SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HÀ NAM
TRƯỜNG THPT CHUYÊN BIÊN HOÀ
Đề tài sáng kiến, kinh nghiệm 2012
Trao đổi kinh nghiệm
DẠY CHƯƠNG I: VẼ KỸ THUẬT CƠ SỞ
MÔN CÔNG NGHỆ 11 TRUNG HỌC PHỔ
THÔNG
Họ và tên: Lữ Văn Chính
Chức vụ: Giáo viên Công nghệ.
Đơn vị: Tổ Lý-Công nghệ trường THPT Chuyên Biên Hoà
Phủ lý ngày 20-4-2012
1
A. ĐẶT VẤN ĐỀ
I- LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
1-Cơ sở lý luận.
Phân môn vẽ kĩ thuật của Công Nghệ lớp 11 đòi hỏi trí tưởng tượng không
gian, là môn học góp phần giúp học sinh hình thành tính năng động, sáng tạo
tiếp cận với tri thức khoa học, kỹ thuật và định hướng tốt hơn cho ngành nghề
của mình sau này.
Trong môn học Công nghệ 11, chương vẽ kỹ thuật cơ sở cung cấp cho học
sinh những kiến thức cơ bản về vẽ kỹ thuật, nắm được phương pháp hình chiếu
vuông góc, các hình biểu diễn (Hình chiếu, hình cắt, mặt cắt, hình chiếu trục đo,
hình chiếu phối cảnh…) để thể hiện, biểu diễn một chi tiết máy, một vật thể hay
một sản phẩm cơ khí hoàn chỉnh. Thông qua đó giúp các em đọc được các bản
vẽ kĩ thuật đơn giản, là cơ sở cho quá trình học tập lên cao sau này và giáo dục
học sinh trong lao động, sản xuất.
Vì tầm quan trọng của phân môn nêu trên nên cần đi sâu nghiên cứu, đổi
mới phương pháp sao cho việc truyền thụ kiến thức tới học sinh hiệu quả nhất;
2-Cơ sở thực tiễn
Môn Công Nghệ THPT nói chung và phần vẽ kỹ thuật có nhiều nội dung
khó. Nội dung kiến thức kỹ thuật vừa cụ thể vừa trìu tượng trìu tượng: Kiến thức

tập thực hành rồi tiếp tục rút kinh nghiệm để đạt được kết quả tốt hơn,
Khi nhà trường có thêm các phương tiện trình chiếu và nối mạng Internet
tôi đã tích cực soạn bài theo hướng dùng các phương tiện trình chiếu và sưu tầm
các hình vẽ kỹ thuật để phục vụ cho bài dạy và tích cực đổi mới phương pháp
theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh. Từ kinh nghiệm của bản thân
dạy môn Công Nghệ, đặc biệt phần Vẽ kỹ thuật chương vẽ kỹ thuật cơ sở tôi
muốn trao đổi cùng đồng nghiệp rất mong được sự góp ý, trao đổi của các thày
cô.
III- ĐỐI TƯỢNG , PHẠM VI NGHIÊN CỨU
Để có cơ sở, tư liệu khi nghiên cứu trong 3 năm qua tôi đều dạy lớp
11 và 2 năm dạy lớp 12 theo SGK mới . Để tư liệu được khách quan tôi
3
tham gia dạy cả lớp tự nhiên và xã hội. Năm học 2010-2011 tôi dạy
Công nghệ 11 cho 2 lớp tự nhiên, 2 . Năm học 2009-2010 tôi dạy 4 lớp
xã hội, 1lớp tự nhiên.
Phạm vi nghiên cứu là chương trình môn công nghệ PTTH lớp 11
SGK mới của Bộ Giáo dục áp dụng từ năm học 2007-2008.
B. NỘI DUNG
I- ĐẶC ĐIỂM CHƯƠNG I: VẼ KỸ THUẬT CƠ SỞ.
Mỗi môn học đều có những đặc điểm riêng. Để tìm ra phương pháp giảng
dạy thích hợp phải hiểu rõ các đặc điểm này.
Nhiều ý kiến của các thày cô đều cho rằng phần vẽ kỹ thuật của công
nghệ lớp 11 vừa hay lại vừa khó. Khó cả :việc học” và cả “việc dạy”. Nhiều học
sinh đầu tiên rất ngại học vì cho rằng khó song khi thấy hay thích học thì kiến
thức đã chuyển sang phần khác.
Chương I cũng là chương có nhiều bài thực hành với thời lượng 4 tiết
thực hành. Tuy vậy nếu học sinh không vẽ và luyện tập ở nhà thì vẫn không đủ
thời gian.
Phần vẽ kỹ thuật rất khó do khó hình dung, khó vẽ hình, phải tư duy trìu
tượng nhiều: Từ vật thể phải hiểu rõ cách vẽ và vẽ được các hình chiếu vuông

