt lợn trên địa bàn huyện Anh Sơn,
tỉnh Nghệ An”
1.2 Mục tiêu nghiên cứu
1.2.1 Mục tiêu chung
Nghiên cứu, đánh giá chuỗi cung ứng sản phẩm thịt lợn tại huyện Anh Sơn,
tỉnh Nghệ An, từ đó đề xuất giải pháp hoàn thiện, nâng cao sức cạnh tranh và hiệu
quả cho chuỗi cung ứng thịt lợn trên địa bàn nghiên cứu
1.4.1 Đối tượng nghiên cứu
Các hoạt động của chuỗi cung ứng thịt lợn, các thành phần trong chuỗi:
Người cung cấp đầu vào, hộ nông dân sản xuất lợn thịt, thương lái thu gom, người
vận chuyển đầu vào đầu ra, nhà chế biến, người giết mổ, người bán lẻ,… tại địa bàn
nghiên cứu.
1.4.2 Phạm vi nghiên cứu
Về không gian
Đề tài nghiên cứu trên địa bàn huyện Anh Sơn, tỉnh Nghệ An.
Về thời gian
Các dữ liệu, thông tin được sử dụng để đánh giá thực trạng sản xuất thịt lợn ở
địa phương, hộ chăn nuôi lợn được thu thập trong 3 năm 2008 – 2010, trong đó tập
trung tìm hiểu tình hình sản xuất, tiêu thụ lợn thịt năm 2010.
Số liệu điều tra được thu thập từ tháng 6/2011 đến tháng 12/2011 trên địa
bàn huyện.
Về nội dung
Tập trung phân tích chuỗi cung ứng thịt lợn theo các mục tiêu cụ thể để đạt
được mục tiêu chung đã đề ra ở trên.
Nghiên cứu tập trung phân tích chuỗi cung ứng thịt lợn từ đầu vào, sản xuất,
thu mua, giết mổ, buôn bán, chế biến và tiêu thụ thịt lợn trên địa bàn huyện Anh
Sơn.
Trường Đại học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế ……………………….
5
PHẦN II
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
7
Theo TS.Hau Lee và C.Billington (1995) thì chuỗi cung ứng là mạng lưới
các phương tiện phục vụ thu mua nguyên vật liệu thô, chuyển hóa chúng thành
những sản phẩm trung gian, tới sản phẩm cuối cùng và giao sản phẩm đó tới khách
hàng thông qua hệ thống phân phối. Chuỗi cung ứng được thể hiện theo sơ đồ sau:
Sơ đồ 2.2 Chuỗi cung ứng
Nguồn: Lee & Billington, 1995
Chuỗi cung ứng là sự liên kết của các công ty để cung cấp sản phẩm và dịch
vụ cho thị trường (Micheal Hugos, 2003).
Chuỗi cung ứng bao gồm tất cả các hoạt động liên quan trực tiếp hoặc gián
tiếp làm thỏa mãn nhu cầu của khách hàng. Chuỗi cung ứng không chỉ bao gồm các
nhà sản xuất, các nhà cung cấp mà còn có những người vận chuyển, hệ thống kho
bảo quản, những nhà bán lẻ và cả khách hàng (Chopra &Meindl, 2001).
Chuỗi cung ứng là mạng lưới các phương tiện, các lựa chọn phân phối nhằm
thực hiện chức năng thu mua nguyên vật liệu, biến đổi chúng thành các sản phẩm
trung gian và sản phẩm cuối cùng, phân phối những sản phẩm đó tới khách hàng
cuối cùng (Ganeshan
&
Harison
,
1995
)
Cũng có định nghĩa khác về chuỗi cung ứng như sau: Chuỗi cung ứng là môi
trường nơi dòng sản phẩm, dịch vụ, thông tin di chuyển từ nhà cung ứng đầu tiên tới
khách hàng cuối cùng và ngược lại (David Sharpe, 2008).
