Tổng quan về bảo hiểm xã hội và quỹ
bảo hiểm xã hội
Biên tập bởi:
Trần Văn Phác
Tổng quan về bảo hiểm xã hội và quỹ
bảo hiểm xã hội
Biên tập bởi:
Trần Văn Phác
Các tác giả:
Trần Văn Phác
Phiên bản trực tuyến:
/>MỤC LỤC
1. Sự cần thiết phải có bảo hiểm y tế
2. Vai trò và những nguyên tắc của bảo hiểm xã hội
3. Những nguyên tắc của bảo hiểm xã hội
4. Quỹ bảo hiểm xã hội
Tham gia đóng góp
1/15
Sự cần thiết phải có bảo hiểm y tế
Sự ra đời của bảo hiểm xã hội
Nền sản xuất hàng hoá càng phát triển thì vấn đề thuê mướn nhân công diễn ra càng phổ
biến, mâu thuẫn giữa chủ và thợ ngày càng gia tăng. Đặc biệt khi người lao động không
may gặp rủi ro, sự cố như: ốm đau, bệnh tật, tai nạn lao động, mất việc làm…phải nghỉ
việc. Khi rơi vào những trường hợp này, các nhu cầu cần thiết không những không mất
đi mà còn tăng lên, thậm chí còn phát sinh ra nhiều nhu cầu mới như: cần được khám
chữa bệnh, điều trị khi ốm đau; cần người nuôi dưỡng, chăm sóc khi gặp tai nạn, thương
tật… Tổng thời gian nghỉ việc người chủ không trả lương, làm cho người lao động càng
gặp nhiều khó khăn hơn và không yên tâm làm việc. Vì vậy, lúc đầu người chủ chỉ cam
kết trả công lao động nhưng sau đó đã phải cam kết cả việc bảo đảm cho người lao động
có một số thu nhập nhất định để họ trang trải khi không may gặp những khó khăn đó.
Trong thực tế, nhiều khi các rủi ro trên không xẩy ra và người chủ không phải chi ra

thấy cần phải tham gia hệ thống BHXH này.
3/15
Vai trò và những nguyên tắc của bảo hiểm
xã hội
Vai trò của bảo hiểm xã hội
Đối với người lao động
Trong giai đoạn hiện nay khi đất nước đang ngày càng hoàn thiện quá trình công nghiệp
hoá- hiện đại hoá thì những "rủi ro" như ốm đau, tai nạn lao động- bệnh nghề nghiệp,
thai sản, mất việc làm…lại diễn ra một cách thường xuyên và ngày càng phổ biến hơn,
phức tạp hơn. Khi những rủi ro này xảy ra sẽ gây khó khăn cho người lao động vế cả vật
chất lẫn tinh thần, ảnh hưởng không tốt cho cả cộng đồng.
Với tư cách là một trong những chính sách kinh tế xã hội của Nhà nước, BHXH sẽ góp
phần trợ giúp cho cá nhân những người lao động gặp phải rủi ro, bất hạnh bằng cách
tạo ra cho họ những thu nhập thay thế, những điều kiện lao động thuận lợi…giúp họ ổn
định cuộc sống, yên tâm công tác, tạo cho họ một niềm tin vào tương lai. Từ đó góp
phần quan trọng vào việc tăng năng suất lao động cũng như chất lượng công việc cho xí
nghiệp nói riêng và cho toàn xã hội nó chung.
Đối với người sử dụng lao động
Để có được sản phẩm phục vụ cho cuộc sống của con người và sự phát triển của xã hội
thì cần phải có người tạo ra sản phẩm và nhờ vào quá trình lao động sản xuất để tạo ra
sản phẩm cần thiết cho con người, cho xã hội. Những người biết vận dụng sức lao động
để sản xuất ra sản phẩm, đó chính là những người chủ sử dụng lao động. Muốn cho hoạt
động sản xuất kinh doanh được đảm bảo thì người chủ phải tạo được mối quan hệ tốt với
người lao động, giải quyết những vấn đề thuộc phạm vi trách nhiệm của mình đối với
người lao động thật tốt để họ yên tâm lao động sản xuất và có niềm tin vào cuộc sống từ
đó họ lao động sản xuất hăng hái hơn, tạo ra nhiều sản phẩm tốt hơn làm cho quá trình
sản xuát kinh doanh của người chủ sử dụng lao động hoạt động đạt kết quả cao. Muốn
vậy người chủ sử dụng lao động phải tham gia đóng BHXH cho những người lao động
của mình để có thể đảm bảo những khoản chi trả cần thiết, kịp thời đến người lao động
khi họ gặp những rủi ro bất chắc. Việc tham gia đóng góp BHXH cho người lao động

lại thu nhập giữa những nguời tham gia BHXH. Sự phân phối lại thu nhập này được
tiến hành thông qua hai cách: Phân phối lại theo chiều ngang giữa người khoẻ và người
già, người đang làm việc với người đã nghỉ hưu, người trẻ tuổi với người lớn tuổi, giữa
nam với nữ, người đang hưởng trợ cấp với người chưa hưởng trợ cấp; phân phối lại theo
chiều ngang là mục tiêu quan trọng của chính sách kinh tế xã hội, giữa những người có
thu nhập cao và người có thu nhập thấp. BHXH không bao hàm ý phân phối bình quân,
cũng không hàm ý lấy của người giàu chia cho người nghèo một cách võ đoán. Ý tưởng
của BHXH nhiễu điều phủ lấy giá gương, là đoàn kết tương trợ, phát huy tính tự thân,
sống hoà nhập có tình có nghĩa giữa các nhóm, các giới bạn trong cùng cộng đồng với
nhau mà vốn là tiềm lực của dân tộc ta đã được lịch sử chứng minh.