bản vẽ xây dựng, bản vẽ nhà.
Chương I có một bài ôn tập và 1 tiết kiểm tra cả lý thuyết và thực hành
Theo chuẩn kiến thức bài 1 cung cấp ngay những kiến thức về tiêu chuẩn
bản vẽ không có kiến thức về vẽ nối tiếp giữa hai đoạn thẳng và cung tròn là
kiến thức cần giải một số bài tập của bài thực hành (bài 1-bài 3-bài 5). Bài 3
thực hành vẽ hình chiếu của vật thể SGK chỉ hướng dẫn một cách vẽ hình chiếu
theo cách “ Vẽ khối bao ngoài rồi cắt bỏ từng phần”. Nếu chỉ áp dụng cách vẽ
5
này sẽ rất khó khăn khi các em vẽ các bài thực hành trang 21 nên cần bổ xung
cách vẽ hình chiếu.
Tương tự bài 5 của chương chỉ cung cấp một cách vẽ hình chiếu trục đo
trong khi SGK nêu “ Căn cứ vào đặc điểm hình dạng của vật thể để chọn cách
vẽ hình chiếu trục đo thích hợp. Để giúp học sinh vẽ được hình chiếu trục đo
phần bài tập thực hành cần cung cấp thêm cho học sinh thêm cách vẽ khác.
b) Bổ xung kiến thức
Nguyên tắc bổ xung: Vì nội dung kiến thức SGK đã được các giáo
sư dày công đầu tư và đã được thẩm định nên việc bổ xung thêm kiến thức cần
phải được cân nhắc kỹ và trao đổi cùng đồng nghiệp và tuân thủ các nguyên tắc
sau:
+ Thật sự cần thiết, nếu thiếu HS gặp khó khăn khi học và thực hành.
+ Cần và đủ, phù hợp thời gian, không làm nặng thêm kiến thức SGK.
+ Không đưa ra mục riêng, khi nào cần giảng khi đó
Những kiến thức cần bổ xung:
BỔ XUNG KIẾN THỨC VẼ NỐI TIẾP ĐƯỜNG THẲNG VỚI CUNG TRÒN:
Cách vẽ nối tiếp hai đường thẳng với một cung tròn giúp các em có kiến
thức vẽ hình chiếu các bài tập trang 21, vẽ lại các hình chiếu trang 36. Cụ thể:
Bài tập 1 và 3 trang 21 Hình chiếu BẰNG cần vẽ nối tiếp

6
O20

biểu diễn bề mặt nhìn thấy của vật thể đối với người quan sát. Khi cần thiết phải
thể hiện phần không nhìn thấy của vật thể, cho phép dùng nét đứt để vẽ”
Có thể đưa ra các bước để vẽ hình chiếu như sau
Bước 1: Xác định hướng chiếu
Cần lưu ý cho học sinh bước này có ý nghĩa rất quan trọng vì hình chiếu
đứng là hình chiếu chính của bản vẽ, phải phản ánh rõ nét nhất hình dạng vật thể
nên phải chọn hướng chiếu từ trước đảm bảo được yêu cầu này.
Bước 2: Căn cứ vào mỗi hướng chiếu đã xác định xác định bề mặt
nhìn thấy, nét thấy, bề mặt khuất, nét khuất và tiến hành vẽ mờ theo thứ tự :
Hình chiếu đứng, Hình chiếu bằng và hình chiếu cạnh.
Bước 3: Tô đậm và ghi kích thước
Trước khi tô đậm cần kiểm tra sửa chữa sai sót bước vẽ mờ (bỏ nét thừa,
bổ xung nét thiếu…) Dùng bút chì mềm tô đậm. Sau đó ghi kích thước.
Xin lấy một vài ví dụ khi thực hiện bài tập vẽ hình chiếu trang 21: Vẽ
hình chiếu tấm trượt dọc