Theo GTZ Eschborn (2007), Chuỗi cung ứng nói đến một loạt các chức năng
sản xuất (đầu chuỗi) và marketing (cuối chuỗi) của các doanh nghiệp tư nhân, chủ
chuỗi cung ứng là sự phối hợp chiến lược và hệ thống các chức năng kinh doanh
truyền thống và các sách lược xuyên suốt các chức năng này trong một công ty cụ
thể và giữa các doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng với mục đích cải thiên thành
tích dài hạn của các công ty đơn lẻ và của cả chuỗi cung ứng.
Trường Đại học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế ……………………….
9
Theo TS. Hau Lee và đồng tác giả Corey Billington trong bài báo nghiên cứu
thì quản trị mạng lưới cung ứng như là việc tích hợp các hoạt động xảy ra ở các cơ sở
của mạng lưới nhằm tạo ra nguyên vật liệu, dịch chuyển chúng vào sản phẩm trung
gian và sau đó đến sản phẩm hoàn thành cuối cùng, và phân phối sản phẩm đến khách
hàng thông qua hệ thống phân phối (TS. Hau Lee anh C. Billington, 1995).
Qua các khái niệm này, ta thấy có điểm chung đều là sự phối hợp và hợp
nhất số lượng lớn các hoạt động liên quan đến sản phẩm trong số các thành viên của
chuỗi nhằm cải thiện năng suất hoạt động, chất lượng và dịch vụ khách hàng nhằm
đạt được lợi thế cạnh tranh bền vững cho tất cả các tổ chức liên quan đến việc cộng
tác này. Nhưng điểm khác biệt của chuỗi cung ứng là các doanh nghiệp trong chuỗi
cung ứng hoàn toàn tự do trong việc quyết định thâm nhập hoặc rời khỏi mối quan
hệ chuỗi nếu quan hệ này không còn đem lại lợi ích cho họ.
2.1.1.3 Chuỗi giá trị
Theo Micheal Porter (1985), chuỗi giá trị là tập hợp các hoạt động để đưa
sản phẩm từ một khái niệm cho đến khi đưa vào sử dụng và cả dịch vụ sau bán
hàng. Như vậy, chuỗi giá trị bao gồm các hoạt động như thiết kế mẫu mã, sản xuất,
marketing, phân phối và dịch vụ sau khi bán cho người tiêu dùng cuối cùng. Những
hoạt động này có thể được thực hiện trong phạm vi một doanh nghiệp hoặc được
chia sẻ giữa các doanh nghiệp khác nhau.
Trong chuỗi giá trị này, mô hình Porter khoanh thành hai mảng chính cho
kinh doanh: hoạt động bổ trợ và hoạt động chính. Về cơ bản, tổng thể có chín loại
hoạt động tạo ra giá trị trong toàn chuỗi.
nhau, từ việc cung cấp các đầu vào cụ thể cho một sản phẩm nào đó, đến sơ chế,
chuyển đổi, marketing, đến việc cuối cùng là bán sản phẩm đó cho người tiêu dùng
(GTZ Eschborn, 2007).
Trong một chuỗi giá trị, một kênh trong chuỗi gồm một loạt các doanh
nghiệp (nhà vận hành) thực hiện các chức năng này, có nghĩa là nhà sản xuất,
nhà chế biến, nhà buôn bán, và nhà phân phối một sản phẩm cụ thể nào đó. Các
doanh nghiệp được kết nối với nhau bằng một loạt các giao dịch kinh doanh
trong đó sản phẩm được chuyển từ tay nhà sản xuất sơ chế đến tay người tiêu
dùng cuối cùng. Theo thứ tự các chức năng và các nhà vận hành, chuỗi giá trị sẽ
bao gồm một loạt các đường dẫn trong chuỗi.
Theo Đào Thế Anh (2008) chuỗi giá trị có thể hiểu:
Trường Đại học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế ……………………….
11
Chuỗi giá trị là một chuỗi các hoạt động từ cung cấp các dịch vụ đầu vào cho
một sản phẩm cụ thể cho đến sản xuất, thu hoạch, chế biến, phân phối và tiêu thụ cuối
cùng đối với một sản phẩm cụ thể và được hình thành theo nhu cầu của thị trường.