5/15
Những nguyên tắc của bảo hiểm xã hội
Mọi ngưòi lao động trong mọi trường hợp bị giảm hoặc mất khả năng lao
động hoặc mất việc làm đều có quyền được BHXH .
Quyền đựơc BHXH của người lao động là một trong những biểu hiện cụ thể của quyền
con người. Nhưng khi muốn xây dựng hệ thống BHXH thì đầu tiên Nhà nước phải tạo
điều kiện và môi trường kinh tế xã hội, về chính sách và luật pháp, về tổ chức và cơ chế
quản lý cần thiết. Đồng thời, những người sử dụng lao động và người lao động phải thực
hiện trách nhiệm đóng góp tài chính của mình. Không phải là cái có sẵn nên trước hết
phải tìm cách tạo ra nó. Ở mỗi nước không có sự đóng góp này thì chính sách BHXH
có hay đến mấy cũng không bao giờ có BHXH trong thực tiễn. Vì vậy, thực hiện trách
nhiệm đóng góp tài chính BHXH là điều kiện cơ bản nhất để người lao động được hưởng
quyền BHXH.
Nhà nước và người sử dụng lao động có trách nhiệm phải BHXH đối với
người lao động, người lao động cũng phải tự bảo hiểm cho mình.
Đây là mối quan hệ ba bên trong nền kinh tế thị trường, trong đó Nhà nước có vai trò
quản lý vĩ mô mọi hoạt động kinh tế xã hội trên phạm vi cả nước. Với vai trò này Nhà
nước có trong tay mọi điều kiện vật chất của toàn xã hội, đồng thời cũng có mọi công cụ
cần thiết để thực hiện vai trò của mình. Cùng với sự tăng trưởng sự phát triển kinh tế xã
hội, cũng có những kết quả bất lợi không mong muốn. Những kết quả bất lợi này trực

đầu kỳ. Nhờ sự đóng góp đó mà phương thức riêng có của BHXH là dàn trải rủi ro theo
nhiều chiều, tạo điều kiện để phân phối thu nhập theo cả chiều dọc và chiều ngang mới
được thực hiện. Hơn nữa nó còn tạo ra mối quan hệ ràng buộc chặt chẽ giữa trách nhiệm
với quyền lợi góp phần phòng chống những hiện tượng nhiễu trong hệ thống hoạt động
mang lại nhiều lợi ích cho mọi người có liên quan này.
Phải tuân theo quy luật số lớn
BHXH là một trong các nguyên tắc, các cơ chế an toàn xã hội, trước hết là sự trợ giúp
cho người lao động trong các trường hợp bị giảm hoặc bị mất thu nhập tạm thời khi họ
bị ốm đau, thai sản… hoặc hết tuổi lao động theo quy định của pháp luật. Trong cả cuộc
đời của người lao động thường thì thời gian lao động dài hơn thời gian người lao động
bị tạm thời mất khả năng lao động hoặc thời gian từ khi hết tuổi lao động đến lúc chết.
Vả lại tất cả những người tham gia BHXH cùng một lúc có nhu cầu bảo hiểm, vì vậy
nguyên tắc trước hết của BHXH là lấy số đông bù số ít, lấy quãng đời lao động có thu
nhập để bảo hiểm cho khi giảm hoặc mất khả năng lao động.