1-Xác định hướng chiếu:

8
Từ trái
Từ trên
Từ trước
2- Quan sát xác định bề mặt thấy khuất tiến hành vẽ
a)Vẽ hình chiếu đứng

b) Vẽ hình chiếu bằng


o
tôi đã
vẽ nhưng các hình chiếu rất khó hình dung ra vật thể. Tuy vậy với cách vẽ này
vẫn có thể suy mặt trái của vật thể tương tự như nhìn mặt phải nhưng phải chú ý
chiều quan sát và phải xoay ngược lại 180
o
.
Kết quả ta được các hình chiếu như sau:
10
Bề mặt thấy
Từ trước
Để học sinh dễ làm bài tập hơn có thể vẽ lại hình chiếu trục đo vật thể như
hình sau. Với hình vẽ này việc xác định hướng chiếu tối ưu ( Hình chiếu đứng
thể hiện chiều dài và chiều cao, hình chiếu bằng thể hiện chiều dài và chiều
rộng, hình chiếu cạnh thể hiện chiều rộng và chiều cao) và quan sát các bề mặt
vật thể được dễ dàng nhất là bề mặt bên trái để vẽ hình chiếu cạnh. (Bề mặt tô
màu xám)

Cách vẽ này tôi đã trao đổi với nhiều đồng nghiệp và nhận được sự ủng hộ.
Học sinh vẽ cách này cũng dễ dàng hơn, không bị nhầm lẫn (không phải tẩy xoá
nhiều)
Cũng cần lưu ý học sinh các bề mặt vẽ bằng hình chiếu trục đo bị biến dạng
góc vuông thành góc nhọn hoặc góc tù nhưng khi vẽ phải vẽ góc vuông
BỔ XUNG CÁCH VẼ HÌNH CHIẾU TRỤC ĐO
Để vẽ hình chiếu trục đo của vật thể cần đọc được bản vẽ hình chiếu và hình
dung được vật thể và căn cứ đặc điểm hình dạng vật thể để chọn cách vẽ thích
hợp.
Có thể chọn các cách vẽ sau;
1- Vẽ khối bao ngoài rồi cắt bỏ từng phần như sách giáo khoa mới (Bảng 5-1
SGK) trang 30

các kích thước chiều dài,
chiều rộng và chiều cao của khối hộp bao ngoài vật thể: 68x28x23
12
VẼ ĐỀ 3 TRANG 36
GÁ LỖ CHỮ NHẬT TL 1:1
31
14
68
23
1630
2 8
1 2
- Cắt bỏ phần đầu dạng hộp chữ nhật - Cắt bỏ phần lỗ ở giữa
- Tẩy bỏ nét thừa, tô đậm ghi kích thước (trên hình chưa ghi kích
thước)
13
y
/
x
/
9
14
31
O
/
0
/

.
Xác định chiều rộng, nối lại.
+ Kẻ các đường thẳng song song
14
y
/
z
/
x
/
O
/
x
/
O
/
z
/
y
/
Mặt cơ sở

+ Xác định chiều rộng (đo ở hình chiếu bằng q=1 nối lại)

- Khoét lỗ chữ nhật
- Tẩy bỏ nét thừa, tô đậm, đánh bóng, ghi kích thước nếu cần
15
28
O
/