Chuỗi giá trị cũng là sự sắp xếp có tổ chức, hợp tác và điều phối giữa người
sản xuất, nhà chế biến, các thương gia, và nhà phân phối liên quan đến một sản phẩm.
Chuỗi giá trị là mô hình thể chế kinh tế trong đó kết hợp việc chọn lựa sản
phẩm và công nghệ thích hợp cùng với cách thức tổ chức các tác nhân liên quan để
tối ưu hóa giá trị.
Chuỗi giá trị là một dạng đặc biệt của ngành hàng hay chuỗi cung ứng và chú
ý đến sự phân phối lợi nhuận hợp lý giữa các tác nhân tham gia.
Chuỗi giá trị có thể được thực hiện trong phạm vi một khu vực địa lý hoặc trải
rộng trong phạm vi nhiều quốc gia và trở thành chuỗi giá trị toàn cầu (Global value
chain). Theo cách nhìn này, các doanh nghiệp từ nhiều quốc gia trên thế giới sẽ đóng vai
trò như những mắt xích quan trọng và có thể chi phối sự phát triển của chuỗi giá trị. Việc
phân tích hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp theo quan điểm chuỗi giá trị chính là
khép kín, có điểm đầu và điểm kết thúc, bao gồm nhiều yếu tố động, có quan hệ
móc xích với nhau. Sự tăng lên hay giảm đi của yếu tố này có thể ảnh hưởng tích
cực hay tiêu cực tới các yếu tố khác. Trong quá trình vận hành của một ngành hàng
đã tạo ra sự dịch chuyển các luồng vật chất trong ngành hàng đó
Phân tích chuỗi giá trị hỗ trợ phân tích nghành hàng. Đưa ra các yếu tố mới tăng
cường khả năng phân tích ngành hàng. Phân tích nghành hàng là tìm xu hướng và đặc
điểm của thị trường, xem xét quan hệ các bên tham gia, xác định cơ hội và thách thức
và đặc biệt vẽ được bản đồ mối liên hệ giữa các bên tham gia. Phân tích chuỗi giá trị
xem xét cấu trúc phân bổ các bên tham gia, so sánh khả năng cạnh tranh, quan hệ giữa
các bên tham gia và nhằm quản trị thị trường.
2.1.3 Cấu trúc chuỗi cung ứng và các tác nhân tham gia chuỗi cung ứng
Với hình thức đơn giản nhất, một chuỗi cung ứng bao gồm công ty, các nhà
cung cấp và khách hàng của công ty đó. Đây là tập hợp những đối tượng tham gia
cơ bản để tạo ra một chuỗi cung ứng cơ bản. Sơ đồ 2.3 Chuỗi cung ứng giản đơn
Nguồn: Micheal Hugos, 2003
Chuỗi cung ứng tổng quát được xem như một hệ thống xuyên suốt dòng sản
phẩm/nguyên liệu, dịch vụ, thông tin và tài chính từ nhà cung cấp của nhà cung cấp
xuyên qua các tổ chức/ công ty trung gian nhằm đến với khách hàng của khách hàng
hoặc một hệ thống mạng lưới hậu cần giữa nhà cung cấp đầu tiên đến khách hàng
cuối cùng. Chúng ta có thể xem chi tiết hơn ở sơ đồ 2.4.
Nhà cung cấp Công ty Khách hàng
Trường Đại học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế ……………………….
13Sơ đồ 2.4 Chuỗi cung ứng tổng quát
Nhà cung
cấp
Công ty
Khách
hàng
Khách hàng
cuối cùng
Nhà cung
dịch vụ
Trường Đại học Nông Nghiệp Hà Nội – Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế ……………………….
14
Sơ đồ 2.5 Chuỗi cung ứng mở rộng
Nguồn: Nguyễn Kim Anh, 2006
Nhà cung cấp dịch vụ trong các lĩnh vực:
- Hậu cần
- Tài chính
- Nghiên cứu thị trường
- Thiết kế sản phẩm
- Công nghệ thông tin
Nhà cung
cấp tài
chính
Khách hàng
kinh doanh
Nghiên cứu
thị trường
Copyright: Tài liệu đại học ©