Kết hợp giữa các loại lợi ích, các khả năng và phương thức đáp ứng nhu cầu
BHXH
Trong BHXH cả ba bên tham gia: Người sử dụng lao động, người lao động và Nhà nước
đều nhận được nhiều lợi ích. Nhưng lợi ích nhận được không phải luôn luôn như nhau,
thống nhất với nhau mà trái lại có lợi ích có lúc lại mâu thuẫn với nhau. Chẳng hạn việc
tăng mức trợ cấp hoặc tăng thời hạn nghỉ làm việc và hưởng trợ cấp BHXH sẽ rất có lợi
cho người lao động nhưng lại gây khó khăn cho người chủ sử dụng lao động, nếu giảm
hậu quả bất lợi cho người sử dụng lao động thì Nhà nước lại phải gánh chịu.
7/15
Mức trợ cấp BHXH phải đảm bảo thấp hơn tiền lương khi đang đi làm,
nhưng cũng phải lớn hơn mức lương tối thiểu
Trợ cấp BHXH nói ở đây là loại trợ cấp thay thế cho tiền lương như trợ cấp ốm đau, thai
sản, hưu trí tuổi già chứ không phải là trợ cấp bù đắp hoặc trợ cấp BHXH. Như đã biết,
tiền lương là khoản tiền mà người sử dụng lao động trả cho người lao động khi họ thực
hiện công việc nhất định. Nghĩa là, chỉ người lao động có sức khoẻ bình thường, có việc
làm bình thường và thực hiện công việc nhất định mới có tiền lương. Khi đã bị ốm đau,

8/15
đựơc tổ chức như thế nào, nhiều hay ít là do đi ều kiện kinh tế, chính trị, xã hội và do
Nhà nước quy định. Ở nước ta do những diều kiện kinh tế xã hội chưa cho phép các tổ
chức và cá nhân thực hiện BHXH mà chỉ có BHXH của Nhà nước.
Để BHXH hoạt động có hiệu quả nhất thiết phải bảo đảm tính thống nhất trên những
vấn đề lớn hoặc cơ bản nhất để tránh tuỳ tiện, tính cục bộ hoặc những mâu thuẫn nảy
sinh. Đồng thời cũng phải có cơ chế để mỗi bộ phận cấu thành có thể năng động trong
hoạt động để chúng có thể bù đắp, bổ xung những ưu điểm cho nhau.
BHXH phải được phát triển dần từng bước phù hợp với các điều kiện kinh
tế xã hội của đất nước trong từng giai đoạn phát triển cụ thể
BHXH của một nước gắn rất chặt với trạng thái kinh tế, với các điều kiện kinh tế xã hội,
với cơ chế và trình độ quản lý đặc biệt là với sự điều chỉnh, sự đồng bộ của nền pháp chế
của nước đó. Trong tình hình nước ta, kinh tế thị trường theo định hướng XHCN đang
hình thành, nhiều mặt kinh tế xã hội đang chuyển động mạnh. Vì vậy, việc xây dựng và
phát triển BHXH phải bảo đảm chắc chắn, tính toán thận trọng và có bước đi phù hợp.
9/15
Quỹ bảo hiểm xã hội
Vai trò của quỹ bảo hiểm xã hội
Trong đời sống kinh tế xã hội, có rất nhiều loại quỹ khác nhau như: quỹ tiêu dùng,
quỹ sản xuất, quỹ dự phòng, quỹ tiền lương, quỹ tiền thưởng, quỹ phúc lợi, quỹ tiết
kiệm Tất cả các loại quỹ này đều có một điểm chung là tập hợp các phương tiện tài
chính cho những hoạt động nào đó theo mục tiêu định trước. Quỹ lớn hay quỹ nhỏ biểu
thị khả năng về mặt phương tiện và vật chất để thực hiện công việc cần làm.
Tất cả các quỹ đều không chỉ tồn tại với một khối lượng tĩnh tại một thời điểm mà luôn
biến động tăng lên ở đầu vào với các nguồn thu và giảm đi ở đầu ra với các khoản chi
như một dòng chảy liên tục. Để đảm bảo cho đầu ra ổn định, người ta thiết lập một lượng
dự trữ. Bởi vậy, để nắm và điều hành được một quỹ nào đó thì không phải chỉ nắm được
khối lượng của nó tại một thời điểm nhất định, mà quan trọng hơn là phải nắm được lưu
lượng của nó trong một khoảng thời gian nhất định.
Theo những quan niệm về quỹ nói chung như trên, thì quỹ BHXH là tập hợp những

chuyên trách đưa vào hoạt động sinh lời.
- Thứ ba, là phần nộp phạt của những cá nhân và tổ chức kinh tế vi phạm luật lệ về
BHXH. Phần lớn các nước trên thế giới, quỹ BHXH đều được hình thành từ các nguồn
nêu trên. Tuy nhiên phương thức đóng góp và mức đóng góp của các bên tham gia có
khác nhau.