viên cần sử dụng tốt các hình vẽ do Bộ giáo dục phát hành và bổ xung thêm các
hình vẽ còn thiếu. Có thể dùng máy chiếu bản trong và máy chiếu Projector để
chiếu các hình vẽ SGK hiệu quả sẽ tốt hơn. Trong nhiều năm qua tôi đã sử dụng
chiếu các hình ảnh SGK bằng máy chiếu bản trong trong tất cả các giờ dạy, củng
cố và chiếu bằng máy chiếu Projector trong các giờ ôn tập đạt kết quả rất tốt.
Học sinh hiểu bài và hứng thú học tập. Để học sinh hiểu bài tốt hơn tôi đã vẽ
thêm nhiều hình vẽ phục vụ cho các bài dạy.
- Hình vẽ trên bảng là một kênh trực quan không thể thiếu. Với các bài
thực hành việc hướng dẫn học sinh cách vẽ nhất thiết giáo viên cần phải vẽ hình
trên bảng theo các bước quy định. Đồng thời khi vẽ hình cần nhấn mạnh cách sử
dụng dụng cụ vẽ kẻ các đường nét, nhất thiết phải dùng dụng cụ vẽ để vẽ và
minh hoạ.
- Trong phần vẽ hình chiếu cần bổ xung thêm các mô hình của vật thể để
giảng bài. Có thể làm mô hình bằng gỗ nhẹ, cắt bằng xốp hay dán bằng bìa cắt
tông Cũng có thể cho học sinh tạo ra các mô hình từ bài dạy thực hành vẽ hình
16
chiếu, hình chiếu trục đo, chấm điểm. Công việc này khiến các em hứng thú học
và hiểu sâu bài.
3-VỀ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP.
Đây là vấn đề trọng tâm nhất và cũng cần trao đổi nhiều nhất. Nhiều quan
niệm đổi mới không giống nhau như: Có trình chiếu mới là đổi mới, Vấn đáp
nhiều mới phát huy tính tích cực, đổi mới phải chia nhóm thảo luận trao
đổi Qua các kỳ học tập chuyên môn tôi được trực tiếp nghe giảng các lớp tập
huấn thay sách và trao đổi với đồng nghiệp tôi thấy:
Đổi mới hiểu đúng nghĩa là đổi mới cách dạy và cách học để phát huy tính
tích cực và sáng tạo của học sinh. Căn cứ vào mục tiêu bài giảng, dưới sự gợi ý,
dẫn dắt của thày học sinh đi tìm kiến thức theo các mục tiêu đề ra. Trong cách
dạy và học tích cực thày đóng vai trò chủ đạo, trò đóng vai trò chủ động. Cũng
cần thống nhất rằng học sinh không chỉ học những kiến thức cụ thể mà cần học
cách học cách tư duy và tư duy sáng tạo. Những kiến thức kỹ thuật cụ thể sau

Trên hình vẽ đã ghi rõ các hướng chiếu đó là hướng chiếu từ trước, từ trên và
từ trái. Học sinh dễ dàng trả lời.
?3-Tên gọi các hình chiếu A, B, C trên các mặt phẳng hình chiếu?
HS: Hình chiếu đứng, hình chiếu bằng, hình chiếu cạnh
Sau khi vấn đáp giáo viên hệ thống lại các kiến thức vừa nêu, nêu lí do phải
xoay các mặt phẳng hình chiếu để các hình biểu diễn ở trên cùng mặt phẳng biểu
18
diễn (mặt phẳng tờ giấy vẽ) và cách xoay. Sau khi đã xoay các hình chiếu được
biểu diễn như hình 2-2 SGK được 3 hình chiếu trên cùng mặt phẳng. Như vậy từ
vật thể đã xây dựng được các hình chiếu của vật thể đó. Cần vấn đáp làm rõ tên
gọi, vị trí và kích thước vật thể qua các hình chiếu.
?4-Xem hình 2-2 SGK cho biết vị trí các hình chiếu?
(HS: Hình chiếu đứng bên trên, Hình chiếu bằng bên dưới và hình chiếu
cạnh bên trái phía trên và liên quan với nhau bằng các đường dóng.)
?5-Em có nhận xét gì về kích thước của vật thể qua các hình chiếu?
HS: - Hình chiếu đứng cho biết chiều dài và chiều cao
- Hình chiếu bằng cho biết kích thước chiều dài và chiều rộng.
- Hình chiếu cạnh cho biết kích thước chiều rộng và chiều dài.
Giáo viên cần lưu ý học sinh cần nhớ vị trí của các hình chiếu và vẽ đúng
kích thước khi biểu diễn vật thể bằng vẽ hình chiếu.
Các bài tập bổ xung: Vẽ hình chiếu đứng bằng cạnh của các vật thể sau

19
BÀI 5- HÌNH CHIẾU TRỤC ĐO
Cần làm rõ hình chiếu trục đo cũng là một phương pháp biểu diễn vật thể.
Ưu điểm của hình chiếu trục đo là hình biểu diễn có tính lập thể. Chỉ cần một
hình chiếu đã thể hiện ba chiều của vật thể nên HCTĐ rất dễ hình dung nhưng vì
có độ biến dạng nên chỉ dùng bổ trợ cho các hình chiếu.
Bài gồm hai phần dạy khái niệm, phân loại và cách vẽ hình chiếu trục đo.
Để học sinh có thể vẽ tốt bài thực hành trang 36 phần cách vẽ phải được giảng

với trục o
/
y
/
và theo HSBD,
đặt các đoạn thẳng lên các
đường song song đó
3- Nối các điểm đã được
xác định, vẽ các đường
khác và hoàn thành hình
chiếu trục đo bằng nét
mảnh.
4-Sửa chữa, tẩy các đường
nét phụ và tô đậm hình
chiếu trục đo
21
x
/
z
/
y
/
x
/
x
/
z
/
z
/

này.
BÀI 4: MẶT CẮT, HÌNH CẮT
Qua bài giảng HS cần hiểu rõ khái niệm và tác dụng của mặt cắt, hình cắt
trong bản vẽ kỹ thuật và biết biểu diễn mặt cắt, hình cắt. Biết vẽ hình cắt trong
bài thực hành biểu diễn vật thể ở bài 6.
Cơ sở để xây dựng kiến thức là các tranh vẽ SGK các hình từ hình 4-1 đến
4-10, hình vẽ phần bổ xung kiến thức 4-11 đến 4-13. Nếu có điều kiện dạy ở
phòng chiếu thì dùng các hình ảnh động để xây dựng và làm bài tập.
Các hình vẽ này không có trong các tranh đã được Bộ giáo dục phát hành
ở mỗi trường, vì vậy giáo viên cần tự xây dựng lấy tranh vẽ hoặc in và trình
chiếu bằng máy chiếu bản trong
- Để xây dựng khái niệm mặt cắt, hình cắt cần sử dụng hình 4-1 SGK, vấn
đáp để xây dựng khái niệm với hệ thống câu hỏi sau:
22
?1- Vị trí của mặt phẳng cắt so với mặt phẳng hình chiếu?
HS: Mặt phẳng cắt song song với mặt phẳng hình chiếu
?2-Vật thể được cắt như thế nào?
HS: Cắt thành 2 phần
?3-Hình chiếu trên mặt phẳng hình chiếu biểu diễn nửa phí trước hay
phía sau của vật thể?
HS: Nửa sau mặt phẳng cắt.
?4- Hình chiếu của nửa vật thể phía sau mặt phẳng cắt được gọi là hình
cắt. Vậy hình cắt là gì?
HS: Hình cắt là hình biểu diễn vật thể phía sau mặt phẳng cắt
?5- Nếu biểu diễn các đường bao của vật thể nằm trên mặt phẳng cắt ta
được mặt cắt. Vậy mặt cắt là gì?
HS: Mặt cắt là hình biểu diễn của đường bao của vật thể nằm trên mặt
phẳng cắt
?6-Vậy mặt cắt và hình cắt có gì khác nhau?
HS: Mặt cắt chỉ biểu diễn phần vật thể bị cắt còn hình cắt biểu diễn cả

và vị trí, kích thước của vật thể trên hình biểu diễn (7-10 phút).
Các bước thực hiện bản vẽ được giới thiệu bằng các hình từ hình 3-1 đến
3-7 SGK. Để học sinh hiểu bài giáo viên cần vẽ các hình minh hoạ vào giấy A4
hoặc dùng máy chiếu để mô tả các bước sau đó thực hiện vẽ trên bảng bằng
dụng cụ vẽ.
24
Hình 4-4 SGK
Khi vẽ cần lưu ý các em cách sử dụng dụng cụ vẽ để kẻ đường thẳng, đường
thẳng vuông góc, đường thẳng song song, cung tròn, đường tròn…

Cần chuẩn bị chu đáo các câu hỏi vấn đáp cho bài. Cụ thể:
Câu hỏi cho bước 1: Quan sát vật thể, phân tích hình dạng và chọn các hướng
chiếu vuông góc với các mặt của vật thể để biểu diễn hình dạng của vật thể.
?1- Khối bao ngoài vật thể là khối gì?
HS: Khối hộp chữ nhật
?2- Khối hộp này được cắt bỏ những phần nào để tạo thành vật thể
25
4