Mục đích sử dụng quỹ BHXH
Quỹ BHXH được sử dụng chủ yếu cho hai mực đich sau đây:
• Chi trả và trợ cấp cho các chế độ BHXH
• Chi phí cho sự nghiệp quản lý BHXH
Theo khuyến nghị của Tổ chức lao động quốc tế (ILO) quỹ BHXH được sử dụng để trợ
cấp cho các đối tượng tham gia BHXH, nhằm ổn định cuộc sống cho bản thân và gia
đình họ, khi đối tượng tham gia BHXH gặp rủi ro. Thực chất là trợ cấp cho 9 chế độ mà
tổ chức này đã nêu lên trong công ước 102 tháng 6 năm 1952 tại Giơnevơ:
• Chăm sóc y tế
• Trợ cấp ốm đau
• Trợ cấp thất nghiệp
• Trợ cấp tuổi già
• Trợ cấp tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp
• Trợ cấp gia đình
• Trợ cấp sinh đẻ
• Trợ cấp khi tàn phế
11/15
• Trợ cấp cho người còn sống ( trợ cấp mất người nuôi dưỡng)
9 chế độ trên hình thành một hệ thống các chế độ BHXH . Tuỳ điều kiện kinh tế xã
hội mà mỗi nước tham gia công ước Giơnevơ thực hiện khuyến nghị đó ở mức độ khác
nhau, nhưng ít nhất phải thực hiện được ba chế độ. Trong đó, ít nhất phải có một trong
năm chế độ: (3), (4), (5), (8), (9). Mỗi chế độ trong hệ thống trên khi xây dựng đều dựa
trên những cơ sở kinh tế xã hội tài chính, thu nhập, tiền lương .v.v…Đồng thời tuỳ từng
chế độ khi xây dựng còn phải tính đến các yếu tố sinh học; tuổi thọ bình quân của quốc
gia, nhu cầu dinh dưỡng; xác suất tử vong…

12/15
Ngoài việc chi trả trợ cấp theo các chế độ BHXH, quỹ BHXH còn được sử dụng cho chi
phí quản lý như: Tiền lương cho những người làm việc trong hệ thông BHXH; khấu hao
tài sản cố định, văn phòng phẩm và một số khoản chi khác… Phần quỹ nhàn rỗi phải
được đem đầu tư sinh lợi. Mục đích đầu tư quỹ BHXH là nhằm bảo toàn và tăng trưởng
nguồn quỹ. Quá trình đầu tư quỹ BHXH phải đảm bảo nguyên tắc: an toàn, có lợi nhuận,
có khả năng thanh toán và đảm bảo lợi ích kinh tế- xã hội.
13/15
Tham gia đóng góp
Tài liệu: Tổng quan về bảo hiểm xã hội và quỹ bảo hiểm xã hội
Biên tập bởi: Trần Văn Phác
URL: />Giấy phép: />Module: Sự cần thiết phải có bảo hiểm y tế
Các tác giả: Trần Văn Phác
URL: />Giấy phép: />Module: Vai trò và những nguyên tắc của bảo hiểm xã hội
Các tác giả: Trần Văn Phác
URL: />Giấy phép: />Module: Những nguyên tắc của bảo hiểm xã hội
Các tác giả: Trần Văn Phác
URL: />Giấy phép: />Module: Quỹ bảo hiểm xã hội
Các tác giả: Trần Văn Phác
URL: />Giấy phép: />14/15
Chương trình Thư viện Học liệu Mở Việt Nam
Chương trình Thư viện Học liệu Mở Việt Nam (Vietnam Open Educational Resources
– VOER) được hỗ trợ bởi Quỹ Việt Nam. Mục tiêu của chương trình là xây dựng kho
Tài nguyên giáo dục Mở miễn phí của người Việt và cho người Việt, có nội dung phong
phú. Các nội dung đểu tuân thủ Giấy phép Creative Commons Attribution (CC-by) 4.0
do đó các nội dung đều có thể được sử dụng, tái sử dụng và truy nhập miễn phí trước
hết trong trong môi trường giảng dạy, học tập và nghiên cứu sau đó cho toàn xã hội.
Với sự hỗ trợ của Quỹ Việt Nam, Thư viện Học liệu Mở Việt Nam (VOER) đã trở thành
một cổng thông tin chính cho các sinh viên và giảng viên trong và ngoài Việt Nam. Mỗi
ngày có hàng chục nghìn lượt truy cập VOER (www.voer.edu.vn) để nghiên cứu, học